محمداسلام حسینی
پروژهی انتقال گاز ترکمنستان از طریق افغانستان به پاکستان و هندوستان موسوم به تاپی (TAPI) که طرح آن در سال ۲۰۰۲ ریخته شد، یکی از پروژههای بزرگ انتقال گاز در سطح منطقه میباشد. طول این پایپلاین از ترکمنستان تا هند ۱۸۰۰ کیلومتر است که ۷۳۵ کیلومتر از خاک افغانستان، از ولایتهای هرات، هلمند و قندهار میگذرد و بعد از عبور از مناطق شمالغربی پاکستان (بلوجستان و ملتان)، داخل کشور هندوستان میشود. این خط لولهی گاز دارای ظرفیت انتقال ۳۳ میلیارد تن گاز در سال خواهد بود و هزینهی ساخت آن ۱۰میلیارد دالر پیشبینی شده است.
قرار بود در نوزدهمین نشست کشورهای ذینفع پروژهی تاپی که به تاریخ ۱۰ و ۱۱ فبروری سال جاری در پاکستان برگزار شده بود، زمان کار عملی و شرکت تطبیقکنندهی پروژه تعین گردد؛ اما شرکتکنندگان این نشست به نتیجهی قطعی دست نیافتند و قرار بر این شد تا در ماه می سال جاری میلادی، بیستمین نشست کشورهای ذینفع تاپی در کابل برگزار گردد.
بدون شک، چهار کشور دخیل در این پروژه، منافع بزرگی را از این پروژه به دست خواهند آورد. این پروژه برای افغانستان یک فرصت طلایی است؛ به دلیل اینکه با آغاز عملی این پروژه، سودِ کلانی نصیب افغانستان خواهد شد. اما پروژهی تاپی چه سودی برای افغانستان خواهد داشت؟ تاپی در چند مورد سود کلانی برای افغانستان دارد که در اینجا به چند مورد آن اشاره میشود:
– کمک به تأمین انرژی گاز افغانستان: یکی از مشکلاتی که مردم و دولت افغانستان دارند، کمبود گاز و قیمت بلند آن است. پروژهی تاپی تا اندازهی زیادی در کاهش قیمت گاز در افغانستان مؤثر واقع خواهد شد؛ به این دلیل که افغانستان در ده سال اول سالانه ۵۰۰ میلیون متر مکعب، در ده سال دوم یک میلیارد متر مکعب و در ده سال سوم یکونیم میلیارد متر مکعب گاز که در مجموع ۳ تریلیون متر مکعب گاز در ۳۰ سال میشود را به قیمت مناسب خریداری میکند و همچنان در آینده با آغازِ کار استخراج معادن گاز، قادر به فروش انرژی گاز به پاکستان و هند با استفاده از خط لولهی این پروژه خواهد شد.
– افزایش عواید ملی و کاهش در کسر بودجه: دولت افغانستان در طول چند دههی اخیر متکی به کمکهای بینالمللی بوده است. اکنون تمام بودجهی انکشافی و بخشی از بودجهی عادی توسط کمکهای بینالمللی تمویل میشود و این مشکل در سالهای نزدیک همچنان دامنگیر دولت خواهد بود؛ چون هنوز افغانستان به یک کشورِ با تولید انبوه مبدل نشده است. دولت با استفاده از عواید این پروژه، میتواند بودجهی خود را تمویل کند. همین اکنون عواید گمرکات بزرگترین منبع تمویل داخلی بودجه میباشد که حتا بودجهی عادی را به طور کامل نمیتواند تمویل کند. اما با شروع کار عملی پروژهی تاپی، دولت افغانستان عواید زیادی از این پروژه به دست خواهد آورد که تنها عواید حق ترانزیت آن نزدیک به چهار میلیون دالر میشود. پولهایی که از این طریق به دست میآیند، در امر کاهش بودجه و افزایش عواید ملی نقش مؤثری ایفا خواهند نمود و میزان وابستگی به کمکهای بینالمللی را کاهش خواهند داد.
– ایجاد اشتغال: پروژهی تاپی برای تعداد زیادی از نیروی کار ما به صورت مستقیم و غیرمستقیم زمینهی کار را فراهم میکند و با شروع عملی این پروژه، ۵۰ هزار کارگر افغانستان صاحب کار میشود که جذب این مقدار نیروی کار، تأثیر مثبت بر کاهش نرخ بیکاری خواهد گذاشت.
– بهبود روابط تجارتی افغانستان و پاکستان: افغانستان برای راهیابی به بازارهای کشورهای جنوب آسیا، از جمله هند، باید از دهلیز پاکستان عبور کند؛ اما پاکستان همواره با استفاده از این وابستگی ترانزیتی افغانستان، مشکلات و موانعی را فراراه تاجران افغانستان ایجاد کرده است. در این زمینه افغانستان به دلیل میزان زیاد واردات از پاکستان و وابستگی ترانزیتیاش به این کشور، از عمل باالمثل عاجز است. اما با شروع عملی پروژهی تاپی، دست افغانستان تا حدی باز میشود و همچنان پاکستان به دلیل موجودیت منافع مشترک و بهخصوص وابستگی به افغانستان در انتقال خط لولهی گاز، وادار به همکاری دوجانبه خواهد شد.
سخن آخر: پروژهی تاپی، در ابعاد مختلف، سود کلانی برای افغانستان ایجاد میآورد. دولت افغانستان باید در همکاری با کشورهای ذینفع، سعی کند کار شروع عملی این پروژه به زودترین فرصت آغاز شود. از طرفی هم، پروژهی تاپی از میان ولایتهای ناامن افغانستان عبور میکند و این یک چالش بزرگ فراروی این پروژه است. بنابراین، دولت افغانستان باید برای تأمین امنیت این خط لولهی گاز، تلاش جدی کند.
