با ویروس‌های خانواده کرونا آشنا شوید

با ویروس‌های خانواده کرونا آشنا شوید

داکتر کلیر ماری فیلون، محقق در لابراتوار بخش ویروس‌شناسی دانشگاه جان ‌هاپکنز
ترجمه: عزیز مدبر

دانشگاه جان هاپکنز امریکا که اطلاعات مرتبط به ویروس کووید۱۹ را از سراسر جهان جمع‌آوری و ثبت می‌کند، در تاریخ ۱۲ آگست ۲۰۲۰ تعداد افراد مصاب به این ویروس را بیشتر از ۲۰.۳ میلیون نفر و جان‌باختگان ناشی از آن را بیش از ۷۴۳ هزار نفر در سراسر جهان اعلان کرد. درحالی‌که تلاش‌ها برای انکشاف واکسن کووید۱۹ از طرف دولت‌ها و شرکت‌های بزرگ داروسازی در اکثر کشورهای انکشاف‌یافته جریان دارد و پیشرفت‌های قابل ملاحظه‌ای نیز داشته است، اما تاکنون نمونه‌ی نهایی واکسن که تمام معیارها و مراحل اساسی را به‌طور قطعی طی کرده باشد، در دسترس مبتلایان به این بیماری قرار نگرفته است.

با وجود این‌که، کشورهای مختلف استراتژی‌های متفاوت را برای مدیریت کووید۱۹ در پیش گرفته‌اند، اما دو نکته در میان استراتژی تمام کشورها مشترک است: اول، تمام کشورها «جلوگیری از انتشار» این ویروس را در اولویت برنامه‌های مدیریت بحران کووید۱۹ قرار داده و دستورالعمل‌های وقایوی نظیر پوشیدن ماسک، مراعات‌کردن فاصله‌های فیزیکی و استفاده از مواد ضدعفونی‌کننده را برای شهروندان‌شان صادر کرده است. دوم، انتشار اطلاعات دقیق و معتبر در رابطه به اعراض، علایم، خطرات و چگونگی مواجه فرد مصاب با این ویروس را در رأس برنامه‌های‌شان قرار داده است. اطلاعات دقیق و معتبر برای شهروندان، میزان آگاهی شهروندان را در مورد کووید۱۹ افزایش داده و کمک می‌کند تا تمام شهروندان، تمهیدات لازم برای اجتناب از مصاب‌شدن به این ویروس را به‌طور فردی روی دست گیرند. سهم‌گیری فردی فعال شهروندان در امر مبارزه با کووید۱۹ در شرایطی که نهادهای صحی کشورها تحت فشار مبارزه با این ویروس قرار دارند، یک امر ضروری و کلیدی برای محدودساختن شیوع این ویروس و مهار بحران ناشی از آن است.

روزنامه اطلاعات روز با همکاری «دانشگاه علوم کاربردی شهر اوسنا بروک» کشور آلمان، سلسله‌ای از اطلاعات معتبر مرتبط به ویروس کووید۱۹ را به‌طور هفته‌وار در یک «ستون ویژه» نشر خواهد کرد تا مردم افغانستان را در امر مبارزه با این ویروس کمک کند. این پروژه توسط یکی از دانشجویان مقطع ماستری این دانشگاه برای مدت پنج ماه در افغانستان تطبیق می‌شود. در این ستون مطالب علمی در رابطه به علایم، طریقه‌های شیوع، دستورالعمل‌های وقایوی و همچنان نمونه‌های متفاوت از مدیریت بحران کووید۱۹ در کشورهای مختلف به نشر خواهد رسید.

در ادامه این مطلب درباره‌ی این‌که ویروس چه هست و چگونه بدن ما با ویروس مواجهه می‌کند، مطلبی را از سلسله درس‌های بخش ویروس‌شناسی دانشگاه جان هاپکنز برگزیده‌ایم.

ویروس چیست؟ و چگونه وارد بدن شما می‌شود؟

داکتر کلیر ماری فیلون، محقق و ویروس‌شناس دانشگاه جان هاپکنز که تاکنون در مورد خطرناک‌ترین ویروس‌های شناخته‌شده، از جمله ویروس خانواده کرونا مطالعه کرده است، می‌گوید ویروس مایکرواورگانیزم‌های خیلی کوچکی‌ است که برای تداوم و تکثیر خود به میزبان (انسان، حیوانات و یا نباتات) وابسته است. این مایکرواورگانیزم‌ها حامل یک کد جنیتیکی است که مسئولیت تکثیر و نحوه جابه‌جایی در وجود میزبان را به عهده دارد. در جریان مصاب‌شدن میزبان، این کد جنیتیکی با استفاده از وجود میزبان، خود را در پوشه‌ای از پروتین‌ها نگه می‌دارد تا در بدن میزبان و یا در جریان تکثیر از یک میزبان به میزبان دیگر آسیب نبیند. بدن شما در وقت مصاب‌شدن به ویروس احساس بیماری و کسالت می‌کند؛ زیرا، از یک طرف ویروسی که وارد بدن شما شده از منابع وجود شما تأمین می‌کند و از جانب دیگر بدن شما برای مواجهه با ویروس، سیستم ایمنی را فعال می‌کند تا در مقابل ویروس مبارزه کند. این دو امر باعث بیماری، تب و کسالت در وجود شما می‌شود.

چگونگی مواجه بدن شما با ویروس، به چند عامل عمده از جمله این‌که در گذشته وجود شما به همان ویروس مبتلا شده است یا واکسن همان ویروس در وجودتان تطبیق شده است یا خیر، بستگی دارد. اگر بدن‌تان قبلا به همان ویروس مبتلا شده باشد یا واکسن شده‌اید، سیستم ایمنی بدن‌تان با نحوه و ابزار مبارزه با ویروس آشناست و به‌طور عاجل پتوجن‌ها یا همان انتی‌بادی‌های را که قبلا در مبارزه با ویروس استفاده کرده است، تولید می‌کند و از ابتلای بیش‌تر وجودتان به ویروس یا هم از انتقال ویروس به افراد دیگر جلوگیری می‌کند. اما اگر قبلا مبتلا به ویروس نشده‌اید و یا واکسن نشده‌اید، وجود شما برای مبارزه با ویروس باید تمام ابزار را امتحان کند تا ببیند که کدام یکی از ابزارها بر ویروس تأثیرگذار است و وجود را آسیب نمی‌رساند. به همین سبب، برای صحت‌یاب‌شدن وجودتان به وقت و منابع بیش‌تر ضرورت دارد.

آیا بعد از این‌که از ابتلا به ویروس صحت‌یاب شدید، دوباره به آن ویروس مبتلا می‌شوید؟

داکتر ماری فیلون می‌گوید که در بعضی موارد وجود شما با ابزار مبارزه با ویروس برای مدت طولانی آشناست؛ به همین سبب، شما به آن ویروس مبتلا نمی‌شوید. او می‌گوید که در چنین حالت، لحظه‌ای که ویروس وارد وجودتان می‌شود، سیستم ایمنی بدن‌تان به‌طور عاجل ویروس را از بین می‌برد و اجازه‌ی تکثیر نمی‌دهد. اما گاهی بدن‌تان ابزار مبارزه با ویروس را برای مدت کوتاهی با خود دارد و بعد از این‌که آن ابزار در وجودتان نابود شد، بدن‌تان مصونیت خود در برابر ویروس را از دست می‌دهد و دوباره به ویروس مصاب می‌شوید. در چنین حالت، برای این‌که وجودتان با ابزار مبارزه با ویروس آشنا باشد، هرازگاهی واکسن می‌شوید. او می‌گوید که در بعضی موارد، ویروس که قبلا در وجودتان بوده، دچار یک سلسله تغییرات می‌شود. مثلا نحوه تکثیر، جهش در کد جنیتیکی و یا تغییر در ساختار ویروس به‌وجود می‌آید. اگر ویروسی دچار این تغییرات شود، ابزار قبلی را که سیستم ایمنی برای مبارزه با ویروس در دسترس دارد، موثر نیست و بدن باید دوباره تمام گزینه‌ها و منابع خود را برای مبارزه با ویروس استفاده کند. علاوه بر این عوامل، امراض جانبی، واکسن‌های ویروس‌های دیگر در داخل وجود و میزان عمرتان نیز در نحوه مبارزه وجودتان با ویروس تأثیرگذار است.

ویروس خانواده کرونا چیست؟

داکتر ماری فیلون می‌گوید که صدها گونه‌ای از خانواده ویروس کرونا وجود دارد که از جمله چهار گونه‌ی آن برای ما آشنا است و انسان‌ها به آن مبتلا می‌شوند. اگرچه مصاب‌شدن به گونه‌های دیگر این ویروس‌ها خیلی خطرناک نیست، اما سه گونه‌ی از ویروس خانواده کرونا خطرناک بوده و عمدتا باعث امراض سیستم تنفسی می‌شود و از حیوانات به انسان‌ها منتقل شده‌ است. «سارس» یا ویروس سندروم حاد تنفسی اولین گونه‌ی این خانواده بود که در سال ۲۰۰۶ در بین انسان‌ها شیوع کرد. خاصیت این ویروس به گونه‌ای بود که تا زمانی‌ شخص مبتلا کاملا به‌طور حاد مریض نمی‌شد، ویروس از یک فرد به فرد دیگر انتقال نمی‌کرد و همچنان از طریق محیط نمی‌توانست به افراد انتقال کند. بنابراین، این ویروس به‌طور موفقانه محو شد و از آن زمان تا اکنون در بین انسان‌ها شیوع نکرده است. نوع دوم این ویروس که به «میرس» یا «سندروم حاد تنفسی خاور میانه» معروف است، در سال ۲۰۱۲ از شتر به انسان انتقال کرد. اگرچه این ویروس خیلی خطر ناک است، اما روند انتقال آن از انسان به انسان دیگر کند است و به آسانی از یک فرد به فرد دیگر منتقل نمی‌شود و به همین سبب در سراسر جهان شیوع نکرد. گونه‌ای جدید این خانواده که بنام کووید۱۹ شناخته می‌شود، احتمالا از خفاش به انسان انتقال کرده و باعث بحران حاضر شده است. کووید۱۹ در مرحله «ظهور» است. این به این معناست که قبلا وجود ما به این ویروس مبتلا نشده و انتی‌بادی آن در وجود ما حضور ندارد. عدم حضور انتی‌بادی در وجود به ویروس فرصت شیوع و تکثیر بیش‌تر می‌دهد و این ویروس را همه‌گیر می‌کند. کووید۱۹ نیز یک ویروس سیستم تنفسی است، پس بسیار مهم است که دست‌های‌مان را به‌طور مرتب با مواد ضدعفونی‌کننده بشویم و در هنگام سرفه یا عطسه‌زدن دست‌مان را مقابل دهن‌مان قرار دهیم و از سایر افراد حد اقل ۲ متر فاصله بگیریم تا از شیوع این ویروس جلوگیری شود. شیوع جهانی این ویروس این حقیقت را آشکار می‌کند که هیچ کسی در مقابل این ویروس مصون نیست و روند انتشار این ویروس بسیار سریع است. دانشمندان نمونه‌های گسترش، انتی‌بادی‌های افرادی که از ابتلا به این ویروس صحت‌یاب شده‌اند و ساختار این ویروس را مطالعه می‌کنند تا بتوانند راه حل احتمالی مبارزه با آن را در فرصت نزدیک فراهم کنند.

نوت: این مطلب توسط عزیز مدبر، دانشجوی سال آخر مقطع ماستری در رشته تجارت بین‌الملل در دانشگاه علوم کاربردی شهر اوسنا بروک آلمان تهیه شده است. این پروژه به حمایت مالی دانشگاه شهر اوسنا بروک از بودجه بخش مبارزه با کرونای حکومت آلمان برای مدت پنج ماه تمویل می‌شود.