انسان حقوقلری کوزهتووی تشکیلاتی طالبلر حاکمیتگه قَیتگنیگه بېش ییل تۉلیشی مناسبتی بیلن افغانستانده انسان حقوقلریگه قرشی باسیم ینه-ده کوچهیگنینی بیلدیریب، دولتلرنی فقط تشویش اظهار اېتیش بیلن چېکلنمسدن، آغیر جنایتلر یوزهسیدن عدالتنی تأمینلش اوچون عملي چارهلر کۉریشگه چقیردی.
تشکیلات دوشنبه (۱۲-اسد) کونی اعلان قیلگن بیاناتیده حکومتلر افغانستانده انسان حقوقلری بوزیلیشیگه مسوول شخصلرنی جوابگرلیککه تارتیش بۉییچه سعی-حرکتلرنی قۉللب-قوّتلشی همده افغانستان مهاجرلرینی مجبوري دېپورت قیلیش عملیاتیگه برهم بېریشی کېرهکلیگینی تأکیدلهدی.
بیاناتده ایتیلیشیچه، طالبلر سۉنگگی بېش ییل ایچیده حاکمیتگه قَیتگنیدن بویان دنیادهگی اېنگ آغیر انسان حقوقلری انقراضلریدن بیرینی یوزهگه کېلتیرگن همده عیاللر و قیزلرنینگ حقوقلرینی تیزیملی روشده چېکلب کېلماقده.
تشکیلات نینگ قید اېتیشیچه، انسان حقوقلری بوزیلیشلری بیلن بیر قطارده افغانستان آغیر مهاجرت بحرانگه هم دوچ کېلگن و مملکت اهالیسی نینگ قریب 40 فایزی شاشیلینچ انسانپرورلیک یاردمیگه محتاج.
انسان حقلری کوزهتوو بیاناتیده شوندهی دېییلهدی: «طالبلر عیاللرنینگ ایش قیلیش، اېرکین حرکتلنیش و جماعت حیاتیده اشتراک اېتیش حقوقلریگه کېنگ کۉلملی چېکلاولر جاري قیلدی. بو چېکلاولر جمعیتنی نظارت قیلیش و هر قندهی مخالفتنی باستیریش تیزیمی نینگ بیر قِسمی حسابلنهدی. طالبلرنینگ امر به معروف خادملری ایش جایلریگه باستیریش اویوشتیریب، جماعت جایلرینی کوزهتماقده همده کيینیش قاعدهلرینی بوزگنلیک عیبلاوی بیلن عیاللرنی اۉزباشیمچهلیک بیلن حبسگه آلماقده. افغانستان هنوز دنیاده قیزلر آلتینچی صنفدن کېین تعلیم آلیش حقوقیدن محروم بۉلگن یگانه مملکت بۉلیب قالماقده.»
تشکیلات نینگ افغانستان بۉییچه تدقیقاتچیسی فرشته عباسي خلقارا همجمعيتنی عملي چارهلر کۉریشگه چقیریب، شوندهی دېدی:
«طالبلر حاکمیتگه قَیتگنی نینگ بېش ییللیگی جزاسیزلیک نینگ ویرانکار عاقبتلرینی ینه بیر بار اېسلهتهدی. دولتلر شونچهکه تشویش بیلدیریش بیلن چېکلنمسدن، افغانستاندهگی آغیر جنایتلر، جملهدن جندر تعقیبلری آرقهلی صادر اېتیلگن انسانیتگه قرشی جنایتلر یوزهسیدن عدالتنی تأمینلش اوچون باسیمنی کوچهیتیریشی کېرهک.»
طالبان نینگ ینگی قانونلری عیاللر حقوقلرینی ینهده چېکلهماقده
انسان حقلری کوزهتوو تشکیلاتی معلوماتیگه کۉره، طالبلرنینگ ینگی قانونلری سرکوبگرایانه سیاستنی حقوقي تیزیم آرقهلی ینهده مستحکملهگن.
تشکیلات، جملهدن، 2026-ییل 4-جنوریده قبول قیلینگن «جنایت سودلاوی نینگ اساسلری تۉغریسیده»گی قانوننی تیلگه آلهدی. اونگه کۉره، فقط حنفی مذهبیگه اعتقاد قیلووچی مسلمانلر تن آلینهدی، باشقه دیني گروهلر، جملهدن شیعه مسلمانلری اېسه «مُرتد» یاکه «بدعتچی» صفتیده بهالنهدی. تشکیلات اوشبو قانون مخالف فکرلرنی باستیریش اوچون آغیر جزالرنی نظرده توتیشینی بیلدیرگن.
شونینگدېک، «مبللیغلر تۉغریسیده”گی قانون دیني فعالیت اوستیدن نظارتنی کوچهیتیریب، علمالرنی فقط حنفي مذهبیگه عمل قیلیشگه مجبور قیلهدی. انسان حقلری کوزهتوو تشکیلاتی فکریچه، اوشبو ایکّی قانون افغانستان حقوقي تیزیمیده دیني کمسیتیشنی مستحکملهگن.
تشکیلات نینگ تأکیدلشیچه، طالبان نینگ ینگی قانونیده عیاللرگه نسبتاً عایلهوي زۉرآورلیک فقط «آغیر کلتکلش» حالتی بیلنگینه تن آلینهدی. نتیجهده زۉرآورلیک نینگ باشقه شکللریدن جبر کۉرگن عیاللر عدالتگه اېریشیش امکانیدن محروم بۉلماقده.
بوندن تشقری، انسان حقوقلرینی کوزهتوو تشکیلاتی نینگ قید اېتیشیچه، طالبان جاري ییل بهاریده چیقرگن «اېر-خاتینلرنی اجرهتیش» حقیدهگی فرمان قیزلر نینگ اېنگ کم نکاح یاشینی بېکار قیلگن و بالهلر نکاحی خوفینی ینهده آشیرگن.
تشکیلات، شونینگدېک، طالبان سۉز اېرکینلیگیگه قۉییلگن چېکلاولرنی کوچهیتیریب، محلي عامهوي اخبارات واسطهلرینی قطعي سانسور آستیگه آلگنینی بیلدیرهدی. ژورنالیستلر، عیاللر حقوقلری حمایهچیلری، فقرالیک جمعیتی فعاللری، اکادمیکلر، صنعتکارلر و باشقه تنقیدچیلر باسیم، اۉزباشیمچهلیک بیلن حبسگه آلیش، قییناقلر همده شفقت سیز و غیرِ انساني مناسبتلرگه دوچ کېلهیاتگنی قید اېتیلگن.
مجبوري دېپورتلر انسانی بحراننی کوچهیتیرماقده
انسان حقوقلری کوزهتوو تشکیلاتی افغانستاندهگی انسانی وضعیت دونر دولتلر یاردمی قیسقریشی یانیده ینهده آغیرلشهیاتگنینی تأکیدلهدی.
تشکیلات حساب-کتابلریگه کۉره، مملکتده 17 میلیوندن آرتیق کیشی، یعنی اهالی نینگ قریب 40 فایزی، آغیر آزیق-طعام تنقیصلیگیدن اذیت چېکماقده. شو بیلن بیرگه، بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ انسان پرورلیک یاردم دستوری هم جدّي مالیوي تنقیصلیککه دوچ کېلگن.
بیاناتده امریکا، بویوک بریتانیانيا و باشقه دونر مملکتلر تامانیدن تشقی یاردم نینگ کېسکین قیسقریشی سبب کۉپلب انسانپرورلیک تشکیلاتلری اۉز دستورلرینی قیسقرتیریش و خدمتلر حجمینی کمهیتیریشگه مجبور بۉلگنی ایتیلهدی.
شونینگدېک، طالبان نینگ یاردم تشکیلاتلریده ایشلاوچی عیاللرگه نسبتاً جاري اېتگن چېکلاولری، جملهدن اېرکک محرم همراه بۉلیشی طلبی، عیاللرنینگ ایش بیلن تأمینلنیشی همده گومانیتار یاردمدن فایدهلنیش امکانیتلرینی ینه-ده چېکلب قۉیهیاتگنی تأکیدلنگن.
