خالد محمدی
طالبلر کابل قولهگنی نینگ بېش ییللیگی آلدیدن برقرارلیک و تۉلیق نظارت منظرهسینی نمایش اېتیشگه تیارلنهیاتگن بیر پیتده، بدخشانده مخالف قوراللی جبههلر نینگ کېتمه-کېت هجوملری همده طالبلرنینگ اوشبو ولایتگه قۉشیمچه کوچ و حربي تخنیک یوباریشی افغانستان نینگ اېنگ استراتژیک حدودلریدن بیریده قوراللی تۉقنهشوولر تاباره عادتي توس آلهیاتگنینی کۉرسهتماقده. طالبلر حاکمیتی نینگ دستلبکی ییللریده مخالف جبههلر نینگ هجوملری اساسن چېکلنگن، ترقاق و قیسقه مدتلی اېدی. بیراق سۉنگگی آیلرده، اینیقسه بدخشانده، هجوملر نینگ موافقلشووی کوچهیگنی، اولر نینگ تکرارلنهیاتگنی همده اَیریم حدودلرنی وقتینچه اېگهللش امکانیتی پیدا بۉلگنی کوزهتیلماقده. بو حالت حاضرچه طالبان حاکمیتی اوچون موجودلیک درجهسیدهگی تهدید بۉلمهسه-ده، اوروش افغانستان کوندهلیک حیاتی نینگ بیر قِسمیگه استه-سېکین قَیتهیاتگنیدن درَک بېرماقده.
اۉتگن هفته یفتل اولسواللیگی بیر نېچه ساعت دوامیده طالبان نظارتیدن چیقدی. شونینگدېک، افغانستان آزادلیک جبههسی زیباک اولسواللیگی نینگ اَیریم حدودلریگه هجوم اویوشتیردی. اوشبو ایکّی هجوم کابل قولهگنی نینگ بېش ییللیگی و طالبان نینگ حاکمیتگه قَیتیشی عرفهسیده صادر بۉلدی. افغانستان شِمالی-شرقیدهگی بدخشان ولایتی پاکستان، چین و تاجیکستان بیلن چېگرهداش اېکنی، شونینگدېک، آلتین کبی بای منرال منبعلرگه اېگهلیگی سببلی طالبان اوچون علیحده استراتژیک اهمیتگه اېگه. سۉنگگی هفتهلرده طالبانگه قرشی قوراللی (جبهه)لر عیناً بدخشاندهگی طالبان کوچلریگه باسیمنی سېزیلرلی درجهده کوچهیتیردی.
بیر صورتده طالبان نینگ 10 نفردن آرتیق جنگچیسی طالبانگه قرشی قوراللی(جبهه)لردن بیریگه منسوب جنگچی نینگ جسدی اطرافیده توریبدی، اولر نینگ اَیریملری اېسه کولیب توریبدی. طالبلر اوشبو صورتنی اۉزلریگه قرشی قوراللی هجوملر اویوشتیرهیاتگنلرگه آگاهلنتیریش صفتیده اعلان قیلگن. حتا اَیریم طالبان اعضالری ایکس اجتماعي ترماغیده صورتدهگی جنگچیلردن بیری هلاک بۉلگن مخالف جنگچی نینگ جسدیگه قرهب توریب گازلی ایچیملیک ایچهیاتگنیگه اشاره قیلیب، «عصیانچیلرنی» اۉلدیرگندن کېین گازلی ایچیملیک ایچیش نینگ اۉزگهچه ذوقی بارلیگینی یازگن.
طالبلر اوشبو صورتنی ترقهتیب، زیباک اولسوالیگیده اویوشتیریلگن هجوم قَیتریلگنینی ادعا قیلگن. هجوم اوچون مسوليتنی سابق افغانستان حکومتی قوراللی کوچلری باش شتبی رهبری جنرال یاسین ضیا باشچیلیگیدهگی افغانستان آزادلیک (جبهه)سی اۉز ذمّهسیگه آلگن. بو هجوم اوّلراق یفتل اولسواللیگینینگ بیر نېچه ساعت دوامیده سپاهيان میهن (جبهه)سی نظارتیگه اۉتگنیدن سۉنگ صادر بۉلدی. بدخشاندهگی طالبانگه قرشی بو ایکّی هجوم طالبان کابل اېگهللنگنی نینگ بېش ییللیگی مناسبتی بیلن طنطنهلرگه تیارگرلیک کۉرهیاتگن بیر پیتده عملگه آشیریلدی. طالبان بدخشان نینگ زیباک اولسواللیگیده افغانستان آزادلیک (جبهه)سی کوچلریگه قرشی سابق افغانستان اوردوسیدن قالگن بلکهاوک تیک اوچریدن فایدهلندی. بو اېسه طالبان بدخشاندهگی تۉقنهشوولر کېنگهییشی نینگ آلدینی آلیشگه علیحده اهمیت بېرهیاتگنینی کۉرسهتهدی.
طالبلرنینگ کوتیلمهگن وضعیتگه دوچ کېلیشی
طالبلر نشر قیلگن ویدیولرده گروه قوماندانلری جنگنی بیسیم آرقهلی باشقریشگه و قۉشیمچه کوچلرنی آلدینگی چیزیققه یوباریشگه مجبور بۉلگنی کۉرینهدی. زیباک اولسواللیگی نینگ تۉپخانه حدودیدهگی طالبلر قوماندانلریدن بیری بیسیم آرقهلی افغانستان آزادلیک (جبهه)سی کوچلریگه قرشی جنگ قیلهیاتگن اۉز جنگچیلری بیلن علاقه اۉرنهتیب، جنگنی باشقرهیاتگنی تصویرلنگن. طالبلر ترقهتگن ویدیوده اۉق آوازلری و تۉقنهشوولر اېشیتیلیب تورر اېکن، او اۉز جنگچیلریگه هجومنی دوام اېتتیریشنی بویورهدی. او شوندهی دېیدی: «اېشیت، امام نظرنی ینه تۉرت نفر یخشی جنگچی بیلن آلدینگه یوبار. خوفسیزلیکنی تامینلهسین و کوزهتوو حدودینی کېنگهیتیرسین. سیزلر هم آلدینگه یورینگ. بیر جایده اۉتیریب قالمنگ، آدملرنی آلدینگه یوبارینگ، دشمنگه یقینلشینگ، حتا 10 متر مصافهگچه یېتیب بارینگ.»
پاکستان، چین و تاجیکستان بیلن چېگرهداش، تاغلی حدودلری، مرکّب یۉللری و ترقاق قیشلاقلری سببلی بدخشان طالبلر اوچون هم تۉلیق نظارت قیلیش آسان بۉلمهگن کم سانلی ولایتلردن بیریدیر. عیناً شو خصوصیتلر طفیلی طالبان اوّلگی حکومتگه قرشی اوروش دوریده دستلب تاغلی و چېکّه حدودلرده تهیهنچ نقطهلرینی تشکیل اېتیب، کېینچهلیک تاثیر دایرهسینی باسقیچمه-باسقیچ کېنگهیتیرگن اېدی. اېندیلیکده طالبانگه قرشی قوراللی گروهلرنینگ بیر قِسمی هم خودّی شو اصولنی قۉلهیاتگندېک کۉرینماقده- اوّلا باریش قیین بۉلگن حدودلرده اۉرنهشیب آلیش، سۉنگره طالبان نظارتیدهگی مرکزلرگه باسیمنی استه-سېکین کوچهیتیریش.
افغانستان آزادلیک (جبهه)سی بدخشان نینگ زیباک اولسواللیگیدهگی هجوم اوچون مسوليتنی اۉز ذمّهسیگه آلدی. (جبهه) بیاناتیده ایتیلیشیچه، زیباک اولسواللیگیده طالبلرنینگ حربي پایگاهلر و بۉلینمهلریگه قرشی بیر نېچه یۉنهلیشدن نشانلی حربي عملیاتلر اویوشتیریلگن. بیاناتده قید اېتیلیشیچه، عملیات 1405-هجري شمسي ییل نینگ 1-اسد (پنجشنبه) کونی اېرتهلب باشلنگن. (جبهه) جنگچیلری طالبلر کوچلرینی زیباک چېگره لواسی اطرافیدهگی بلندلیکلرده جایلشگن تهیهنچ نقطهلریدن سیقیب چیقرگنینی ادعا قیلگن.
شونینگدېک، بیاناتگه کۉره، جنگلرده طالبلرنینگ کمیده 21 نفر اعضاسی، جملهدن بیر نېچه قوماندانی هلاک بۉلگن، ینه کمیده 37 نفری یرهلنیب، تیک اوچرلرده دوالش مرکزلریگه آلیب کېتیلگن. افغانستان آزادلیک (جبهه)سی طالبان بیلن بۉلگن اوشبو جنگلرده اۉز صفیدن بیر نفر جنگچی هلاک بۉلگنینی هم تصدیقلهگن.
طالبلرنینگ روایتی
طالبلر حکومتی عادتده افغانستان آزادلیک جبههسی کبی قوراللی مخالف گروهلر نینگ پارتیزان هجوملری حقیده ایضاح بېرمهیدی. بیراق بدخشان نینگ زیباک اولسواللیگیدهگی تۉقنهشوولر یوزهسیدن بو سفر رسمي بیانات نشر قیلدی. طالبلر نینگ 219-عمر ثالث فرقهسی زیباک اولسواللگی نینگ تۉپخانه حدودیگه اویوشتیریلگن هجوم قَیتریلگنینی ادعا قیلدی.
بیاناتده شوندهی دېییلهدی: «کېچه کېچهسی چترال و دیورند چیزیغی آرقهلی بدخشان ولایتی زیباک اولسواللیگی نینگ تۉپخانه حدودیگه کیریشگه اورینگن پاکستان نینگ یاللنمه، بوزغونچی و جنایتچی عنصرلری اسلام امیرلیگی هوشیار کوچلری تامانیدن نشانگه آلیندی. نتیجهده اولر نینگ بېش نفری اۉلدیریلدی، قالگنلری اېسه ینه چترالگه قاچیب کېتدی.» طالبلر، شونینگدېک، تۉپخانه حدودیده اۉزلریگه قرشی جنگ قیلگن کوچلر پاکستان نینگ چترال اولسواللیگیدن افغانستانگه کیرگنینی و مغلوبیتدن سۉنگ ینه اۉشه تامانگه چېکینگنینی ادعا قیلماقده.
طالبلر و پاکستان اۉرتهسیدهگی کېسکینلیک کوچهیگنیدن بېری گروه نینگ ترغیبات اپاراتی پاکستان «اسلامي دولت – خراسان ولایتی» (داعش) همده سابق افغانستان خوفسیزلیک کوچلری نینگ اَیریم وکیللری، خصوصاً محلي پولیس خادملریدن طالبانگه قرشی فایدهلنهیاتگنی حقیدهگی ادعالرنی فعال ایلگری سورماقده. یراق طالبلر حاضرگچه بو ادعالرنی تصدیقلاوچی هېچ قندهی دلیل تقدیم اېتمهگن. شونگه قرهمهی، بو بیاناتلر گروه نینگ سۉنگگی ترغیبات سیاستیگه ماس کېلهدی. اسلام آباد بیلن مناسبتلر کېسکینلشگنیدن سۉنگ طالبان قوراللی مخالفلرینی پاکستان بیلن باغلش و اولر نینگ ایچکی لېگیتیملیگینی شبهه آستیگه قۉییشگه اورینماقده. پاکستان طالبلرنینگ افغانستانده ینه حاکمیتگه قَیتیشیدهگی اساسي تشقی طرفدارلردن بیری بۉلگن. 2001-ییلده اقش باشچیلیگیدهگی خلقارا ائتلاف طالبان حکومتینی اغدرگنیدن سۉنگ هم پاکستان طالبان کوچلریگه حربي فعالیتینی قَیته تیکلش و سابق افغانستان حکومتی همده اونینگ غرب اتفاقچیلریگه قرشی اوروشنی دوام اېتتیریش امکانینی بېرگن اېدی. اما طالبلر پاکستان طالبانی حرکتی (تی تی پی) مسألهسیده اسلام آباد نینگ طلبلرینی بجرمهگچ، ایکّی تامان اۉرتهسیدهگی مناسبتلر کېسکینلشدی. اېندیلیکده طالبان ترغیبات اپاراتی پاکستاننی اوشبو گروه نینگ قوراللی مخالفلرینی قۉللب-قوّتلاوچی دولت صفتیده کۉرسهتیشگه اورینماقده.
هر ایکّی تامان نینگ تلفاتلر و حربي عملیاتلر کۉلمی حقیدهگی ادعالری قنچهلیک تۉغری اېکنیدن قطع نظر، بدخشانده هجوملر نینگ کۉپهیگنی، طالبان نینگ قۉشیمچه کوچ و حربي تخنیک یوبارهیاتگنی همده اوشبو تۉقنهشوولرگه نسبتاً ترغیبات جهتیدن یوقاری درجهده اعتبار قرهتهیاتگنی بدخشان طالبانگه قرشی حربي قرهمه-قرشیلیکلر نینگ اېنگ فعال منطقهلریدن بیریگه ایلنگنینی کۉرسهتماقده. بو هجوملر اوروشدهگی کوچلر موازنتینی اۉزگرتیره آلهدیمی یاکه یۉقمی، حاضرچه نا معلوم. اما طالبان اوروش توگهگنینی تاکیدلهیاتگنیگه قرهمهی، بدخشانده قوراللی تۉقنهشوولر نهفقط دوام اېتماقده، بلکه اولر نینگ استه-سېکین کېنگهییب بارهیاتگنیدن هم درَک بېرووچی بېلگیلر کوزهتیلماقده.
