ناروی قاچقینلر کېنگشی باش کاتبی یان ایگلند افغانستانگه سفری چاغیده بو مملکتدهگی عایلهلر کۉچقینلیک، ماجرالر، اقلیم ضربهلری و جندر کمسیتیشلری سبب یوزهگه کېلگن بحرانگه دوچ کېلهیاتگنینی، بو حالت آی ساین یامانلشهیاتگنینی ایتدی.
ناروی قاچقینلر کېنگشی بوگون (چهارشنبه، ۱۸-سنبله) نشر قیلگن مطبوعات بیاناتیده افغانستان طالبلر تامانیدن اېگهللب آلینگنیدن بېش ییل اۉتیب، خلقارا همجمعیت تامانیدن تشلب قۉییلگنینی و بونینگ عیاللر همده قیزلر اوچون «دهشتلی عاقبتلر»گه آلیب کېلگنینی بیلدیردی.
اوشبو تشکیلات یان ایگلند افغانستانگه سفری دوامیده عایلهلر و طالبلر رسميلری بیلن اوچرهشیب، مملکتنی قمرهب آلگن بحراننینگ کۉلمینی محاکمه قیلیشینی معلوم قیلدی.
جناب یان ایگلند شوندهی دېدی: «افغانستاندهگی عایلهلر کۉچقینلیک، ماجرالر، اقلیم ضربهلری و جندر کمسیتیشلری سبب یوزهگه کېلگن، آی ساین کوچهییب بارهیاتگن بحراتگه دوچ کېلماقده».
او قۉشیمچه قیلدی: «بو مېنینگ ۲۰۲۱ییلده طالبلر افغانستاننی اېگهلهگنیدن بویان اوشبو مملکتگه بېشینچی سفریم. هر سفر عیاللر و قیزلر اوچون تاباره آغیرلشیب بارهیاتگن، ینه-ده چوقور گومانیتار انقراض نینگ گواهی بۉلدیم».
اونینگ ایتیشیچه، افغان خلقی سۉنگگی بېش ییل دوامیده بو جمعیتنی هېچ قچان اونوتمسلیککه وعده بېرگن غرب دولتلریدن فقط «آغزهکی قۉللب-قوّتلش» آلدی و عملده اېسه «بوتونلهی اېرکین قولهش حالتیده تشلب قۉییلدی».
یان ایگلند شو هفته فرزندلریگه بېرهدیگن هېچ نرسهسی قالمهگن و یقینلشیب کېلهیاتگن قیشدن قۉرقهیاتگن آنهلر بیلن اوچرهشگنینی ایتدی.
یان ایگلندنینگ سۉزلریگه کۉره، چقهلاقلر آرهسیده تۉییب طعاملنمسلیک حالتلری آرتیب بارماقده، جماعهلر اېسه اېنگ آغیر احوالده قالگن و اولرده چیقیب کېتیش اوچون هېچ قندهی یۉل یۉق.
ناروی قاچقینلر کېنگشی باش کاتبینینگ ایتیشیچه، افغانستاندهگی گومانیتار تشکیلاتلر ضرور مبلغ نینگ «اوچدن بیریدن هم کمراغی»گه اېگه. بو اېسه اولرنی کیمگه یاردم بېریش ممکنلیگی بارهسیده امکانسیز تنلاولر قیلیشگه مجبور قیلماقده.
عینِ پیتده ایران و پاکستان اۉتگن ییلی۲.۹ میلیون، جاري ییلده اېسه حاضرگچه بیر میلیوندن آرتیق افغان مهاجرینی مجبورن افغانستانگه قَیترگن.
ناروی قاچقینلر کېنگشی قَیتیشلرنینگ کۉلمی و تېزلیگی اوّلدن هم حددن تشقری باسیم آستیده بۉلگن جماعهلر، اوی-جای، تیریکچیلیک واسطهلری و دولت خدمتلریگه کتّه باسیم اۉتکزهیاتگنینی ایتدی.
ایگلندنینگ ایتیشیچه، قَیتیب کېلگن مهاجرلر دېیرلی هېچ قندهی یاردم آلمهیپتی و افغانستانگه قَیتگنیدن سۉنگ حتا تامی بار باشپناهگه هم اېگه بۉله آلمهیپتی.
شو بیلن بیرگه، طالبلرنینگ عیاللر و قیزلرگه قرشی چېکلاولری هم تاباره کوچهیماقده.
ناروی قاچقینلر کېنگشی افغانستان بۉیلب عیاللر و قیزلر تعلیم آلیش، ایشلش، حرکتلنیش و اساسي خدمتلردن فایدهلنیش بارهسیدهگی کېسکین چېکلاولرگه دوچ کېلهیاتگنینی بیلدیردی.
کېنگشنینگ ایتیشیچه، بو معمالر مملکتگه قَیتیب کېلهیاتگن عیاللر و قیزلر اوچون کۉپینچه ینه-ده آغیرراق کېچهدی، چونکه اولرنینگ عایلهلری کم درآمدگه اېگه یاکه عموماً درآمدسیز.
مثلاً، ایراندن قَیتگن و حاضر هرات شهری چېکّهسیده یشهیاتگن آلتی فرزندنینگ آتهسی محمدعلی شوندهی دېدی: «سۉنگگی بیر ییل ایچیده ایراندن بو یېرگه قَیتگنیمدن بېری فوق العاده یاردمنی جوده کم آلدیم. مېن بو یاردمنی قدرلهیمن، اما بوندهی یاردملر تیریکچیلیک قیلیش اوچون یېترلی اېمس. مېن ایشلشنی خواهلهیمن، اما مېنینگ و فرزندلریم نینگ کېلهجگینی کفالتلهی آلهدیگن ایش یاکه برقرار یاردم یۉق».
یان ایگلند افغانستاندهگی وضعیت اعتبارسیز قالدیریلهیاتگنینی تنقید قیلیب، شوندهی دېدی: «ییللر دوام اېتگن قیمت حربي ارهلشوولردن سۉنگ مېن اېشیتگن گواهلیکلر اعتباردن چېتده قالگن جماعهلر حقیده. دیپلوماتلر قهیېرده؟ خلقارا تشکیلاتلر قهیېرده؟ مرکّب شرایطلرده یاردم کۉرسهتیش تجربهسیگه اېگه بۉلگنلر بو یېرده انچه کۉپراق ایش قیلیشی کېرهک».
ناروی قاچقینلر کېنگشی باش کاتبی «افغانستان فقرالرینینگ قندهی تشلب قۉییلگنی حقیقتاً هم حیرتلنرلی» اېکنینی ایتدی. او حکومتلر و دونر تشکیلاتلرنی یاردملرینی عایلهلر، اینیقسه، قَیتیب کېلگنلر اوچون برقرار درآمد منبعلرینی تأمینلشگه سفربر قیلیشگه چقیردی.
عینِ پیتده بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی جاري ییلده افغانستانده ۲۲.۹ میلیون کیشی انسان پرورلیک یاردمگه محتاج اېکنینی بیلدیرماقده. بمت اوشبو وضعیتنی برطرف اېتیش اوچون 1،71 میلیارد دالر سۉرهگن اېدی. اما ییل نینگ دستلبکی سکّیز آیی اۉتگنیگه قرهمهی، بو مبلغ نینگ حلی اوچدن بیری هم تأمینلنمهگن و حاضرگچه اونینگ اتیگی قریب ۲۹ فایزی ییغیلگن.
