افغانستانده طالبان حرکتی ایکّینچی مرته حاکمیت تېپهسیگه کېلدی. بوندن تۉرت ییل آلدین مملکتده حاکمیتگه کېلگن طالبلر افغانستانده برچه رواجلهنیش ساحهلرینی موزلهتیب قۉیدی. ۲۰۲۱-ییل اگوست آییده طالبان حاکمیتگه قَیتگنیدن بېری عیاللر و قیزلرنی تیزیملی طرزده جماعت حیاتیدن چېتلشتیریلیب کېلماقده .بو جریان۱۲۶ آرتیق رسمي فرمان و بویروقلر آرقهلی عملگه آشیریلگن اولردن ۷۰ دن آرتیغی بېواسطه عیاللرنی نشانگه آلهدی. عیاللرگه اۉرته مکتب، لیسه و بیلیم یورتلرده اۉقیش منع قیلینگن. اولر ایشلهی آلمهیدی، اېرکک محرمی بۉلمسدن سفر قیله آلمهیدی و حتی عمومی جایلریده اۉز آوازلرینی بلند چیقره آلمهیدی.
حلیگچه بیرلشگن ملتلر تشیکلاتی و دنیا جماعهچیلیگی افغانستانلیک عیاللرنینگ سیاسی، اجتماعی و تحصلی تقدیری اۉزگریشی اوچون هیچ قندهی عملی آدیم کۉترمهگن. افغانستانلیک عیاللر اوچون بۉلگن ایشلر فقط دنیانینگ بیر نېچه مملکتیده خاتین قیزلر موضوعیگه عاید ییغینلردن بۉلک نرسه اېمس. شونگه قرمهی، سۉنگّی هفتهلر ایچیده اسپانیا پایتختی مادرید شهریده عیاللری اوچون مهم ییغینی بۉلیب اۉتدی. افغانستان عیاللری «خلق محکمهسی»۸-اوکتبردن ۱۰ اوکتبرگچه اۉتکزیلگن اېدی.
اوشبو محکمه مجلسی دایمي خلق محکمهسی هیاتی تامانیدن، افغانستاننینگ تۉرتته مدنی جماعهچیلیک تشکیلاتی راواداری، افغانستان انسان حقوقلری و دموکراسی انستیتوتی، تدقیقات و رواجلنیش مؤسسهسی همده انسان حقوقلری حمایهچیلرینینگ التماسیگه بناءً تشکیل اېتیلگن. محکمهنینگ مقصدی طالبان تامانیدن افغان عیاللرینینگ اساسي حقوقلری بوزیلیشیگه حقوقي اعتبار قرهتیش بۉلگنی تیگه آلینهدی. خلقارا حقوق تحقیقاتچیسی و ژورنالیست محب مدثر محکمهنینگ قارهلاوچیلریدن بیری. اطلاعات روز گزیتهسی مدثر جنابلری بیلن صحبت اۉتکزیب، عیاللر اوچون مردمی محکمهنینگ آلیب بارگن ایشلری، مردمی محکمهنینگ اهمیتی، افغانستانلیک عیاللر اوچون مردمی محکمهنینگ مقصدی، محکمه افغانستانلیک عیاللرحقوقینی قنچهلیک تامینله آلیشی و شونگه اوخشگن سواللر بیلن مراجعت قیلدی؛ مدثر جنابلری قیمتلی وقتینگیزنی بیزگه اجرهتگنینگیز اوچون سیزگه رحمت!
اطلاعات روز: خلق محکمهسی قندهی بیر محکمه، نیمه صلاحیتلرگه اېگه و قچان اۉرتهگه کېلگن؟
مدثر: بیرینچیدن سیزگه و اطلاعات روز گزیتهسینینگ برچه اۉقووچیلریگه قیزغین سلاملریمنی تقدیم قیلهمن.
مدثر: خلق محکمهسی اساسا بو رسمی عدلی تیزیمده یا خلق ارا عدلی تیزیم بۉلسین خواه ملی عدلی تیزیملر بۉلسین ایش بېرمه یاتگن پیتده یاکه مثال کتّه جنایت بۉلگنده یا-ده خلق حقی آیاق آستی بۉلگنده و شو حقوق بوزرلیک بیلن دوچ کېلگن بیر پیتده و بو حقوق بوزرلیکلرگه قرشی رسمی محاکم و عدلی تیزیم بونگه جوابگر بۉلمهگن بیر پیتده خلق محکمهلری توزهله دی. خلق بۉلسه شو مدنی جمعیتلر آرقلی خلق وجدانیگه مراجعه قیلهدی و بۉلگن ایشنی خلق وجدانی آلدیده، خلق کوزینینگ آلدیده خلقنینگ محاکمهسیگه تاپشیرهدی تاکه خلق اۉزی کۉرسین و اۉزی محاکمه قیلسین که بو بۉلگن ایش قندهی بیر جنایت و قیسی ساحهده شو کتّه بیر حقتلفلیک بۉلگن، شو اوچون خلق محکمهلری برپا اېتیلهدی. شو باعثدن هم خلق محکمهسینینگ توزیلیشیگه ضرورت توغیلهدی. اصلیده، بو توردهگی محکمهلر ۲۰- عصردن باشلب کېنگ ترقهلگن. بیرینچی مرته، ایکّینچی جهان اوروشیدن آلدین اروپاده شوندهی محکمهلر تشکیل اېتیلگن اېدی. کېینچهلیک، ۱۹۶۵-ییلده، دنیانینگ ایکّی مشهور فیلسوفی بریتانيالیک برتراندراسل و فرانسهلیک فیلسوف همده یازوچی ژانپل سارتر امریکانینگ ویتنامدهگی اوروشینی تېرگاو قیلیش و اونی محکمه قیلیش مقصدیده شوندهی خلق محکمهسینی تشکیل اېتگن اېدی. اولرنینگ اساسي مقصدی امریکانینگ ویتنامدهگی اوروشی جنایت حسابلنهدیمی یۉقمی، دېگن مسألهنی اۉرگنیش اېدی.
۱۹۷۰ییللرده ایتالياده «دایمي خلق محکمهسی» تشکیل اېتیلدی. بو محکمه رسل محکمهسینینگ دوامی صفتیده ایش باشلهدی و حاضرگچه فعالیتینی دوام اېتتیریب کېلماقده. شو کونگچه بو توردهگی۵۰ دن آرتیق خلق محکمهسی ییغیلیشلری اۉتکزیلگن. بو محکمهلر هم شخصي، هم جماعهوي حقوقبوزرلیکلرنی کۉریب چیقهدی؛ اساسا اوروش جنایتلری، انسانیتگه قرشی جنایتلر، ملي دایرهدهگی جنایتلر همده اطراف محیط مسألهلری شولر جملهسیدن دیر. سۉنگّی ییللرده بوندهی خلق محکمهلری میانمار، بویوک بریتانيا و ایرانده (خصوصاً، «آبان واقعهلری» بۉییچه) هم اۉتکزیلگن اېدی.
شو تجربهلردن الهاملنیب، افغانستاندهگی تۉرتته مدنی جماعهچیلیک تشکیلاتی «دایمي خلق محکمهسیگه»گه مراجعت قیلدی. اولرنینگ مقصدی افغانستانلیک عیاللرینینگ احوالی و کۉرگن عذاب-عقوبتلرینی اۉرگنیش اېدی. چونکه سۉنگّی تۉرت ییل دوامیده، طالبان حاکمیتنی اېگهلهگندن بېری، افغانستان خلقی، اینیقسه عیاللر، تورلی خیل حقوقبوزرلیک و زۉراورلیکلرگه دوچ بۉلیب کېلماقده. اهالینینگ یرمی دېیرلی اجتماعي حیاتدن چیقریب تشلنگن، عیاللر جمعیتدن چېتلهتیلگن و اولرنینگ آوازی بوتونلهی اۉچیریب قۉییلگن. اولر انساني حقوقلرینینگ دېیرلی برچهسیدن محروم اېتیلگن. خلق ارا حقوق ساحهسیدهگی میکانیزملر اېسه جوده سُست ایشلهیدی یاکه بعضاً عموماً فعال اېمس. شو سببدن بو محکمهنینگ مقصدی موجود قضایی تیزیملرینی المشتیریش اېمس، بلکه اولرنی تۉلدیریش خلق مقیاسیده عدالت جریانینی باشلش، حقوقبوزرلیکلرنی آچیب بېریش و افغانستانلیک عیاللرنینگ باسیلگن آوازینی دنیاگه اېشیتتیریش دیر. شونینگدېک، بو جریان افغانستانده یوز بېرگن واقعهلرنی حقوقي و حجتلی طرزده حجتلشتیریب، اونی خلق ارا محکمهلرگه تقدیم اېتیشنی کۉزلهیدی.
عیاللر حقوقلری ساحهسیده فعالیت یوریتووچی تۉرتته تشکیلات اۉز مراجعتلرینی ایتاليانینگ رُم شهریده جایلشگن «دایمي خلق محکمهسی» مرکزیگه یوباردی. محکمه بو مراجعتنی قبول قیلیب، جاري ییل باشیدن رسمي ایش جریانینی باشلهدی. افغانستان خلق محکمهسی اساسا افغانستانلیکلردن تشکیل تاپگن. محکمهده تۉرتته قارهلاوچی بۉلگن، اولرنینگ برچهسی افغانستانلیکلر دیر. محکمهده اشتراک اېتگن برچه مدنی تشکیلاتلری هم افغانستانلیکلرگه تېگیشلی اېدی. شو باعث، بوتون محمکه جریانی افغانستانلیکلر تامانیدن باشقریلدی. اوشبو محکمهنینگ اساسي ییغیلیشی اسپانیانینگ مادرید شهریده بۉلیب اۉتدی.
اطلاعات روز: خلق دایمی محکمهسینینگ اهمیتی نیمهده و افغانستانلیک عیاللر اوچون مردمی محکمهنینگ مقصدی نیمه؟
مدثر: خلق محکمهسی، اصلیده خلقنینگ آوازی دیر؛ بو انسان حقوقلری پایمال اېتیلگن حالتلرنی خلق وجدانی آلدیده محاکمه قیلهدیگن خالص و خلقانه میکانیزم دیر. اوشبو تیزیمنینگ اساسي اهمیتی شوندهکی، رسمي یاکه دولت ادارهلریدن فرقلی اۉلهراق، او اۉز قانونيلیگی و صلاحیتینی دولتلردن اېمس، بلکه خلقنینگ جماعهوي وجدانیدن آلهدی. رسمي خلق ارا انسان حقوقلری تیزیمیده دولتلرنینگ راضیلیگی اساسي اۉرینده تورهدی. یعنی، دولتلر اساسي اشتراکچی و شو بیلن بیرگه اساسي آدرس حسابلنهدی. مثلاً، خلق ارا جنایت محکمهسی (ICC) فقطگینه بیر دولت شو محکمه اعضاسی بۉلگن تقدیردهگینه اۉشه دولت حدودیده صادر اېتیلگن جنایتلرنی کۉریب چیقهدی. اگر دولت اعضا بۉلمهسه، بو جنایتلرنینگ کۉریب چیقیلیشی احتمالی جوده پست بۉلهدی. شو سببلی، بو تیزیم اصلیده دولت راضیلیگیگه اساسلنگن. اما خلق محکمهسی اۉز قانونيلیگینی بوندهی تیزیمدن اېمس، خلق وجدانیدن آلهدی. او خلق اوچون، خلق تامانیدن و خلق کۉزی اۉنگیده اۉتکزیلهدیگن خالص همده خلقانه جریان دیر، شونینگ اوچون هم او نهایتده مهمدیر.
بو تیزیمنینگ مرکزیده جبرلنگنلر تورهدی. اولر، حقوقلری آیاق آستی بۉلگن انسانلر دیر. جبرلنووچیلر، گواهلر و انسان حقوقلری آیاق آستی اېتیلگن شخصلر محکمهگه شخصا کېلیب، اۉز حکایهلرینی، گواهلیکلرینی و اقرارلرینی بیان قیلهدیلر. محکمه عیناً شو واقعهلر و گواهلیکلر اساسیده شکللنهدی و خالص طرزده، خلق آلدیده مسألهنی کۉریب چیقهدی همده بهالهیدی. دایمي خلق محکمهسی ایتالیا پایتختی رُم شهریده جایلشگن، بیراق افغانستان بۉییچه اۉتکزیلگن محکمهده رُم فقط جریاننی مېزبان صفتیده قبول قیلگن، محکمهنینگ اۉزی اېسه اصلیده افغانستان عیاللر محکمهسی اېدی. بو افغانستان تاریخیده ایلک بار شوندهی خلقانه محکمه اۉتکزیلگن واقعه دیر. اېسلهتیش جایزکی، ۱۹۸۰-ییللرده «دایمي خلق محکمهسی» شوری اتفاقینینگ افغانستاننی باسیب آلیشی مسألهسینی ایکّی مرته کۉریب چیققن و استهکلم همده فرانسهده ییغیلیشلر اۉتکزگن. بیراق اۉشه محکمهلرنی افغانستانلیکلر اۉزلری اېمس، باشقهلر تشکیل اېتگن اېدیلر. معلومکی، افغانستانده قانون بوزیلیشی و انسان حقوقلرینینگ پایمال اېتیلیشی کۉپ مراتهبه صادر بۉلگن. اما بو محکمه، افغانستان تاریخیدهگی ایلک مستقل و خلقانه محکمه بۉلیب، افغانلرنینگ اۉز تشبثی و اشتراکی بیلن اۉتکزیلگن. هېچ قندهی جنایت خلق یادیدن چیقمهیدی، خلق هر بیر جنایتنی اېسلب قالهدی و اونی جماعهوي خاطرهسینینگ بیر قِسمی صفتیده سقلهیدی. خلق محکمهسی اېسه انه شو خاطره و خلق وجدانی نینگ تیریک تمثالی دیر.
اطلاعات روز: ایکّی کونلیک محکمهده افغانستانلیک عیاللر شهادت بېردیلر. اولرنینگ بعضیلر عملده افغانستانده طالبان آرقلی قۉلگه آلینیب روحی، جسمی باسیم آستیگه آلینگن موضوعلرنی قارهلاوچیلر حضوریده تیلگه آلدیلر؛ عیاللرنینگ شهادت بېریشی افغانستانده جنایتنینگ آلدینی آلیش اینیقسه خاتین – قیزلرگه بۉلهجک کمسیتیشلرنینگ اۉنگینی آلیشده قنچه کمک قیلهدی؟
مدثر: سیز تأکیدلهگنینگیزدېک، بو محکمه (خلق دایمی محکمهسی) اساسا گواهلر و قربانلرنینگ حکایهلری، شهادتلری همده تجربهلری اساسیده تشکیل اېتیلگن. محکمه اۉتکزیلیشیدن اوّل بیز، تشکیلاتچیلر و اساسي قارهلاوچیلر صفتیده رسمي عیبلاو بیاناتی (عیبنامه) تیارلهدیک. اوشبو حجتده طالبان سۉنگّی تۉرت ییل ایچیده صادر اېتگن برچه جنایتلر تۉپلنیب، حجتلشتیریلدی. بو عیبنامه ایچیده طالباننینگ اۉن نفر یوقاری درجهدهگی رهبرلری اساسي عیبلنووچیلر صفتیده کۉرسهتیلدی. طالبان افغانستانده حاکمیتنی اېگهلهگن گروه صفتیده جدّي و اساسلی طرزده عیبنامه دایرهسیگه کیریتیلگن. اولرنینگ هر بیر جنایتی خلق ارا حقوق مېزانلری اساسیده تحلیل قیلینیب، هر بیر حرکتی قندهی قیلیب قانون بوزیلیشی و جنایت اېکنلیگی کۉرسهتیب اۉتیلدی. عیبنامهنینگ اساسي نقطهسی شوندن عبارت اېدیکی، طالبان نینگ عیاللرگه نسبتاً سیاستی و عملیاتی انسانیتگه قرشی جنایت حسابلنهدی.
اما مسأله فقط شو بیلن چېکلنمهیدی. همهمیز بیلهمیزکی، افغانستاندهگی جنایتلر کۉلمی جوده کېنگ بۉلیب، تورلی خیل ناانساني حرکتلرنی اۉز ایچیگه آلهدی. بیز تېکشیروو دوامیده خلق ارا جنایت محکمهسی رُم اساسنامهسینینگ ۷-مادّهسی و اونگه تېگیشلی بندلرگه تهیهندیک همده شوندهی خلاصهگه کېلدیک: عیاللرنی تعلیم آلیش، ایشلش و اجتماعي حیاتده قتنهشیش حقوقیدن محروم اېتیش بو آچیق ناانساني جنایت دیر. بوندهی عمللر اصلیده جنسي آپارتاید حسابلنهدی. قندهی قیلیبکی جَنوبي افریقاده آدملر عرقی سببلی کمسیتیلگن و بو تیزیم «آپارتاید» دېب اتهلگن بۉلسه، افغانستانده هم عیاللر جنسي منسوبلیگی سبب برچه انساني حقوقلردن محروم اېتیلگنلر. شو سببلی بو حالتنی جنسي آپارتاید دېب اتش ممکن. افغانستان حاضرده تۉقّیزته خلقارا شرطنامه و بیتیمگه اعضا بۉلیب، اوشبو کانوانسیونلر اساسیده انسان حقوقلریگه رعایه اېتیش اوچون مسوول حسابلنهدی. بیزنینگ دعوایمیز شوندن عبارتکی، طالبان اوشبو خلق ارا مجبوريتلرنی آچیقچهسیگه بوزگن و مملکتدهگی برچه انسانپرورلیک همده حقوقي تمایللرنی پایمال اېتگن.
بو دعوانی اثباتلش اوچون بیز گواهلر و قربانلرنی چقیردیک؛ اولرنینگ بعضیلری بو جنایتلرنینگ بېواسطه گواهی یاکه جبردیدهسی بۉلگن. اولر محکمه مجلسیده اۉز دردلرینی، عذاب-عقوبتلرینی و باشیدن کېچیرگنلرینی بیان اېتدیلر. تأکیدلش لازمکی، بو جنایتلرنینگ قربانلری ییگیرمه یاکه ییگیرمه بېش کیشی بیلن چېکلنمهیدی اولرنینگ سانی بوندن انچه کۉپ. کۉپلب گواهلر اۉز پیاملرینی بیز بیلن شریک قیلدیلر، بیراق امکانیتنینگ چېکلنگنلیگی و اولرنینگ افغانستانده قالگن عایله اعضالری اوچون موجود خوف سببلی همهسی محکمهده اشتراک اېته آلمهدی. طالبان افغانستانده جوده کۉپ و دهشتلی جنایتلر صادر اېتگن بۉلسه-ده، اوشبو محکمهده کۉتریلگن حالتلر، بو فقط عیاللرگه نسبتاً ظلم و حقوق بوزرلیکلرنینگ کیچیک بیر نمونهسی، خلاص. شو آرقهلی مملکتدهگی اچّیق حقیقتلرنینگ بیر قِسمی آچیلدی. بو محکمهنینگ اهمیتی شوندهکی، او جهان وجدانینی اویغاتیش و دولتلرگه اېسلتمه بېریشنی مقصد قیلگن. طالبان هېچ قچان رسمي حکومت صفتیده تن آلینمسلیگی لازم. هر بیر دولت بیلیشی کېرهک، طالبان افغانستانده انسانیتگه قرشی آغیر جنایتلر صادر اېتگن گروه دیر.
اطلاعات روز: افغانستانده هیچ بیر قانون بۉی سۉنمهیدیگن بیر گروه حاکم. بو گروه افغانستان قانونیگه و خلق ارا قانونلرگه تابع اېمس. مادامیکه افغانستان خلق ارا کنوانسیونلرنی امضالهگن، اېندی شوندی بیر گروهنی مردمی محکمه قنچهلیک باسیم آستیگه آلالهدی دېب اۉیلهیسیز؟
مدثر: اېندی بیلهسیزمی، اۉشندهی اۉزینگیز هم ایتیب اۉتگنینگیزدېک، افغانستانده حاضرگی کونده حاکملیک قیلهیاتگن گروه ترورچی بیر گروه دیر. بو گروه هېچ قچان قانونگه بۉیسونمهگن و هېچ بیر قانوننی رعایه قیلمهیدی. اولرنینگ برچه ایشلری انسان حقوقلریگه ضد ایشلر دیر. اولر قورال کوچی بیلن حاکمیتگه کېلگنلر. بوتون افغانستان جمعیتی اولرنینگ قۉلیده اسیر بۉلیب قالگن. افغانستانده هېچ کیم نینگ هېچ قندهی حقوقی یۉق، شونینگ اوچون اولر خلقارا حقوق قه هم عمل قیلمهیدیلر. بیز اېسه اولرنینگ قیلهیاتگن عمللرینی انسان حقوقلریگه قرشی جنایتلر صفتیده دنیاگه کۉرستماقچیمیز. خلقارا جنایي محکمه (ICC) طالبلرنینگ رهبری و قاضیالقضاتینی حبسگه آلیش اوچون رسمي بویروق بېرگن. اما بو قرارنی عملگه آشیریشده کۉپلب معمالر موجود. اولردن بیری، طالبلرنینگ حاضرده افغانستانده حاکمیتنی اېگهللب تورگنلیگی دیر. چونکه اولرنی حبسگه آلیش اوچون کوچ کېرهک، بو یۉلده اېسه عملي تۉسیقلر موجودلیگینی برچهمیز بیلهمیز.
بیزده اېسه هېچ قندهی قوراللی کوچ یۉق. بیز مدنی یۉل بیلن، خلقنینگ وجدانیگه و جهان همجمعیتیگه مراجعت قیلیب، بو جنایتلرنی کۉرستماقچیمیز. خلق محکمهسی قرارلرینی عملگه آشیریش وکالتیگه اېگه اېمس، چونکه او رسمي تیزیم اېمس. بو محکمه رمزي شکلده بو جنایتلرنی کۉرسهتیب بېرهدی، برچه جنایتلرنی حجتلشتیرهدی و دلیللرنی تۉپلب، کېینچهلیک خلق ارا محکمهلر و حَکملر و اۉرگانلر آلدیگه قۉیهدی. احتمال، طالبلر بو جنایتلرنی رسماً اۉز بۉینیگه آلمسه، اما اگر اولر رسمي دولت صفتیده تن آلینماقچی بۉلسهلر، بو محکمهده چیقریلگن حکملر دایما اولر اوستیده قالهدی. اگر اولر عیبدار دېب تاپیلسه، بو عیب اولرنینگ اوستیدن اصلا کېتمهیدی. خلق ارا جنایي محکمه بو رسمي و کوچگه اېگه بۉلگن محکمه اۉرگانی، اولرنینگ هم نظریده طالبلر عیبلنووچی صفتیده تن آلینگن. اصلیده اولر حبسگه آلینیشی کېرهک. طالبلر رهبریتی حلی حبسگه آلینمهگن بۉلسه هم، اولر عیبلنووچی صفتیده تنیلگن. بیز اېسه اۉز امکانیتلریمیز دایرهسیده طالبلرنینگ جنایتلرینی کۉرسهتیشگه، خلق و قربانلرنینگ آوازینی اېشیتتیریشگه حرکت قیلدیک. اگر بیز شو یۉل بیلن خلقنینگ و جبردیدهلرنینگ آوازی بۉله آلسک، بو بیز اوچون اېنگ کتّه یوتوق دیر.
اطلاعات روز: سیز ایتدینگیز خلق ارا جنایی محکمه طالبلر رهبرلرینی حبسگه آلیشینی صادر قیلگن، افغانستانده قندهی دیر قانونی حکومت یۉق اولرنی قۉلگه آلیب بېرسه، بو محکمهنینگ قندهی دیر حربی کوچی یوقکه باریب کوچ آرقلی اولرنی قۉلگه آلسه، خلق دایمی محکمه اۉز قرارینی اعلان قیلیب، خلق ارا محکمهلر اۉرتهگه قۉیگن حالده هم، طالبلر رهبرینی قۉلگه آلیش آسان اېمس؛ دېمک طالبلرنینگ عیاللرگه نسبتا باسیمی همان دوام اېتمهیمی؟
مدثر: ملي درجهده بۉلگن محکمهلر، خصوصاً، خلق ارا محکمه، اساسا جنایتلرنی کۉریب چیقیش اوچون تشکیل اېتیلهدی. محکمهلر جنایت قیلگن شخصلرنینگ حرکتلرینی تېکشیریش و حکم چیقریش اوچون فعالیت یوریتهدی. ملي درجهده بو ایشلر کیچیک درجهده عملگه آشیریلهدی: مثلاً، پولیس یاکه باشقه اۉرگانلر جنایتچینی قۉلگه آلهدی. جنایتچی محکمهگه تاپشیریلگچ، او یېرده محکمه قیلینهدی.
افسوسکی، افغانستانده حاضرگی کونده بوندهی محکمه موجود اېمس. اگر افغانستانده بوندهی محکمه بۉلگنیده، جنایتلر شو یۉل بیلن کۉریب چیقیلیشی ممکن بۉلردی. حاضرگی افغانستان محکمه تیزیمی نهفقط انسان حقوقلرینی تأمینلهی آلمهیپتی، بلکه اۉزی هم انسان حقوقلرینی پایمال قیلماقده. شو سببلی خلق ارا محکمهلر ایش باشلهدی. خلقارا محکمهلر قندهی دیر حربي بیر کوچگه اېگه اېمس. اولرنینگ حکملرینی بجریش اوچون پولیس یۉق. شو سببلی اولر اعضا دولتلرنینگ یاردمی بیلن ایش یوریتهدیلر. خلق ارا جنایت محکمهلری دنیا نینگ کۉپلب رهبرلرینی جنایت اوچون قۉلگه آلیش و محکمهگه تارتیش بویروقلرینی چیقرگن.
حتا اَیریم رهبرلر حاکمیتده بۉلگن وقتیده هم محکمه حکمی چقیریلگن. لېکن بو حُکملر وقتینچهلیک حُکملر اېمس؛ اولر دایمي حُکملردیر. هېچ بیر رهبر دایمي کوچ بیلن حاکمیتده بۉلمهسه هم، قۉلگه آلینیشی ممکن. مثلاً، سلوبودان میلوشویچ شو یۉل بیلن محکمه قیلیندی. شونینگدېک، دنیا ایکّینچی جهان اوروشیده یهوديلرگه یاکه باشقه انسانلرگه قیلینگن قیرغینلر بۉییچه هم محکمهلر تشکیل قیلگن.
حاضرگی کونده هم کۉپلب شخصلر محکمهگه تارتیلیب، حکم قیلینگن. بعضیلر حلی هم قاچیب یورماقده. بعضیلری باشقه دولتلر تامانیدن حبسگه آلینیب، محکمه قیلیندی. احتمال، حاضر افغانستانده طالبان اوستیده قانون تطبیق اېتیلمسه هم، بیر کون کېلیب اولرگه قرشی قانون تطبیق اېتیلیشی ممکن. طالبان دایمي حاکمیتده قالمهیدی. اولر خواهلهسه هم، خواهلهمسه هم جنایتچیلر دیر. طالبان بیلن علاقهسی بۉلگن دولتلر خلق ارا جنایت محکمهسیگه اعضا دولتلر آرقهلی اولرنی محکمهگه تارتیشی ممکن. بیزنینگ ایشیمیز اېسه شوندن عبارتکی، دنیا همجميتی طالبان قیلگن ایشلرنی عادي دېب حسابلهمسین، بلکه اولرنی جنایتچی گروه صفتیده تنیسین. هېچ بیر دولت طالبان بیلن علاقهنی عادتيلشتیرمهسین و اولرنی رسميتگه تنیمهسین. طالباننینگ حاکمیتگه کېلگنیگه تۉرت ییل بۉلدی، لېکن دنیا همجميتی اولرنی رسميتگه تنیمهدی. بو تن آلمهسلیک نینگ نتیجهسی اېسه عیاللرنینگ آوازیده نمایان بۉلدی. عیاللرنینگ ناراضیلیگی و قرارلری طالبان نینگ رسمي تَن آلینمسلیگیگه سبب بۉلدی. خلق ارا محکمه بۉلسین یاکه باشقه خلق ارا محکمهلر قیلگن ایشلر بېفایده قالمسلیگی کېرهک.
اطلاعات روز: ایتدینگیزکه طالبلر رهبرلری جنایتچی بیر گروه، بولر بیلن علاقهده بۉلگن دولتلر هم ایکّی بار اۉیلب کۉریشی کېرهک، چونکه اولر خلق ارا کنوانسیونلرگه قول قۉیگنلر؛ بیزلر طالبلرنینگ رهبرلری عملا دنیا مملکتلریگه سفر قیلیب تورگنلرینی کوریب توریمیز کۉپینچه سینی دپپلماتیکه علاقه سی بار؛ سیزنینگچه بو طالبلرنی عادیتلشتیریش اېمس می؟
مدثر: شونینگ اوچون هم حاضرگی کونده طالباننینگ ایکّی رهبرینی حبسگه آلیش بویروغی بېریلگن. اولر کۉپینچه باشقه دولتلرگه سفر قیله آلمهیدیلر. طالبان رهبرلری اساسا فقط افغانستاننینگ قۉشنی مملکتلریگه باریشهدی، چونکه بو دولتلر خلق ارا جنایت محکمهسیگه اعضا اېمسلر. خلق ارا جنایت محکمهسیگه اعضا بۉلمهگن دولتلر طالبان رهبرلرینی قۉلگه آلیش مجبوريتیگه اېگه اېمس.
طالباننی رسمي تَن آلگن یگانه دولت روسیه دیر. روسیه جمهوررییسی اېسه اۉزی خلق ارا جنایت محکمهسی تامانیدن چیقریلگن حکمگه بناءً حبسگه آلینیشی کېرهک. اونگه اوکراین حدودیده صادر اېتگن انسانیتگه قرشی جنایتلر اوچون حبس بویروغی بېریلگن. اېران، پاکستان، هندستان و بعضی باشقه دولتلر هم خلقارا جنایت محکمهسیگه اعضا اېمسلر. اما اولر اعضا بۉلمهسهلر هم، طالبان اوستیدن سیاسي باسیم اۉتکزیشلری ممکن.
دنیاده یوزدن آرتیق دولت بو خلق ارا جنایت محکمهسیگه اعضادیر. افغانستان نینگ تشقی علاقهلریده ایجابي مناسبت کۉرسهتگن دولتلر همان طالباننی رسمي تن آلمهگنلر. بیز اېسه، خواه خلق محکمهسی، خواه مدنی جماعهچیلیک بۉلسین، طالباننینگ هر بیر جنایتیگه قرشی آواز کۉترهمیز. دنیا همجميتنینگ طالبان بیلن مناسبتلرینی عادتيلشتیریشیگه یۉل قۉیمهیمیز. بو، خلق محکمهسی فعالیتینینگ اساسي مقصدلریدن بیری دیر. طالبان کۉپینچه اۉز جنایتلرینی افغانستان مدنیتی یاکه اسلام قاعدهلری بیلن آقلشگه اورینهدی. گۉیاکه اولرنینگ نظریده قیلهیاتگن ایشلری اسلام نقطهٔ نظریدن تۉغری اېکن. اما خلق محکمهسی جریانیده حَکملر اساسا حقوق تیزیملریگه تهیهنگن بۉلسه-ده، بیز خلق ارا حقوق بیلن بیر قطارده اسلامي قاعدهلرنی هم کیریتدیک. عیبلاو خطیمیزده طالباننینگ قیلگن ایشلری نینگ اسلام تعلیماتیگه هم ضد اېکنینی کۉرسهتدیک.
بو ایش اسلام بۉییچه متخصصلر تامانیدن عملگه آشیریلدی. خلق محکمهسی جریانیده مالیزيادن اسلامشناس بیر عیال اشتراک اېتدی. او طالباننینگ قیلگن ایشلری اسلامگه قرشی اېکنینی آچیق ایتدی. اونینگ فکریچه، عیاللرنینگ حقوقلرینی پایمال قیلیش هېچ قچان اسلام قانونلریگه ماس کېلمهیدی؛ بو طالباننینگ اۉز جنایتی دیر. اسلامي بۉلهدیمی یاکه غیر اسلامي بۉلهدیمی برچه دولتلر بیلسینلرکی، طالباننینگ قیلهیاتگن جنایتلری اسلام نامیدن اېمس، بلکه اۉز مفکوروي و سیاسي جنایتلری سنهلهدی. شو محکمه جریانیده بیز افغانستان خلقی آچیق کۉرسهتدیککی، طالباننینگ قیلهیاتگن ایشلری جنایت دیر. افغانستان خلقینینگ فکریچه، طالباننینگ جنایتلری نهفقط بیز نینگ مدنیتیمیز و عرف-عادتلریمیزگه، بلکه اسلامي قدریتلریمیزگه هم ضددیر.
اطلاعات روز: مادامیکه مهتملر محکمهده حاضر اېمس ایکن، خلق محکمهسی متهملر تۉغریسیده بیرار قرار قبول قیلیش صلاحیتیگه ایگهمی و سیزلرنینگ چیقارهجک حُکملرینگیز قیسی موردلرنی اوزایچیگه آلهدی؟
مدثر: البته، بیز اۉزیمیز تیارلهگن عیبلاو خطینی طالبلرگه یوباردیک. خلق دایمي محکمهسی عیناً شو عیبلاو خطینی طالباننینگ تشقی ایشلر وزیرلیگیگه تاپشیردی و اولرنی رسمي طرزده محکمهگه قتنهشیشگه تکلیف قیلدی. اولرگه شوندهی دېییلدی: «اۉز وکیللرینگیزنی یوبارینگ و اۉزینگیزنی حمایه قیلینگ.» اما طالبان بو محکمهگه هېچ قندهی نماینده یوبارمهدی. بو اېسه عجبلنرلی اېمس، چونکه طالبان هر دایم عدالتدن قاچهدی. بیز آلدیندن بیلردیک، اولر عدالتگه بۉیسونمهیدی و قانوننی تُن آلمهیدی. خلق محکمهسیده بیز اۉز دلیللریمیزنی و حرکتلریمیزنی قاضیلرگه تقدیم اېتدیک. شونینگدېک، گواهلر و جبرلنووچیلر اۉز تجربهلرینی قاضیلر بیلن بۉلیشدیلر. محکمه قراری 12-دسامبر کونی اعلان قیلینهدی. قاضیلر هیاتی بیزنینگ سۉزلریمیزنی و گواهلرنینگ بیاناتلرینی کۉریب چیقیب، یکوني قرارینی چیقرهدی.
بو محکمهنینگ قاضیلری دنیانینگ تورلی مملکتلریدن اېدیلر: اسپانیا، ایتالیا، امریکا، مصر و جَنوبي افریقا. بولر برچهسی مستقل و بېطرف قاضیلر اېدیلر. بیز بو جریانده قارهلاوچی صفتیده قتنهشدیک و اساسي طلبیمیز شوندن عبارت اېدیکی، طالباننینگ قیلگن ایشلری انسانیتگه قرشی جنایت صفتیده تَن آلینسین. طالبان تامانیدن قیلینگن ایشلر بوتونلهی غیرِ انساني عمللردیر. خلقارا حقوقده ایکّی اساسي توشونچه موجود: «انسانیتگه قرشی جنایت» و «غیرِ انساني حرکتلر». طالبان هر ایکّیسینی صادر اېتگن، اولر هم تجاوز قیلگن، هم جنایت صادر اېتگن. شونینگ اوچون اولرنینگ قیلگن ایشلری هم جنایت، هم غیرِ انساني حرکت حسابلنهدی.
باشقه تاماندن، طالبان توزومی آپارتاید تیزیمیدیر، چونکه اولر فقط جنس مسألهسی اساسیده افغانستان اهالیسینینگ یرمیدن برچه انساني حقوقلرینی تارتیب آلگنلر. بوندن تشقری، افغانستان دولتینی باشقرهیاتگن شخصلر صفتیده طالبان مملکتنینگ خلق ارا شرطنامهلرگه اعضالیگی اساسیده آلگن برچه مجبوريتلرینی بوزگنلر.
بیز امید قیلهمیزکی، قاضیلر اۉز قرارینی بېطرف و عدالتلی طرزده چیقرهدی. بیز اثباتلب بېردیککی، طالباننینگ افغانستاندهگی هر بیر حرکتی انسانیتگه قرشی جنایت دیر. شو سببلی، بیز ۱۲-دسامبر کونی اعلان قیلینهدیگن محکمه قرارینی اینتیقلیک بیلن کوتماقدهمیز و قراردن سۉنگ جهان همجعميتی بو مسألهگه جدّي اعتبار قرهتیشیگه امید قیلهمیز.
اطلاعات روز: اون ایکّینچی دسامبرده خلق محکمهسینینگ اعلان قیلینهجک نتیجهسی خلق ارا دنیا جماعهچیلیگی تامانیدن قنچهلیک جدی انابتگه آلینهدی دېب اۉیلهیسیز؟
مدثر: بیلهسیزمی، بو خلق محکمهسی اۉتکزیلگن پیتده یوزدن آرتیق کیشی اونده اشتراک اېتگن اېدی. اسپانیانینگ عیاللر ایشلری بۉییچه وزیری هم اشتراک اېتدی، خلق ارا محکمه اعضالری هم کېلگن اېدی، بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ افغانستان بۉییچه مخصوص گزارشگری ریچارد بنت هم شو مجلسده قتنهشگن اېدی. باشقه مهم شخصلر هم کېلگن اېدی. البته، اولرنینگ هېچ بیری محکمه جریانیگه ارهلشمهگن، فقط کوزهتیش و تماشا اوچون کېلگن اېدیلر. دنیا عامهوي اخبارات واسطهلری بو واقعهگه کتّه قیزیقیش بیلدیریشدی. بریتانيا و اروپا مملکتلرینینگ مدنی و حقوقي دایرهلریدن هم نمایندهلر اشتراک اېتدیلر، چونکه بو محکمه اولر اوچون هم ینگی بیر تجربه اېدی. بیرینچی مرته افغانستان خلقی شوندهی قطعي اراده و تشبث بیلن خلق ارا میدانده اۉز آوازینی کۉتردی. افغانستان عیاللرینینگ عدالت طلب قیلیشی و اۉز حق-حقوقلری اوچون کورهشی کۉپلب کوزهتووچیلر اوچون کتّه اهمیتگه اېگه اېدی. مېن امید قیلهمنکی، خلق ارا همجميعت سیاسي منفعتلردن چېتگه چیقیب، بو انساني جنایتگه بېفرق بۉلمهسینلر.
دنیا وجدانی اویغانهدی، دېگن امیددهمن. خلقارا جماعتچیلیک طالبان جنایتلرینی تَن آلهدی و شو اساسده اولرگه قرشی عملي چارهلر کۉرهدی. اولرنی انسان حقوقلریگه رعایه قیلیشگه مجبور اېتهدی. طالبان سیاسي، اقتصادي و حربي کوچگه اېگه بۉلسه-ده، بری بیر خلقارا همجمعیت یاردمی و اعتباریگه محتاج گروه دیر. بیز ایستهیمیزکی، افغانستانگه بېریلهدیگن هر قندهی خلق ارا یاردم شرطلی بۉلسین، یعنی اگر طالبان یاردم آلیشنی ایستهسه، اۉز قانونلرینی انسان حقوقلری معیارلریگه ماسلشتیریشی کېرهک. خلق ارا همجعیت بیزنینگ و افغانستان خلقی نینگ طلبلرینی جدّي اعتبارگه آلیشینی آرزو قیلهمن.
اطلاعات روز: تۉرت ییلدن بېری افغانستانده انسان حقوقلری اینیقسه عیاللر حقی آیاق آستی قیلینهدی و تۉرت ییل جریانیده ایریم مملکتلرده طالبلرگه قرشی ییغیلیشلر بۉلیب اۉتدی؛ شونگه قرهمهی؛ دنیا طالبلرگه مالی کمک قیلیب تورگن بو خصوصده نیمه دېب اویلهیسیز؟
مدثر: بیز بونی اۉزیمیز کۉردیک و جوده افسوسدهمیز. تۉرت ییلدن بېری طالباننینگ صادر اېتگن جنایتلری قرهب اۉتیلمهی، اَیریم دولتلر اعتبار قرهتدی، اَیریم دولتلر یاردم کۉرستدی و خلق ارا همجميعت هم یاردم بېردی. شونینگدېک، بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی و باشقه خلق ارا تشکیلاتلر طالبانگه قرشی توریب، اساسا افغانستان خلقیگه مالي یاردم کۉرسهتیشگه حرکت قیلدیلر. چونکه طالبان حاکمیتگه کېلگنیدن کېین افغانستاننینگ اقتصادي احوالی جوده یامانلشگنی همهگه معلوم. خلقنینگ کتّه قِسمی جوده چوقور قشّاقلیک شرایطیده یشهیدی. شونینگ اوچون خلق ارا همجعميتنینگ افغانستان خلقیگه یاردم بېریشی کتّه مجبوريت دیر. بیز هم دنیانینگ یاردم کۉرسهتیشینی خواهلهیمیز، لېکن بو یاردم انیق بیر چهارچوبه و شرط اساسیده بۉلیشی کېرهک.
اېنگ مهم شرط شوکی، یاردم انسان حقوقلری مېزانلریگه باغلنسین. دنیا بۉیلب کۉپلب دولتلر بار و هر بیر دولتنینگ سیاستی اۉزیگه خاص. بیراق کۉپلب دولتلر انسان حقوقلرینی چېتلب اۉتماقده یاکه کم تامینلهیپتی، بونی عزه و اوکراین مثاللریده هم کۉریهپمیز. لېکن وجدانلی و انسان حقوقلرینی حرمت قیلووچی تیزیملر هم موجود. بیز وجدانی اویغانگن، انسان حقوقلرینی اساسا حرمت قیلووچی دولتلرنینگ یاردم کۉرسهتیشینی ایستهیمیز. جهان همجميعتی طالبانگه قرشی چیقیب، اولرنی انسان حقوقلرینی حرمت قیلیشگه مجبورلشی کېرهک. محکمه اۉتکزیشنینگ اساسي مقصدی هم عیناً شو؛ جوابگرلیکنی تامینلش. افسوسکی، بعضی دولتلر طالبان بیلن علاقهده بۉلیب، اولرگه یاردم یاکه مناسبتده بۉلهدیلر. بیز خواهلهیمیزکی، بوندهی مناسبتلر تۉغری یاکه ناتۉغری اېکنینی انیقلاوچی چارهلر کۉریلسین، چونکه قرهمه-قرشی تامان عادي بیر دولت اېمس، بلکه جنایتچی بیر گروه دیر. طالبان بیزنینگ آوازیمیزنی اېشیتیشی کېرهک؛ اگر کېرهک بۉلسه، اولر اۉز جنایتلرینی تۉختهتیشگه مجبور قیلینیشی ضرور دېب اۉیلهیمن.
اطلاعات روز: محکمه یاکه قاضیلر خلق محکمهسیده بېطرف حرکت قیلگنمی یاکه باشیدن آق طالبان حکومتیگه قرشی فکر و موضعگه اېگه اېدیمی؟
مدثر: البته، قاضیلر بوتونلهی بېطرف اېدیلر. خلق محکمهسیده تۉرتته تشکیلات اشتراک اېتگن اېدی. بیراق، اساسا عیبلاو جریانینی افغانستاندن بۉلگن تۉرت نفر قارهلاوچی یوریتیب باردی. اولر افغانستان خلقی تامانیدن تنلنگن، حقوق ساحهسی بۉییچه متخصص شخصلر اېدیلر. اولر آرهسیده عیاللر حقوقلری بۉییچه متخصصلر هم بار اېدی. هر بیری افغانستاننینگ تورلی ملتلریگه منسوب اېدی.
بیز بو محکمه بوتون افغانستان خلقی نامیدن اۉتکزیلهیاتگنینی حس اېتدیک. قاضیلر برچه محتوالرنینی خالصلیک بیلن اۉرگنیب چیقیب، اولرنی عیبلاو حجتلریگه کیریتدیلر.
بیز، قارهلاوچیلر صفتیده، هېچ بیر تشکیلاتگه تېگیشلی اېمسمیز. قاره لاوچیلر تورلی تیللر و ملتلردن بۉلیشی کېرهک اېدی. بیز هېچ بیر تاماندن معاش آلگنیمیز یۉق، بو بوتونلهی کۉنگیللی فعالیت اېدی. بیز نه طالبان، نه بیرار ملي یاکه خلقارا ادارهگه باغلیق اېمسمیز. بوتون فعالیتیمیز مستقل و حقوقي مېزانلر اساسیده آلیب باریلدی. محکمه قاضیلری «خلق دایمي محکمه چسی» تامانیدن تعیینلنگن. اولرنینگ هېچ بیری افغانستان بیلن بېواسطه علاقهده اېمس اېدی. شونینگدېک، محکمه ترکیبیده بیر نفر افغان عیال خانیم غزال حارث هم بار اېدی. او هم مطلقا بېطرف بۉلیب، انسان حقوقلری بۉییچه تجربهلی متخصص و بیلیم یورتی اۉقیتووچیسی دیر. قالگن قاضیلر اېسه تورلی دولتلردن کېلگن، همهسی مستقل متخصصلر اېدیلر. معلومکی، قارهلاوچیلر عادتده جنایت قربانلرینینگ حقوقلرینی حمایه قیلهدیلر. بیز هم شو محکمهده، اینیقسه، افغانستان عیاللرینینگ آوازی بۉلدیک. عیاللرگه نسبتاً صادر اېتیلگن جنایتلر بۉییچه بیز دعوا قیلدیک، یعنی بیز دعواگر تامانی اېدیک.
قاضیلر اېسه بوتونلهی بېطرفلیکده ایش یوریتدیلر. اولر مسألهنی سینچیکلب اۉرگنیب، اۉز قرارلرینی چیقرهدیلر. هر قندهی محکمه جریانیده قارهلاوچی وکیل مدافع بۉلهدی: قارهلاوچی جنایتنی ایلگری سورهدی، وکیل مدافع اېسه عیبلنووچینی حمایه قیلهدی، محکمه اېسه بېطرف حکم چیقرهدی. بو محکمهده هم خودّی شوندهی تیزیم عمل قیلدی. اما بو سفر عیبلنووچی تامان، یعنی طالبان، محکمهده اشتراک اېتمهدی، شو سببلی وکیل مدافع هم یۉق اېدی. بیز جنایت قربانلرینینگ دعواسی اساسیده ایش آچدیک. قاضیلر اېسه برچه محتوالرنی خالصلیک بیلن کۉریب چیقیب، نتیجهنی ۱۲-دسامبر کونی اعلان قیلهدیلر.
اطلاعات روز: اۉشنده سیزهم صحبتلرینگیزگه اشاره قیلیب اۉتدینگیز، تۉرت ییلدن بېری افغانستاننینگ یریم نفوسی بۉلمیش عیاللر تحصیل، تعلیم، ایش و باشقه انسانی حقوقلریدن محروم اېتیلگنلر.۲۱ -عصرده دنیانینگ هیچ بیر مملکتی افغانستاننینگ حاضرگی وضعیتینی تجربه قیلمهگن، سیز بیر قارهلاوچی صفتیده خلق ارا محکمهلردن بو تۉغریده ایستگینگیز نیمه؟
مدثر: بیزلر جهان همجمعیتیدن طالبلرگه نسبتاً اۉز سیاستلرینی ینه بیر بار قَیته کۉریب چیقیشلرینی ایستهیمیز. دنیا جماعهچیلیگی انسانیتگه قرشی صادر اېتیلهیاتگن برچه جنایتلر یاروغلیگیده اۉز سیاستینی قَیته کۉریب چیقیشی ضرور، دېب حسابلهیمن.
خلق ارا محکمهلر، شونینگدېک بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی و اونگه تېگیشلی برچه ادارهلردن افغانستان عیاللریگه نسبتاً صادر اېتیلگن جنایتلر آلدیده کۉز یومّهسلیکلرینی سۉرهیمیز. عیناً شو پیتده خلق محکمهسی اۉتکزیلهیاتگن بیر وقتده، بیز ایستهیمیزکی باشقه دایرهلر هم بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی باش اسّمبلهسیدن، جنایتلر اوچون علیحده کانوانسیون توزیش مسألهسینی نظرده توتسین. بیز ایستهیمیزکی بو کانوانسیون افغانستان عیاللریگه نسبتاً صادر اېتیلگن جنایتلر و سیاستلرنی یاریتگن حالده، جنسی آپارتایدنی هم انسانیتگه قرشی جنایت صفتیده تَن آلسین. بیز انسان حقوقلری بۉییچه تشکیلاتلر بیلن همکارلیک قیلیب کېلیهپمیز، انسان حقوقلری ساحهسیده فعالیت یوریتهیاتگن عاليگاهلر بیلن هم ایشلهیهپمیز. یعنی، بو ساحهده فعال بۉلگن برچه تشکیلاتلردن طالبلرنی عدالت آلدیگه آلیب چیقیشلرینی سۉرهیمیز. باشقه دولتلردن هم اۉز ایچکی قضایی تیزیملریده بو مسألهگه اعتبار قرهتیشلرینی طلب قیلهمن. شونینگدېک، اولر طالبلرنی محکمه قیلیش اوچون حقوقي زمین یرهتسینلر. بو فعالیتلر برچهسی افغانستاننینگ فقط عیاللرنینگ اېمس، بلکه اېرککلرنینگ هم حقوقلرینی تأمینلشگه خدمت قیلسین. چونکه افغانستانده هر کونی اۉلدیریش، حبسگه آلیش، یۉقاتیش و سورگون قیلیش حالتلری صادر بۉلماقده. هر کونی تورلی جنایتلر رۉی بېرماقده. مېن قضایی تیزیم، سیاسي تیزیم و خلق ارا تیزیمدن طالبلرنینگ بو جنایتلریگه بېفرق قالمسلیکلریگه امید قیلهمن. شو کورهشده، اینیقسه، افغانستان عیاللرینینگ حقوقلرینی تأمینلش مسألهسیده، جهان همجميعتی بیزنینگ یانیمیزده توریشینی ایستهیمن.
رحمت سیزگه
