جهان آزیق-آوقت دستوری مبلغ یېتیشمسلیگی سبب حیاتنی سقلب قالووچی دستورلر قیسقرهیاتگن بیر پیتده، افغانستاننینگ۱۲ولایتیده بالهلر اۉرتهسیدهگی تۉییب طعاملنمسلیک درجهسی «بحرانی» باسقیچگه یېتگنینی معلوم قیلدی.
جهان آزیق آوقت دستوری خبریگه کۉره، حاضرده هلمند، دایکندی، زابل، بغلان، ارزگان، پکتیکا، نورستان، سرپل، غور، قندهار، فاریاب و لوگر ولایتلریده بالهلر تۉییب آوقتلنمسلیک بحرانی درجهگه یېتگن.
جهان آزیق آوقت دستورینینگ آگاهلنتیریشیچه، زودلیک بیلن یاردم کۉرسهتیلمسه، تشکیلات و اونینگ همکارلری آغیر تۉییب طعاملنمسلیک نینگ ینه-ده کۉپراق بالهلر آرهسیده ترقهلیشی نینگ آلدینی آلالمهیدی. بو اېسه یقین آیلرده ینه کۉپلب انسانلر نینگ حیاتینی خوف آستیگه قۉیهدی.
حساباتگه کۉره، افغانستانده بالهلر تۉییب طعاملنمسلیگی عادتده جولای–آکتبر آیلریده اېنگ یوقاری درجهگه چیقهدی. یوقوملی کسللیکلر نینگ کۉپهییشی، تازه ایچیملیک سووی و طبي خدمتلرنینگ یېتیشمسلیگی، ضرور آزیقلنیش خدمتلریگه کیریش امکانیتی نینگ چېکلنیشی همده آزیق-طعام خوفسیزلیگی نینگ یامانلشووی بونگه اساسي سببلر حسابلنهدی. بیراق جاري ییلده حتا آزیق-طعام اېنگ کۉپ بۉلهدیگن موسمده هم کۉپلب بالهلر یېترلی طعام تاپه آلمهدی. نتیجهده ییلنینگ دستلبکی اوچ آییده بالهلر آرهسیدهگی آزیق-طعام خوفسیزلیگی درجهسی۴۷ فایزگه یېتدی.
حساباتده قید اېتیلیشیچه، افغانستانده بالهلر اۉرتهسیدهگی تۉییب طعاملنمسلیک کمدن-کم حاللرده یالغیز اوچرهمهیدی. او باشقه عامللر بیلن بیرگه بالهلر اۉلیمی خوفینی کېسکین آشیرهدی.
جهان آزیق آوقت دستوری نینگ افغانستاندهگی مدیری جان آیلیف شوندهی دېدی: «افغانستاندهگی ساغلیقنی سقلش مرکزلریده تۉییب طعاملنمهگن چقهلاقلر نینگ ضعیف ییغیسی هنوز ینگرهماقده. کۉپلب آنهلر اۉزلری هم آچلیکدن اذیت چېکهیاتگن بۉلسه-ده، فرزندلرینی دوالنیش امیدیده طبیات مرکزلریگه آلیب کېلماقده.»
او ینه شوندهی دېدی: «حاضر حاصل ییغیم-تېریمی و آزیق-طعام مۉل بۉلهدیگن موسم بۉلیشیگه قرهمهی، بیز کېلهجک اولاد نینگ استه-سېکین سۉنیب بارهیاتگنیگه گواه بۉلماقدهمیز. بو نهفقط یورهکنی اېزهدی، بلکه مطلقا قبول قیلیب بۉلمهیدیگن حالت دیر.»
قوراللی ماجرالر، ایشسیزلیک، آزیق-طعام نرخلری نینگ آشیشی و انسان پرورلیک یاردم مبلغلری نینگ قیسقریشی کبی بیر نېچته بحرانلرنینگ بیرلشووی افغانستانده تۉییب طعاملنمسلیک معماسی نینگ کېسکین کوچهییشیگه آلیب کېلدی.
جهان آزیق آوقت دستوری معلوماتیگه کۉره، ۲۰۲۵-ییلده افغانستان بۉیلب۱۴۲ ته ساغلیقنی سقلش مرکزی یاپیلدی و انسان پرورلیک یاردم کمهیگنی سببلی۱۳مینگدن آرتیق باله تۉییب طعاملنمسلیکنی دوالش دستورلریدن چیقریلدی.
تشکیلات نینگ بیلدیریشیچه، جاري ییلده هم اۉرته شرقدهگی ماجرالر و پاکستان چېگرهسی نینگ یاپیق قالیشی عاقبتیده آزیقلنتیرووچی محصولاتلر تنقیصلیگی یوزهگه کېلیب، قالگن آزیقلنیش دستورلری هم جدّي معمالرگه دوچ کېلماقده.
بو بحرانلر تأمینات یۉللرینی ایزدن چیقردی و خرجتلرنی آشیردی. نتیجهده افغانستاندهگی تۉییب طعاملنمهگن قریب بیر میلیون آنه و باله بېش آی دوامیده ضرور آزیقلنیش خدمتلریدن محروم بۉلدی.
پراگنازلرگه کۉره، جاري ییلده افغانستانده قریب۳.۷میلیون باله اۉتکیر تۉییب طعاملنمسلیکدن اذیت چېکهدی. شونینگدېک،۱.۲ میلیون حاملهدار عیال و اېمیزیکلی آنه هم تۉییب طعاملنمسلیک معماسیگه دوچ کېلهدی.
جهان آزیق آوقت دستوری نینگ تأکیدلشیچه، اگر زودلیک بیلن سرمایه کیریتیلمسه، بو رقملر ینهده آشیشی کوتیلماقده.
جان آیلیف شوندهی دېدی: «افغانستان حاضر دنیادهگی اېنگ آغیر و اېنگ اوزاق دوام اېتهیاتگن تۉییب طعاملنمسلیک بحرانلریدن بیرینی باشدن کچیرماقده. بو دهشتلی کۉرسهتکیچلر بوندن هم آشیب کېتیشی ممکن. بحران اوّلگی برچه پراگنازلردن هم آغیرراق توس آلیب، کۉپلب بالهلر و آنهلرنی آلدینی آلیش ممکن بۉلگن اۉلیملرگه محکوم اېتیشی ممکن.»
جهان آزیق آوقت دستوری نینگ تأکیدلشیچه، بحران ینه-ده چوقورلشیشی نینگ آلدینی آلیش اوچون تۉییب طعاملنمسلیکنی دوالش و اونینگ آلدینی آلیش خدمتلرینی کېنگهیتیریش مطلقا ضرور. بیراق حاضرچه تۉییب طعاملنمسلیک نینگ آلدینی آلیش دستورلری اوچون عموماً مبلغ موجود اېمس.
جهان آزیق-طعام دستوری افغانستانده جاري ییل نینگ ایکّینچی یرمیده تۉییب طعاملنمسلیککه قرشی کورهش و آزیق-طعام یاردمینی دوام اېتتیریش اوچون۵۴۰ میلیون اقش دالری مقداریده مبلغ سۉرهگن. اما اوشبو مبلغ نینگ کتّه قِسمی هنوزگچه تأمینلنمهگن.
