اسدالله ولوالجی حیاتی و ایجادی­گه قیسقه بیر نظر

اطلاعات روز

یازووچی و تدقیق: محمد کاظم امینی

بیرینچی بولیم

توغیلگن و ییری و تعلیمات

 (۱۳۳۳-۱۴۰۰)
اسدالله ولوالجی مشهور شاعر، یازووچی وافغانستانده ­گی سیاسی مسأله لر بۉییچه تحلیلچی[1]. افغانستان نینگ مشهور شاعری، یازووچی و تاریخچیسی،ولوالجی [2] تاریخی تدقیقات و تیرگاو ساحه‌­لری نینگ کۉزگه کۉرینگن نماینده­لریدن بیری، ژورنالیزم و فقرالیک فعالی حسابلنه­دی. اۉغلی بیلن موجود بۉلگن اوتو بیوگرافی سیده او، نسل- نسبینی قۉییده­گیچه تصویرلیدی:
اسدالله ولوالجی،”وکیل عمک جان” نامی بیلن تَنیلگن، وکیل محمد امین نینگ اۉغلی، نایب محمد­نبی نینگ اۉغلی، محمد امین یۉزباشی نینگ اۉغلی، آق سقال محمد غازی نینگ اۉغلی، محمد قول باتورنینگ اۉغلی، تېنگری قول نینگ اۉغلی، قویاشلی۱۳۳۳ییل[3] (میلادی۱۹۵۵نچی ییل)ده، تخار ولایتی نینگ، رُستاق تومنیده تۉغیلگن. اونینگ آته­سی محمدامین وباباسی نایب محمد نبی خان، اۉز دَوری نینگ عالی نسب و آق سقاللریدن ایدیلر.
او، باشلنغیچ تعلیمنی اۉز تۉغیلگن رُستاق تومنی و دشت قلعه ده باشله­گن و بېشینچی و آلتینچی صنفلرنی کابل ده­گی بی­بی­مهرو باشلنغیچ مکتبیده تۉگتگن[4]. او،۱۳۵۲نچی ییل مذکور مکتب نی بیتتیردی.[5]حربی یونیورسیتیتده اۉقیگن بولسه- ده دستلبکی تعلیم دن بیری شعریت و ادبیاتگه اشتیاقمند بۉلگن و سیاسی کوره شلرگه قیزیققن. [6]
شونده ی قیلیب، اونینگ تشکیلی و سیاسی فعالیتی، اونی قماققه آلدی. قیزیل تره­کی دیکتاتورلیگی دَوریده، امین، ببرک کارمل و داکتر نجیب دَوریده بیر نېچه بار قماققه آلینیب، کۉپ ییللر پلچرخی قماقخانه­سی نینگ پنجره لری آرتیده اۉتکزدی. قماقده او، اساسأ شعریت و ادبیاتگه بغیشلندی. افغانستانده خلق دموکراتیک حزبی تشکیل اِیتیلگندن سۉنگ، ولوالجی حکمران حزب گه سیاسی مخالفتی عیبلاوی بیلن، کېتمه- کېت ایکّی دَور دوامیده ۱۳۶۱ییل(۱۴ حمل) دن ۱۳۶۵ییل( عقرب آیی­گچه) پلچرخی قماقخانه سیده، قماقده اۉتیردی.[7]
ولوالجی ۱۹۷۱۰۱۹۹۱میلادی ییللر آره­لیگیده افغانستان مدافعه وزیرلیگیده خذمت قیلگن. بو ییللرده او ساویت کوچلری نینگ موجودلیگی، خلق قرشیلیگی و دکترنجیب الله حکومتی نینگ مملکتده سیاسی ترتیب­نی سقلش باره سیده سعی- حرکتلریگه گواه بۉلگن. “ماورای­کوکچه” منطقه سیده او، قرینداشلری و یقینلریدن تۉزیلگن ۵۱۸ بریگاده(‌قومی قطعه) باشلیغی بۉلیب، خذمت قیلگن. یوقاریده تیلگه آلینگن منطقه مملکت شمالیده، مجاهدلرگه قرشی اوروش نینگ آلد تمان چیزیق لریدن بیری بۉلگن. بو ییرده اوروش الاوی هم، امید سیزلیک ساووقی هم اره لشگن. [8]
سیاسی کوره‌­شلر
قماق ییللری ولوالجی حیاتیده هم آغیر دَور حسابلنه دی.او، افغانستان خلق دموکراتیک حزبی حکمرانلیگی دَوریده پلچرخی قماقخانه­سیده آلتی ییل اۉتکزدی. مارکسیستی چپ رژیم تامانیدن حبس گه آلینیشگه، اونینگ افغانستان ملی مسأله­سی بۉییچه سیاسی و عدالت اېزلاووچی فکرلری سبب بۉلگن و شو اساسده او، “ملی ستم حرکتی” دیب ناملنگن حرکت و سیاسی حزب گه اعضالیکده عیبله­نیب قماققه آلینگن. [9]
اوشه ییللرده معلوماتلی و مدنیت اربابلری نینگ کتته قسمی، استبدادی توزوم قماقخانه لریده هم بۉلگن و قماقخانه اوتاق لری، اولر اوچون شعر اۉقیش و سیاسی مناظره لر اوچون محیط بۉلگن. اوشه ییللرده معلوماتلی و مدنی اېلات نینگ کتته قسمی هم، رژیم تامانیدن قماققه­آلینگن و قماقخانه سلول­لری، اولر اوچون شعر اۉقیش و سیاست محاکمه­قیلیش محیطی بۉلگن ایدی. ولوالجی هم اوشبو توگره­ک ترکیبی گه کیرگن شخصلردن بیری حسابلنگن و شعرلر یازگن.او افغانستانده­گی اېنگ- قورقینچلی سیاسی قماقخانه بۉلگن پُلچرخی قماقخانه­سیده قیین کېچینمه­لرنی باشدن کېچیرگن. بو آغیر ییللرده قماقخانه اونینگ شعری استعدادینی کوچه­یتیردی و اوزون و آلاولی شعرلر ېره­تیشگه آلیب کېلدی.او، شعرلری نینگ اکثریتینی قماقده اوشه ییللرده یازگن. [10]عمری نینگ سۉنگگی ییللریده نشر اِیتیلگن” سپیده سر زده”(باش اۉرگن تانگ یاغدوسی) عموم آلگنده، انه شو دَورگه منسوب شعرلرنی اۉز ایچیگه آله­دی.
رسمی و نارسمی مشغولیت لری
اۉز سۉزلریگه کۉره، اۉقیشنی توگتگنیدن، نفقه­گه چیققونگه قدر(تقاعد گه چیقیش دن مقصد) ولوالجی قوییده­گی رسمی و نارسمی مشغولیت لرنی کېتمه- کېت بجرگن:
۱.قویاشلی۱۳۵۵نچی ییلدن ۱۳۷۰ییلگچه (میلادی۱۹۷۶ییلدن۱۹۹۱ییلگچه) افغانستان ملی اَرمیه­سی گه افسر و صاحب منصب بۉلگن.
۲.قویاشلی۱۳۷۲ییلدن، ۱۳۷۷(میلادی۱۹۹۳-۱۹۹۸نچی ییلگچه، مزار شریفده­گی آزاد ” اندیشه” نشریه­سی نینگ باش محرری بۉلگن.شو بیلن بیرگه قویاشلی ۱۳۷۷ییل (میلادی۱۹۹۸ییل نینگ اگوست آیی­گچه)­مزارشریفده­گی امیر علیشیرنوایی مدنی اویوشمه­سی نینگ اۉرین باسری و سرپرستی بۉلگن.
۳.قویاشلی۱۳۸۰ییلی­،جدی آیی­دن،­۱۳۸۱نچی­ییل نینگ جوزا آیی گچه(میلادی۱۹۹۸ییل جنوری آییدن،۱۹۹ییل نینگ جون آییگچه) فوق العاده چقیریش لویه جرگه بۉییچه مستقل کمیسیونی اعضاسی بۉلگن.
۴.قویاشلی۱۳۸۱ییل­حوت آییدن،۱۳۸۲ییل میزان آییگه قدر( میلادی۱۹۹۸ییل مارچی دن، ۱۹۹۹ییل میی­گچه) افغانستان مستقل انسان حقوقلری کمیسیونی نینگ تدقیقاتلر و مطالعات کمیته­سی اعضاسی بۉلگن.
۵.قویاشلی ۱۳۸۱نچی ییل­دن، ۱۳۹۱ییلگچه( میلادی ۱۹۹۹نچی ییلدن، ۲۰۰۲نچی ییل) افغانستان فقرالیک جمعیتی­کمپلکسی باشقرووی اعضاسی ( مدنی جماعه چیلیک مجتمع­سی بوردی) و افغانستان فقرالیک جمعیتی اساسچی لریدن بیری بۉلگن.
۶.قویاشلی۱۳۸۲ییلی نینگ باشی دن۱۳۸۱، مذکور ییل نینگ آخریگچه ( میلادی۲۰۰۲ییل) او، افغانستان نینگ ملی انسانی ترقیاتی حساباتی تیارلش کمیسیونی اعضاسی بۉلگن. [11]
۷.قویاشلی۱۳۸۴نچی­ییلی حوت آیی دن،۱۳۸۶نچی ییل قوس­آییگچه­(میلادی۲۰۰۴نچی­ییل­مارچ آیی دن،۲۰۰۷نچی ییل دسامبر آییگچه) او، افغانستان مستقل انسان حقوقلری کمیسیونی نینگ کابل منطقوی اداره­سی نینگ تعلیم و اۉقیتیش بۉلیمی اعضاسی بۉلگن.
شونینگ دېک، قویاشلی ۱۳۸۶نچی ییل سرطان آیی دن، ۱۳۸۷نچی ییل ثور آییگچه (میلادی۲۰۰۷نچی­ییل مارچ آیی دن،۲۰۰۸نچی ییل دسامبر آیی) افغانستان قلم انجمنی رییسی و مذکور تشکیلات اساسچی­لریدن بیری بۉلگن.شونینگ دیک قویاشلی ۱۳۸۶نچی ییل میزان­آیی دن، ۱۳۸۸نچی ییل حمل­آییگچه­(میلادی ۲۰۰۷نچی ییل مارچ آیی دن،۲۰۰۹نچی­ییل مارچ آیی) او، توران اجتماعی و مدنی جمغرمه­سی باشلیغی، عین حالده۱۳۸۷نچی­ییل حمل آییدن،۱۳۸۹نچی­ییل حمل آییگچه (میلادی۲۰۰۸نچی ییل مارچ آیی دن،۲۰۰۹نچی ییل مارچ آیی) او، کار و امور اجتماعی وزیرلیگی مطبوعات کاتبی بۉلگن. شونینگ دیک۱۳۸۶نچی ییل،­سرطان آییدن، ۱۳۸۷ییل، ثور آییگچه (میلادی ۲۰۰۷نچی ییل جولای آیی دن،۲۰۰۹نچی ییل، مارچ آیی) افغانستان فقرالیک جمعیتی انستیتوتی نی اویغونلشتیریش مرکزی رییسی بۉلگن.
۸.قویاشلی ۱۳۸۹نچی­ییل، حوت آیی دن،۱۳۹۰نچی­ییل، جوزا آییگچه (میلادی۲۰۰۹نچی ییل مارچ آیی دن،۲۰۱۱نچی ییل جون آیی) افغانستان تینچلیک مصلحت جرگه­سی نی اۉتکزیش کمیسیونی اعضاسی بۉلگن.
۹.قویاشلی­۱۳۹۱نچی­ییل،‌عقرب آیی دن، ۱۳۹۶نچی­ییل،جوزا آیی ۱۳نچیسی­گچه (میلادی۲۰۰۷نچی ییل نوامبر آیی دن،۲۰۱۸ییل، جون آیی) افغانستان حق و عدالت حزبی­نینگ اۉرین باسری. شونینگ دېک۱۳۹۵ییل نی آخریدن، ۱۳۹۶نچی ییل، جوزا آیی باشلریگچه (میلادی ۲۰۱۷نچی و۲۰۱۸ییل جون آیی) افغانستان خوفسیزلیک کېنگاشی دیوانی مصلحت چیسی.[12]
اوزاق دوام اِیته دیگن قۉشیق شکلیده‌­گی آغیرلیقی­ حکایه
اسدالله ولوالجی اۉزی نینگ ناتینچی حیاتی دوامیده کمدن-کم آدملر کوتره­آله­دیگن اَچّیق واقعه لرنی باشدن کېچیردی.او، حربی مشغولیت گه ایندی­گینه باشله گنیده، قرینداشلری نینگ­( سلیمه خانیم) [13]ناملی دیگن قیزیگه اۉیلندی. اولرنینگ تورموش قۉرگنیگه بیر ییل هم اۉتمسدن، بیر­کونی خذمتدن اۉیگه قیتگنیده، کېلینی نینگ قانلی جسدیگه دوچ کېلدی. اونینگ خاتینی اۉییده قاله یاتگن خذمتکار تامانیدن سِرّلی روشده اۉلدیریلگن ایدی. بو واقعه اونی هیچ قچان اونوتمیدیگن چوقور قېغوگه سالدی. او، شهید بۉلگن رفیقه­سی اوچون، فرهاد دریا تامانیدن بسته لنگن مشهور اۉزبېک شعرینی :
 ینگی کوندوز، ینگی آی و ینگی ییل
ینگی موسم کېلدی، یاریم کېلمه‌­دی!
یازگن. [14] بو واقعه­ده ولوالجی و اونینگ سېویملی رفیقه­سی اۉرته­سیده­گی عمومی علاقه نینگ یگانه خاطره­سی­« سلطان سنجر» اسملی باله ایدی. آنه­سی نینگ اۉلیمیدن بیر مونچه وقت اۉتگچ، او، کسل لیک طفیلی، حیاتینی یوقاته­دی. یاش خاتینی و آنه سیز باله سینی یوقاتیش قېغوسی، اونی امید سیز قیلدی و کۉپ ییللر دوامیده اۉتکیز نفس قیسیلیشی دن عذاب چیکدی. او، دوالنیش اوچون کۉپلب شفاکار و داکترلرگه مراجعت قیلدی، اما دوا تاپاآلمه­دی. بو اَره ده شفاکار دوستی، بو کسل لیکدن قوتیلیش اوچون اوشه عایله­دن بیر عیالگه اۉیله­نیشی کېره­ک لیگینی اَیته­دی. کیین، اوشبو شفاکار نینگ مصلحتی بیلن او بیرینچی خاتینی نینگ اۉگه­ی سینگلی­سی بۉلگن، شهید رفیقه سی” انیسه خانیم”گه اۉیلنه­دی. [15]
 بو آغریقلی حکایه ولوالجی تامانیدن اۉزبېکچه بیر شعر شکلیده یازیلگن و کیېنچه لیک مشهور موسیقه چی و قوشیقچی، جناب فرهاد دریا تامانیدن چیرایلی قوشیققه اَیلنگن. بو اوزاق وقت دوامیده کون نینگ قوشیغی بۉلگن. اوشبو قوشیق نینگ شعرلری ۱۳۷۷ییلده(میلادی ۱۹۹۸نچی ییل) پاکستان نینگ پشاور شهریده « وطن نی ایسلب…» ناملی، مقاله مولفی واسطه­سیده نشرگه تیارلنگن شعر تۉپلمیده اېلک بار نشر اِیتیلگن.[16]شونینگدیک اونینگ “بهار” سرلوحه­لی ینه بیر اۉزبېکچه غزلی قۉییده­گی مطلع بیلن:
خزان بۉلمس بهاران دور، بهاران گه، بهاریم یۉق!
بوگون دنیا گلستان دور، یانیمده گلعذاریم یۉق![17]
 ییتمیشینچی ییللر اۉرته ییللریده، افغانستان رادیو- تلویزیون تنیقلی خواننده­سی، رحمتلی الحاج عبدالاحد سحر(۱۳۳۶-۱۳۸۹)[18] آرقه­لی قوشیغ شکلیده اجرا اِیتیلدی، لیکین بو قوشیغ اَیریم سبب­لر­،جمله دن خواننده
نینگ کۉپ مشهور بۉلمه­گنی، قوشیغ تصویری شکلده تیارله­نیب، تی-وی کانال لردن ترقلمه­گنی سببلی، انچه شهرت قازانمه­دی. افسوس بیلن مذکور آهنگ گوگل و یوتیوب اجتماعی ترماغلریده هم کۉچیریلمه­ی قالگن.
عایلوی حیات
      اسدالله ولوالجی ایککی مرته تورموش قۉرگن. بیر قتله۱۳۵۷نچی ییلده (میلادی۱۹۷۸ییل) تیلگه آلینگن
      و فاجعه­لی یکون تاپگن”سلیمه خانیم”گه. ایکینچی­مرته۱۳۵۹نچی ییلده(میلادی۱۹۷۹ییل) بیرینچی
   خاتینی نینگ سینگلیسی” انیسه خانیم” گه. بو نکاح نینگ ثمره­سی( ۶  )فرزند:
     ۱.مزدک ولوالجی.کابل حربی یونیورسیتیتی نی تمامله­گن. ایلگریگی جمهوریت دوریده او حربی بولیب،
      خذمتده بولگن.
      ۲.حسیب الله ولوالجی.­او هندوستان نینگ پونه یونیورسیتیتی­ده سیاست شناسلیک بۉییچه ماستردرجه
      سیگه ایگه. حاضر او آیرلند نینگ، دوبلین شهریده یشه­یدی.
    ۳ .شهرزاد ولوالجی.او آی- تی بوییچه بکلور درجه سیگه ایگه و حاضرده امریکا قوشمه شتاتلریده یشه­یدی.
     ۴.خاطره ولوالجی. آیرلند نینگ دوبلین شهریده­گی یونیورسیتیتده، اجتماعی ایشلاووچی و دارو سازلیک
     طلبه سی.
      ۵ .­الهام ولوالجی.او، هندوستان نینگ چاندیگر یونیورسیتیتی ده اقتصادیات بوییچه بکلور درجه سیگه ایگه و    حاضرده آیرلند نینگ واترفورد شهریده یشه­یدی.
     ۶.آلتین آی.جوزا آیی نینگ۳۰نچیسی۱۳۹۹نچی ییلده(۲۰ جون۲۰۲۰نچی میلادی ییل) جمعه کونی کابل    گه قره شلی، پغمان تومنیده صادر اِیتیلگن تروریستیک پارتلش نتیجه­سیده، آنه­سی، ولوالجی نینگ جیینی، عیال وعیالی نینگ جیینی بیلن اۉلدیریلدی. [19]
 او، یقینده افغانستان- امریکا یونیورسیتیتی ده، امتحان­ده بیرینچی اۉرین نی اېگلله­گن ایدی. [20]بو دهشتلی جنایت رحمتلی اسدالله ولوالجی­نینگ عایلوی پای دیوارینی برباد قیلدی و اونی دهشتلی قرریلیککه سالدی. اونینگ آغیرلیگینی تصور قیلیب بۉلمیدی. .[21]
شمالده­‌گی مدنی فعالیتلر
ولوالجی، دکتر نجیب الله حکمرانلیگی آغدیریلگندن سۉنگ، ۱۳۷۱نچی ییل باشیده، مزارشریف گه باردی. او ییرده بیر گروه تورک تیلیده سۉزلشووچی مدنیت اربابلری بیلن بیرگه­لیکده « اندیشه » مستقل ژورنالی گه اساس سالدی و تورک تیلیده سۉزلشووچی مدنیت و ادبیات وکیل لریدن عبارت کتته گروهنی اۉز ایچیگه آلگن، امیر علیشیر نوایی مدنی انجمنینی قیته تیکلش­بیلن شغللندی­.مذکور ادبی انجمن دستله­ب، ۱۳۶۹نچی ییلده دکتر نجیب الله(۱۳۶۵-۱۳۷۱)حکمرانلیگی دوریده اعلان قیلینگن مدنی ایرکینلیک سیاستی اساسیده، تورلی اِتنیک گروهلرگه عاید باشقه انجمنلر سېنگری، کابلده” محکوم ملیت لر”گه دولت­تامانیدن بېریلگن ینگی سیاسی­ امکانیت لر اساسیده تشکیل اِیتیلگن ایدی. رهبریت و اونینگ اعضالری نینگ شمالگه قاچیشی طفیلی، انجمن تیزیمی قۉله­گندن سۉنگ، او مملکت شمالیده مدنی فعالیتی نینگ ایککینچی باسقینچینی باشله­دی. بو وقتده اوشبو انجمن و تشکیلات آرقه­لی جناب اسدالله ولوالجی باشچیلیگده­گی ایککی نشریه، بیری”یاغدو” انجمن مرکزی شورا اسمیدن، بیری هم ” توغری یول” مذکور انجمن نینگ بلخ ولایتی شوراسی نامیدن نشر اِیتیله­باشله دی.[22] عین وقتده فاریاب ولایتی شوراسی(امیر علیشیر نوایی فرهنگی انجمنی) تامانیدن” قویاش” فصلنامه هم نشر اِیتیلرایدی.
اوشه پیتده، چېکلنگن اقتصادی امکانیت و جنرال دوستیم باشچیلیگده­گی افغانستان ملی- اسلام حرکتی رسمی لری اعتبارسیرلیکلریگه قره­مه­ی، نوایی مرکزی انجمنی، کابلدن کېلگن و شمالده­گی مدنیت اربابلری و قلمکش­لر تشبثی بیلن، کېنگ قمراولی فعالیت یوریتگن و کاتب محمد یوسف شبرغانی تامانیدن یازیلگن” تاریخ مقیم خانی” خوارزمی نینگ”محبت نامه” کبی بیر قنچه اثرلر، امیر علیشیرنوایی مرکزی انجمنی آرقه­لی اوشبو انجمن نینگ مقصدلری و نظاملریگه موافق، اونینگ چېکلنگن امکانیت لریدن فایده­لنگن حالده کېنگ نشر اِیتیلگن. [23]
خوددی­اوشه پیتده کېنگ ژورنالیستیک و ثمره­لی مدنی فعالیتی گه قره­مه­ی، ولوالجی قشاقلیک و قیینچیلیکده یشه­گن و قناعت بیلن کېچیردی. بو وقتده تورلی جهادچی تنظیملر و قوراللی گروهلری اۉرته سیده گی تنظیمی و گروهی اوروشلرنینگ کوچه­ییشگه، اقتصادی تأسیسات لرنینگ ویران بۉلیشی و کابلده گی حکومت و دولت مؤسسه لری نینگ تالان- تاراج قیلینیشی گه قره­مه­ی، مملکت نینگ شمالی قسمی، مجاهدلرنینگ غلبه­سی اوچون یۉل آچگن مارکسیست حکمرانلیک دن قیتگن جنرال­لر­ و یوقاری لوازملی حربی افسرلرنینگ قوماندانلیک مرکزی بۉلگن اۉلکه­نینگ شمالی­قسمی، نسبی خوفسیزلیککه اېگه بۉلگن و برچه اقتصادی تأسیسات لر، دولت اداره لری، ایشلب چیقاریش مؤسسه لری، یونیورسیتیت لر و تعلیم موسسه لری سقله­نیب قالگن و جهادچی تشکیلاتلر تامانیدن ضرر و ویران قیلینیشدن اَسره­لگن ایدی.
مملکت شمالیده حربی کوچگه اېگه بۉلگنلر حاکمیتده قالیب، نیزه­نینگ کوچی بیلن خلقنی باشقرگن. افغانستان خلقیدن مهر- محبت، صمیمیت یوقالیب، کمبغل لر، کمبغل بولیب، باله لرینی قوماندانلرگه یا زورلیک بیلن، یا معاشگه ساتیش گه مجبور بۉلدیلر. ایش حقی اوچون کوره­شیش دن باشقه هیچ نرسه قالمه­دی. افغانستانده­گی اوروش، آدملر حیاتی نینگ ینگی لیک و خبریگه اَیلندی.[24] 
” اندیشه” شمالی افغانستانده اېلک خصوصی نشریه

اسدالله ولوالجی شمالی ولایتلرده­گی بیرینچی ایرکین و مستقل نشریه نینگ یاکی تاریخلرده”کیچیک تورکستان” یاکی” افغانیه ترُکستانی”نامی بیلن تیلگه آلینگن، نشریه اساسچیسی دیر. اوشبو نشریه ۱۳۷۳ییلده تشکیل اِېتیلگن و هر بیر نېچه آیده( بعضأ آیده بیر مرته) کتته فارمتده نشر ایتیلگن. اوشبو نشریه یا فصلنامه اېگه­سی  قته­غان خلقیدن بولگن، جهادچی فعالیت تاریخیگه اېگه، قاضی محمد نظیف مستضعف اسملی شخص، اونینگ دوستلریدن بیری و اونینگ باش محرری، اسدالله ولوالجی ایدی.
“اندیشه”نینگ اۉرته­چه صحیفه سی۴۰-۵۰صحیفه ایدی. جلدنینگ بیرینچی صحیفه سیده، نشریه نامی اۉستیده، مولاناجلال الدین محمد بلخی نینگ، مثنوی­سی دن بیر بیت بار ایدی:
ای برادر توهمان اندیشه ای!
مابقی تو استخوان و ریشه ای!
اوشبو نشریه نینگ رسمی تیلی، فارس تیلی بۉلیب، اونینگ فعالیت دایره­سی سیاسی، تاریخی، سیاسی تحلیل و شرحلر، تاریخی گیوگرافی، اجتماعی تنقید، شعریت و ادبیاتنی اۉز ایچیگه آلگن ایدی. اوشبو نشریه معرفتی حرکتلرگه رهبرلیک قیلیشده و شمالی مطبوعاتده سۉز و یازوو ایرکین­لیگی تمثال لشده، همده جنرال دوستم اطرافیده­گی قوماندان لرنینگ ظلم و مجبورلشیدن حمایه قیلیشده، حل قیلووچی رول اۉینه­دی و سیاسی ماجرالر و اوروشه یاتگن سیاسی گروهلرنینگ عاموی اخبارات واسطه لری و مدنی هم جمعیتیده کتته اۉزگریشلرنی کېلتیریب چیقردی.
مذکور نشریه نینگ اداری تشکیلاتی یۉق ایدی و اونی تحریرلش، باسیش و نشر اِیتیش ایشلری مزارشریفده­گی شخصلر و نشریات مسؤوللری تامانیدن تیارلنگن و باشلنگندن سۉنگ، او، بیهقی کتاب بازاریده­گی دکانلرده ساتووگه قۉیلر ایدی. یازیش و تدقیقاتگه بۉلگن چیکسیز مهر- محبتی و قیزیقیشی بیلن، اوشبو نشریه نی باشقریش و مقاله لر کتته قسمینی یازیشدن تشقری، اسدالله ولوالجی یوقاریده اَیتیب اۉتیلگن نشریه نینگ مخصوص سانلریگه قۉشیمچه صفتیده، بیرخیل اثرلرینی نشر ایتردی. قۉییده­گی اثرلر” اندیشه” باش محرریتی و سانلریگه قۉشیمچه صفتیده نشر اِیتیلدی:
۱.روسلشتیریش، انگلیس بولیش  یا امریکالیک بولیش؟
۲.حقارت، خورلش و مرکب لیکدن خالی ژورنالیزم.
۳. طالبان قه ییردن پیدا بۉلدی و اولر قه­ییرگه شاشیلیشدی؟ ( مقاله لر تۉپلمی)
۴.قطاع الطریق لر، آدم اۉغیرلاووچی لر و چاپلوس لر.
۵. حقیقی تورکمی یاکی یالغانچی تورکمی؟
۶. وزیر محمد گل مومند و اونینگ یوتوقلری.
۷.ساویت اتفاقی حربی کوچلری افغانستاندن آلیب چیقریلگنمی؟
۸.اعلیحضرت محمد ظاهرشاه دن، استاذ برهان الدین ربانی­گچه!
۹. احمدشاه مسعود و جنرال دوستیم اۉرته سیده­گی کېلیشماوچیلیک لرنینگ باشله­نیشی و دوامی.
مذکور اثرلردن تشقری یوقاریده اَیتیب اۉتیلگن ییللرده اونینگ” تون ایشیگی آلدیده­گی چیراق” و  “مُهر و قرآن” ناملی ایکیته شعری تۉپلمی نشر اِیتیلگن. یوقاریده اَیتیب اۉتیلگن لرگه اساسله­نیب، ولوالجی نینگ ادبی حیاتی و یازووچی لیک فعالیتی­ده­گی اینگ- ثمره­لی دوری، ییتمیشینچی ییللر، یعنی مملکتده­گی فقرالر، اوروش لرنینگ ناتینچ دَوری بۉلگن دیب اَیتیش ممکن.
اوشبو کېسکین و واقعه لرگه بای دَورده، او، اۉز دوری نینگ اینگ حجّت لشتیریلگن واقعه­لری و حسابات لرینی و تاریخی تدقیقات لرینی تۉلیق جسارت و متانت بیلن، قۉرقمسدن، معلومات نامه لرگه اساسله­نیب یازگن و نشر اِیتگن. مهاجرت ییل لریده(۱۳۷۷-۱۳۸۰)،  (میلادی ۱۹۹۸ییل ۲۰۰۱ییللر) شمال قوله­گنیدن و جنرال دوستیم قاچیب کېتگنیدن و طالبان حرکتی حکمرانلیگی اۉرنه­تیلگندن سۉنگ، اسدالله ولوالجی پاکستانگه قاچیب اۉتدی. او، اوشه ییلدن، خلق ارا هم جمعیت باشلچیلیگی ده­گی اۉتیش دَور حکومتی تشکیل اِیتیلگونگه قدر، سورگونده قالدی.
اوشه پیتده، طالبان نینگ فاریاب، جوزجان، بلخ، وباشقه شمالی ولایت لریده­گی قیرغین دن سۉنگ کۉپله­ب تورک و فارس تیلیده سۉزلاشووچی ضیالی لر، اولرنینگ اکثریتی اوقیتوچیلر، یونیورسیتیت اوستادلری و دولت خذمتچیلری بۉلگن. بو دَورده اۉز آنه شهری و عایله سیدن اوزاقده، پیشاور نینگ” صدر بازاری”‌حدودیده، قماقخانه دن ایسکی دوستی، اوشه پیّتده بی-بی- سی فارس بۉلیمیده مُخبر بۉلیب ایشله­گن، جناب پرتو نادری (­علی سینا) بیلن کرایه آلینگن خانه­ده، قشاقلیک و قیینچیلیکده یشردی.
سورگون نینگ بیرینچی ییلیده او، ” مملکت شمالیده نیمه بۉله یاتگن ایدی؟” تاریخی اثرینی یازدی. اوشبو اثرنینگ بیرینچی نشری، مقاله مولفی اهتمامی بیلن نشر اِیتیلگن. قشاقلیککه قره­مه­ی، او یازیش و تدقیق قیلیشنی دوام اِیتتیردی. سورگون ییللرده او افغانستان­ده­گی سیاسی اۉزگریشلر حقیده اۉز یازوو لرینی تۉزدی و اولرنی بیر نېچه کتابلرده نشر اِیتدی.
اونینگ تاریخی- سیاسی تدقیقاتلری نینگ ینه بیر قسمی خلق دموکراتیک حزبی حکمرانلیگی دوریده­گی اۉزگریشلر و بو حکمرانلیک نتیجه سیده یۉزه­گه کېلگن اوروشلرنی اۉرگنیش دیر، بیر نېچیته کتاب ناملریده نشر اِیتیلگن ولوالجی یازوولری نینگ بو قسمی اساسأ اونینگ اۉز خاطره لری و تصّورلریگه اساسله­نگن. اونینگ بو ساحه ده اینگ- مشهور اثرلری:
۱.روس لر افغانستان گه قیسی تاریخی کانال آرقه­لی کیریشگن؟
۲.جنرال دوستیم نینگ کېتیشی و دُکتر نجیب الله نینگ قوله­شی.
۳.شمالی افغانستانده نیمه لر بۉله یاتگن ایدی؟
اوشبو تاریخی اثرلرده، ولوالجی اوشه دَور واقعه­لرینی انیق و خالصانه بیان قیلیشگه و مذکور دَورده­گی مرکّب واقعه لرنینگ انیق تعریفینی تقدیم اِیتیشگه حرکت قیلگن. اونینگ اوشبو اثرلری بوگون و اېرتنگی تاریخچیلر اوچون، اوشبو دَور نینگ سیاسی واقعه لرینی اۉرگنیش و تدقیق قیلیشده یاروغلیک بخش اِیتیشی ممکن.  

از روزنامه‌نگاری مستقل حمایت کنید

محدودیت‌های گسترده بر رسانه‌ها و فضای عمومی در افغانستان، دسترسی شهروندان به اطلاعات مستقل را محدود کرده است. در چنین شرایطی، «اطلاعات روز» متعهدانه و مستقل به کار خود ادامه می‌دهد تا حقیقت قربانی خاموشی و فراموشی نشود.

ما وابسته به هیچ قدرتی نیستیم و تنها برای مردم می‌نویسیم.

مأموریت ما افشای فساد، بازتاب صدای سرکوب‌شدگان، تقویت پاسخگویی صاحبان قدرت، و پشتیبانی از چشم‌اندازی است که در آن همه شهروندان افغانستان از حقوق و آزادی‌های برابر برخوردار باشند و در صلح زندگی کنند.

خبرنگاران ما در شرایط دشوار و گاه خطرناک فعالیت می‌کنند تا گزارش‌های دقیق، منصفانه و مبتنی بر واقعیت منتشر شود و روایت‌های مردم به حاشیه رانده نشود. تداوم این کار، به حمایت مخاطبان و حامیان مستقل وابسته است.

هر کمک، فارغ از میزان آن، به ادامه روزنامه‌نگاری مستقل کمک می‌کند. اگر امکان کمک مالی ندارید، همرسانی این درخواست و تشویق دیگران به حمایت نیز سهمی مهم در تقویت این مسیر دارد.

در کنار حقیقت بایستید
از اطلاعات روز حمایت کنید

برای حمایت اینجا کلیک کنید
بو مقاله نی اوله شینگ
بدون دیدگاه