نویسنده: نعمتالله اکبری
کیریش
عیاللر مسألهسی و اولر نینگ اساسي حقوقلردن فایدهلنیشی (خلقارا انسان حقوقلری کانوانسیونلری همده اسلام انسان حقوقلری عمومی جهان اعلامیهسی نقطهٔ نظریدن) طالبان حاکمیتی دوریده دایما اېنگ کۉپ محاکمه قیلینگن موضوعلردن بیری بۉلیب کېلگن. سیاسي جهتدن بو مسأله طالبان حکومتی نینگ هر ایکّی دورده هم خلقارا مقیاسده تن آلینمسلیگی نینگ اساسي سببلریدن بیری حسابلنهدی (بیرینچی دور: ۱۹۹۶- ۲۰۰۱، ایکّینچی دور: ۲۰۲۱-ییلدن حاضرگچه). شونگه قرهمهی، اساسي بحث اوشبو حالت نینگ حقوقي عاقبتلرینی اعتراف اېتیش مسألهسیگه قرهتیلگن بۉلیب، کۉپلب حقوقشناسلر و تورلی دولتلر نینگ سیاسي وکیللری بونی «جنسی آپارتاید» دېب اتهماقده. اما سوال توغیلهدی: جنسی آپارتاید صفتیده تن آلینیشی افغانستاندهگی عیاللر و قیزلر نینگ احوالینی عملده اۉزگرتیرهدیمی؟ طالبان حکمرانلیگی آستیدهگی جنسی آپارتایدینی تن آلیش یاکه تن آلمهسلیک موجود وضعیتگه قندهی تأثیر کۉرسهتیشیدن قطع نظر، اساسي مسأله شوندهکی، نېگه طالبان عیاللرنی تیزیملی روشده چېکلش و باستیریش سیاستینی یوریتماقده؟ باشقهچه ایتگنده، مفکوروي عامللردن تشقری، عیاللر حقوقلری نینگ منتظم روشده بوزیلیشی طالبان نینگ سیاسي استراتیژيسی و حاکمیتنی مستحکملش جریانیده قندهی اۉرین توتهدی؟
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ افغانستاندهگی انسان حقوقلری بۉییچه مخصوص گزارشگلری ریچارد بنت گزارشلریگه کۉره، طالبان ۲۰۲۱-ییل اگست آییده حاکمیتنی اېگهلهگنیدن بویان عیاللرنینگ جمعیتدهگی اشتراکی و اولرنینگ اساسي حقوقلریدن فایدهلنیشینی تیزیملی روشده چېکلاوچی۱۰۰ دن آرتیق فرمان و قانوننی قبول قیلگن همده تصدیقلهگن. حقوقي نقطهٔ نظردن، اوشبو چېکلاولر انسانیتگه قرشی جنایت یوزهسیدن تیزیملی و خلقارا درجهدهگی ایشنی کۉریب چیقیش اوچون اساس یرهتهدی. مذکور مسألهنینگ حقوقي جهتلری کۉپلب حقوقشناسلر و نظرياتچیلر تامانیدن کېنگ تحلیل قیلینگن. یازووچی نینگ فکریچه اېسه، بو بحثلر عملدهگی وضعیتنی سېزیلرلی درجهده اۉزگرتیرمهیدی. چونکه طالبان عامهوي اخبارات واسطهلریده ایلگری سورگن بیاناتلریده هېچ بیر خلقارا اعلامیه یاکه کانوانسیونگه صادقلیگینی نمایان اېتمهگن. سۉنگگی بېش ییل دوامیده، حاکمیتگه کېلگنیدن بېری، گروه نینگ عملي فعالیتی هم عیناً شونی تصدیقلب کېلماقده. عکسینچه، طالبان دایما اۉزی نینگ قطعي و کېسکین تلقیندهگی قانون همده فرمانلرینی اجرا اېتیشنی طلب قیلیب کېلگن و اولرنی عملگه آشیریش اوچون موجود برچه باسیم واسطهلریدن فایدهلنگن. شوندهی اېکن، نېگه طالبان خلقارا همجمعيت نینگ کوچلی سیاسي باسیملریگه قرهمهی، اوشبو قانونلرنی بېکار قیلیش یاکه اولردن واز کېچیشگه تیار اېمس؟ یازووچی نینگ فکریچه، بو نینگ اساسي سببی سیاسي حاکمیتنی سقلب قالیش، اونی ینه-ده مستحکملش و گروه ایچیدهگی لېگیتیملیکنی کوچهیتیریش استراتیژيسی بیلن باغلیق.
اوشبو مقاله میشل فوکو نینگ حاکمیت و انتظام حقیدهگی نظریهسیگه تهیهنگن حالده، طالبان نینگ عیاللرنی تیزیملی روشده باستیریش سیاستینی سیاسي نقطهٔ نظردن تحلیل قیلهدی. مقاله نینگ اساسي دعواسی شوندن عبارتکی، طالبان عیاللر مسألهسینی حاکمیتنی مستحکملش و گروه ایچیدهگی لېگیتیملیکنی تأمینلش واسطهسیگه ایلنتیرگن. بو جریان، خصوصاً، قندهاردهگی قطعي موضعدهگی قنات همده کابلدهگی نسبتاً عملگرا قنات اۉرتهسیدهگی ایچکی سیاسي رقابت دایرهسیده نمایان بۉلماقده.
فقط حقوقي یاندشوو نینگ چېکلاولری
افغانستانده عیاللر حقوقلری مسألهسینی محاکمه قیلیشده ایکّی اساسي خلقارا حجت علیحده اهمیتگه اېگه: خاتین-قیزلرگه نسبتاً کمسیتیش نینگ برچه شکللرینی برطرف اېتیش تۉغریسیدهگی کانوانسیون (سیداو) فقرالیک و سیاسي حقوقلر تۉغریسیدهگی خلقارا پکت. مذکور ایکّی حجت خلقارا شرطنامهوي انسان حقوقلری تیزیمی نینگ اساسینی تشکیل اېتهدی و جندر تېنگلیگینی انسان نینگ بنیادي حقوقی صفتیده اعتراف اېتهدی. شونینگدېک، اسلامده انسان حقوقلری بۉییچه قاهره اعلامیهسینی خلقارا حقوقي حجتلرگه نسبتاً انچه کانسرواتیف یاندشوونی عکس اېتتیرسه-ده، او هم عیاللرنی تعلیم آلیش، محنت قیلیش و اجتماعي حیاتده اشتراک اېتیش حقوقیدن مطلقا محروم اېتیشنی دیني جهتدن انیق آقلب بېرمهیدی.
بیراق یازووچینینگ فکریچه، فقط حقوقي یاندشوو، اخلاقي و حقوقي نقطهٔ نظردن قنچهلیک مهم بۉلمهسین، عملده طالبان نینگ خطی-حرکتلرینی اۉزگرتیریشده کتّه ثمره بېرمهگن. بونی موجود دلیللر هم تصدیقلهیدی. بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ افغانستان بۉییچه مخصوص معروضهچیسی ۲۰۲۴-ییل سپتامبر آییدهگی حساباتیده طالبان تامانیدن عیاللرگه نسبتاً عملگه آشیریلهیاتگن تیزیملی کمسیتیش و چېتلهتیش سیاستینی «نهادیللشگن کمسیتیش، چېتلهتیش و انسان قدر-قیمتینی تحقیرلش تیزیمی نینگ اېنگ یوقاری چۉقّیسی» دېب بهالهگن. ۲۰۲۵ییل فبروری آییده اېسه او انسان حقوقلری کېنگشیگه تقدیم اېتگن نوبتدهگی حساباتیده ۲۰۲۴-ییل اگستده قبول قیلینگن «امر به معروف و نهي از منکر» قانونی جنسي کمسیتیش، ظلم و حکمرانلیککه اساسلنگن نهادیللشگن تیزیمنی یرهتگنینی، بو اېسه انسانیتگه قرشی جنایت، جملهدن جندر تعقیبی درجهسیگه یېتیشینی تأکیدلهگن. ۲۰۲۵-ییل دسامبر آییده خلق ارا فقرالیک محکمه هم طالباننی انسانیتگه قرشی جنایتلر، جملهدن جندر تعقیبی، جنسی آپارتاید، قییناقلر و اۉزباشیمچهلیک بیلن حبسگه آلیشلرنی صادر اېتیشده عیبلهگن. شونگه قرهمهی، اوشبو کېتمه-کېت و رسمي قارهلاولر طالبان سیاستیده هېچ قندهی اۉزگریش یسمهدی. عکسینچه، ۲۰۲۴-ییل سپتامبر آییده طالبان بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ کابل، هرات و مزار شریفدهگی برچه ادارهلریگه عیال خادملرنینگ کیریشینی تعقیقلهدی. بو قرار بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ قریب۴۰۰ نفر افغانستانلیک عیال خادیمی فعالیتیگه بېواسطه تأثیر کۉرسهتدی. مذکور جریان شونی کۉرسهتهدیکی، طالبان خلقارا باسیمدن چۉچیمهیدی. عکسینچه، تشقی باسیم کوچهیگن سری اولر ایچکی چېکلاولرنی ینه-ده کېسکینلشتیریش آرقهلی جواب قَیترهدی. بو خلق-اطوار نمونهسی شونی انگلهتهدیکی، مسألهنی فقط حقوقي نقطهٔ نظردن تحلیل قیلیش یېترلی اېمس. اونینگ طالبان حاکمیتی تیزیمیدهگی سیاسي وظیفهسی و حاکمیت ارخیتېکتورهسیدهگی اۉرنینی هم چوقور اۉرگنیش ضرور.
نظري اساس: فوکو، انتظامي حاکمیت و تنه سیاست میدانی صفتیده
مېشل فوکو اۉزی نینگ مشهور «نظارت و جزالش» ۱۹۷۷) اثریده زمانهوي حاکمیت فقط آچیق سرکوب (زۉرآورلیک و جسماني کوچ ایشلهتیش) آرقهلی اېمس، بلکه انتظامي میکانیزملر آرقهلی هم عملگه آشیریلیشینی تأکیدلهیدی. بو میکانیزملر انسان تنهسینی حاکمیتنی نمایش اېتیش و مستحکملش نینگ اساسي میدانیگه ایلنتیرهدی. فوکوگه کۉره، تنهنی قاعدهلر، کوزهتوو، مکاني اجرهتیش و خطی-حرکتلرنی معیارلشتیریش آرقهلی نظارت قیلیش حکمران توزوم نینگ انسانلر نینگ خُلقی، تفکری و شخصیتینی شکللنتیریش واسطهسی دیر. گرچه فوکو اوشبو نظریهنی غرب نینگ زمانهوي انستیتوتلری (قماقخانه، شفاخانه و مکتب) دایرهسیده ایشلب چیققن بۉلسه-ده، اونینگ منطقی طالبان عملیاتینی توشونیشده هم قۉللنیشی ممکن. طالبان نینگ حجاب بۉییچه قطعي قاعدهلری، محرمسیز حرکتلنیشنی چېکلشی، جماعت و تعلیم مؤسسهلریده جنسلرنی اجرهتیشی همده عیاللر نینگ تشقی کۉرینیشی و حرکتلرینی قطعي نظارت قیلیشی جمعیت مقیاسیده تنهنی انتظامگه بۉیسوندیریش نینگ یقّال نمونهلریدیر. اوشبو یاندشووده عیال تنهسی طالبان حاکمیتینی نمایش اېتیش نینگ اساسي میدانیگه ایلنگن. بو نینگ سببی عیاللر اوشبو گروه اوچون بېواسطه خوفسیزلیک تهدیدی بۉلگنی اېمس، بلکه عیال تنهسی اۉزی نینگ اجتماعي و رمزي موقعی طفیلی حکمران حاکمیتنی عامهوي و اوزلوکسیز نمایش اېتیش امکانینی بېرهدیگن اېنگ قولهی واسطه حسابلنهدی. شو معناده، طالبان نینگ جنسی آپارتاید تیزیمی فقط مفکوروي تلقین اېمس، بلکه بیر وقت نینگ اۉزیده ایکّی درجهده فعالیت یوریتووچی باشقروو تکنالوژيسی صفتیده نمایان بۉلهدی:
تشقی (عامهوي) درجهده، اوشبو تیزیم فوکونینگ انتظامي حاکمیت نظریهسیگه ماس روشده اهالینی انتظامگه بۉیسوندیریش میکانیزمی صفتیده ایشلهیدی و عیاللر تنهسینی حکومت حاکمیتی قۉللنهدیگن اساسي میدانگه ایلنتیرهدی. عیال آوازی نینگ عامهوي اخبارات واسطهلریده تعقیقلنیشیدن تارتیب، یوزنی تۉلیق یاپیشنی مجبوري قیلیشگچه بۉلگن هر بیر ینگی فرمان نهفقط دیني قاعده، بلکه طالبان حاکمیتی نینگ فقرالر کوندهلیک حیاتیدهگی موجودلیگی و قدرتینی نمایش اېتووچی سیاسي کۉرگزمهلی حرکت دیر. ایچکی (گروه ایچیدهگی) درجهده اېسه اوشبو تیزیم لېگیتیملیک منبعی صفتیده خدمت قیلهدی. او گروه نینگ جنسیتی تثبیت عملگه آشیریشدهگی اۉزلیگینی مستحکملهیدی همده رادیکال آقیملرگه عملیاتچی قناتلرگه نسبتاً اۉز حاکمیتی و تأثیرینی ینه-ده کوچهیتیریش امکانینی بېرهدی.
قندهاردن کابلگچه: گروه ایچیدهگی سیاسي بۉلینیش
طالبان، عادتده تصویرلنگنیدېک، بیر بوتون و یکدل حرکت اېمس. او بعضاً تورلیچه قرهشلرگه اېگه بۉلگن قناتلر و حاکمیت ترماقلریدن عبارت ائتلاف دیر. بیر تامانده کویته–قندهار شوراسی همده طالبان رهبری هبتالله آخوندزادهگه یقین دایره تورهدی. بو قنات نینگ اساسي اوستوارلیگی مفکوروي «صافلیک»نی سقلش و شریعت حکملرینی (اۉز تلقینیگه کۉره) قطعي طرزده تطبیق اېتیشدن عبارت. باشقه تامانده اېسه کابلده فعالیت یوریتهیاتگن اَیریم عملدارلر گروهی موجود بۉلیب، اولر دولت باشقرووی نینگ عملي معمالری اقتصادي بحران، دیپلوماتیک باسیم و خلقارا همجمعيت بیلن علاقهلرنی یۉلگه قۉییش ضرورتی سببلی بعضاً نسبتاً پراگمهتیکراق یاندشوونی نمایان اېتماقده. بو تفاوت کمدن-کم حاللرده آچیق یاکه عامهوي اخبارات واسطهلریده کۉزگه تشلنسه-ده، کۉپلب تدقیقاتچیلر اونی طالبان ایچیدهگی اېنگ مهم ایچکی بۉلینیشلردن بیری صفتیده بهالهیدی.
شوندهی شرایطده جنسی سیاستی اۉزیگه خاص «صداقت سیناوی» وظیفهسینی بجرهدی. قندهار قناتی عیاللرگه نسبتاً تاباره قطعيراق چېکلاولرنی جاري اېتیش آرقهلی، اولرنی عملده کابل مأموریتی اجرا اېتیشگه مجبور بۉلر اېکن، اۉز حکمرانلیگینی منتظم روشده ینه بیر بار تصدیقلب کېلماقده. کابلدهگی اَیریم عملدارلر نینگ وقتی-وقتی بیلن نسبتاً یومشاقراق یاندشوو کۉرسهتیشگه اورینیشلری (مثلاً، خلقارا تشکیلاتلر بیلن قیزلر مکتبلرینی قَیته آچیش بۉییچه مذاکرهلرده) قندهاردن چیقریلگن ینگی و ینهده قطعي فرمانلر بیلن بېکار قیلینگن. شو معناده، عیاللرنی کمسیتیش و اولرگه نسبتاً سیاست نهفقط افغانستان اهالیسی نینگ یرمیگه قرشی قرهتیلگن تشقی سیاست، بلکه گروه ایچیده طالبان نینگ اۉزلیگینی قندهی بېلگیلش و حاکمیتنی قناتلر اۉرتهسیده قندهی تقسیملش بارهسیدهگی ایچکی رقابت نینگ هم مهم واسطهسیدیر. قندهار قناتی عیناً شو سیاستگه تهیهنیب، مُراضات یاکه اصلاحاتگه مایل هر قندهی تشبث اوستیدن عملده ویتو حقوقینی سهقلب کېلماقده.
عیاللرنی باستیریش- مشروعیت نینگ مقابلی صفتیده
فونکسیانل مشروعیتگه اساسلنگن باشقروو دولت خدمتلرینی کۉرسهتیش، اقتصادي اۉسیشنی تأمینلش و انستیتوتلر ثمرهدارلیگینی نمایش اېتیشنی طلب قیلهدی. عیناً شو ساحهلرده طالبلر جدّي درجهده موفقیتسیزلیککه اوچرهگن. اقتصادي تنزل، ایشسیزلیک انقراضی، بانک تیزیمی نینگ خلقارا میداندن یکّهلنیشی و خلقارا یاردملر نینگ تۉختشی طالبان نینگ حکومت فعالیتی آرقهلی مشروعیت قازانیش امکانیتینی کېسکین چېکلب قۉیگن.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ مخصوص معروضهچیسی عیاللرنی طبي تعلیمدن محروم اېتیش کېلهجکده عیال طبیات خادملری کېسکین یېتیشماوچیلیگیگه آلیب کېلیشینی، بو اېسه اقتصادي تورغونلیک و اوزاق مدتلی انسانپرورلیک انقراضینی ینهده چوقورلشتیریشینی تأکیدلهگن. فونکسیانال مشروعیت موجود بۉلمهگن شرایطده طالبان مفکوروي-دیني مشروعیتگه تهیهنماقده. بونده اولر «شریعت حکملری» دېب اتهیدیگن قاعدهلر نینگ قطعي اجراسی حقیقي دولت باشقرووی و ثمرهلی فعالیت نینگ اۉرنینی باسماقده. عیاللر اوستیدن نظارت اۉرنهتیش اقتصادي رواجلنیشدن فرقلی روشده کتّه سرمایه، کوچلی انستیتوتلر یاکه یوقاری ملَکهلی متخصصلرنی طلب قیلمهیدی. او کم خرجتلی، عملده آسانگینه قۉللنهدیگن و جمعیت اوچون کۉزگه یقّال تشلنهدیگن چارهدیر. عیناً شو خصوصیتلر اونی طالبان نینگ ایچکی مشروعیت مستحکملشدهگی اساسي واسطهلردن بیریگه ایلنتیرگن.
جنسیت مسألهسیدن تشقریده: ایچکی مخالفهتنی جلولش یاندشووی
عیاللر نینگ جماعت جایلری، یونیورسیتیلر و عامهوي اخبارات واسطهلریدهگی اشتراکینی چېکلش عینِ پیتده خوفسیزلیککه عاید وظیفهنی هم بجرهدی: اجتماعي ناراضیلیک نینگ احتمالي منبعلریدن بیرینی یۉق قیلیش. طالبان حاکمیتگه قَیتیشیدن اوّلگی ییگیرمه ییل دوامیده افغانستان عیاللری مملکت فقرالیک جمعیتی، عامهوي اخبارات واسطهلری و سیاسي حیاتی نینگ اېنگ فعال قتلملریدن بیریگه ایلنگن اېدی. اولرگه نسبتاً چېکلاولر نینگ جاري اېتیلیشی عملده افغانستان جمعیتی نینگ اېنگ تأثیرچن قِسملریدن بیریده اجتماعي سفربرلیک و فقرالیک ناراضیلیگی صلاحیتینی سېزیلرلی درجهده کمهیتیردی. بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی مخصوص معروضهچیسی نینگ حساباتلریده، شونینگدېک، طالبان رېپرېسسيهسی جنسیتی چېگرهلریدن آشیب، اېتنیک و دیني آزچیلیکلرنی (اینیقسه شیعه هزاره جمعیتینی) هم نشانگه آلهیاتگنی قید اېتیلگن. بو حالت طالبان باشقروویده اجتماعي-سیاسي نظارت نینگ ینهده کېنگراق منطقی موجودلیگینی کۉرسهتهدی. عیاللرنی باستیریش انه شو تیزیم نینگ اېنگ کۉزگه کۉرینهدیگن و یارقین جهتلریدن بیریدیر. عیناً اونینگ رمزي کوچی و کېنگ قمراولیلیگی (چونکه عیاللر مملکت اهالیسی نینگ یرمینی تشکیل اېتهدی) سببلی بو رېپرېسسيه خلقارا مقیاسده اېنگ کتّه سیاسي و مېدیا اعتبارینی تارتگن.
نېگه «جنسیتی آپارتاید» نینگ حقوقي تن آلینیشی یېترلی اېمس؟
۲۰۲۲-ییلدن بویان «جسنی آپارتاید»نی خلقارا حقوقده رسماً تن آلدیریش بۉییچه تاباره کوچهییب بارهیاتگن حقوقي کمپنی شکللندی. ۲۰۲۴-ییل فبروری آییده بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ مستقل انسان حقوقلری اېکسپېرتلری اوشبو توشونچهنی انسانیتگه قرشی جنایتلر قطاریده علیحده جنایت صفتیده خلقارا حقوققه کیریتیشگه چقیردیلر. شونینگدېک، انسان حقوقلری بۉییچه تشکیلاتی هم ۲۰۲۵-ییلده بو توشونچهنی خلقارا حقوقده مستقل جنایت صفتیده تن آلیشنی رسماً قۉللب-قوّتلهدی. بیراق، مؤلف نینگ فکریچه، حتا اوشبو توشونچه آخر-عاقبت خلقارا جنایي محکمه نینگ روم اساسنامه سیگه کیریتیلگن تقدیرده هم، اۉز-اۉزیدن افغانستان ایچیدهگی کوچلر موازنتینی اۉزگرتیرمهیدی. بو نینگ سببی اوشبو تحلیل نینگ ایچکی منطقیده یاتهدی. اگر عیاللرنی باستیریش، یوقاریده تأکیدلنگنیدېک، اساسن سیاسي و گروه ایچیدهگی وظیفهنی بجرسه، یعنی قندهار قناتی نینگ کابولگه نسبتاً حکمرانلیگینی مستحکملش همده فونکسیانل مشروعیت اۉرنینی باسووچی واسطه بۉلسه، اونده خلقارا همجمعيت نینگ قارهلشی نتیجهسیده یوزهگه کېلهدیگن «خرجت» طالبان حساب-کتابیده ایچکی بیردملیک و حاکمیتنی مستحکملشدن آلینهدیگن «فایده» بیلن آسانلیکچه قاپلنهدی یاکه حتا عموماً تأثیرسیز قالهدی. دلیللر هم اوشبو تحلیلنی تصدیقلهیدی. روسيه ۲۰۲۵-ییل جولای آییده طالبان حکومتینی رسماً تن آلگن بیرینچی دولت بۉلدی. چین و اېران هم اوشبو گروه حکومتینی تن آلیش و اونگه مشروعیت بېریش یۉلیده مهم قدملر تشلهدی. مرکزي آسیا دولتلری هم، احتیاطکارلیک بیلن بۉلسه-ده، شو یۉنهلیشده حرکت قیلماقده. قازاغستان و قیرغیزستان طالباننی ترورچی تشکیلاتلر رۉیخطیدن چیقردی. بو جریان خلقارا معیاري باسیم دولتلر نینگ گېاسياسي منفعتلری قرشیسیده چېکلنگن تأثیر کوچیگه اېگه اېکنینی کۉرسهتهدی.
خلاصه
طالبان حکمرانلیگی آستیدهگی عیاللرگه نسبتاً تیزیملی چېکلاولرنی فقطگینه اوشبو گروه مفکورهسی نینگ ایکّیلمچی عاقبتی صفتیده توشونیب بۉلمهیدی. عملده بو چېکلاولر طالبان نینگ باشقروو تکنالوژيسیگه ایلنگن: او بیر وقت نینگ اۉزیده جماعت درجهسیده حکومت نینگ کوندهلیک حیاتدهگی موجودلیگی و حاکمیتینی نمایش اېتسه، گروه ایچیده قندهاردهگی قطعي قرهشدهگی قنات بیلن کابلدهگی نسبتاً پراگماتیک قنات اۉرتهسیدهگی کوچلر موازنتینی بیرینچیسی فایدهسیگه سقلب توریشگه خدمت قیلهدی. شو نقطهی نظردن قرهلگنده، خلقارا حقوقي دیسکورس، قنچهلیک ضرور و اخلاقي جهتدن اساسلی بۉلمسین، یالغیز اۉزی طالباننی اوشبو سیاستنی دوام اېتتیریشگه اوندهیاتگن ترکیبي عامللرنی برطرف اېته آلمهیدی. افغانستان عیاللری نینگ احوالینی اۉزگرتیریشگه قرهتیلگن هر قندهی رئالیستیک استراتیژي شونی تن آلیشی کېرهککی، بو رېپرېسسيه طالبان اوچون خرجت اېمس، بلکه مفکوروي امان قالیش، ایچکی بیردملیک و مشروعیتنی مستحکملشگه قرهتیلگن ستراتیژیک سرمایهدیر. اوشبو ایچکی حساب-کتاب اۉزگرمهگونیچه، نه جنسی آپارتاید نینگ حقوقي جهتدن تن آلینیشی و نه کېتمه-کېت دیپلوماتیک قارهلاولر اۉز-اۉزیدن طالبان نینگ خطی-حرکتینی اۉزگرتیره آلمهیدی.
