«بلاق تحلیلچیلر ترماغی» بېش ییللیک طالبان حکمرانلیگی دوریده هزارهلرنینگ انسان حقوقلری حالتی بۉییچه اۉتکزگن تدقیقات حساباتیده بو جماعه «تیزیملی کمسیتیش و زۉراورلیک»که دچار بۉلگنینی ایتدی.
بلاق نینگ تدقیقات گزارشی ۱۴-اگست، شنبه کونی، افغانستانده جمهوریت توزومی قولهگنی و طالبلر حاکمیتگه قَیتگنی نینگ بېش ییللیگی مناسبتی بیلن نشر قیلینگن. گزارشده ۲۰۲۱-ییل اگستیدن ۲۰۲۶-ییل اگستیگچه طالبلر حکمرانلیگی آستیده هزارهلرنینگ احوالی تحلیل قیلینگن.
بلاق نینگ ایتیشیچه: «سۉنگگی بېش ییل دوامیده هزارهلر نینگ خوفسیزلیک، حقوقي، اقتصادي، مدني مسألهلری و یېرلرنینگ تارتیب آلینیشی بۉییچه اۉتکزیلگن تحلیل شونی کۉرسهتهدیکی، هزارهلرگه نسبتاً صادر بۉلهیاتگن حالتلر شونچهکه وقتینچهلیک بېقرارلیک یاکه اَیریم شخصلر نینگ قانونبوزرلیگی عاقبتی اېمس، بلکه کمسیتیش، چېتلشتیریش و مقصدلی زۉراورلیک نینگ تیزیملی، قانوني و کۉپ قتلملی شکلی دیر».
هزارهلرنینگ شخصي و اجتماعي خوفسیزلیگیدن محروم اېتیلیشی
«بلاق تحلیلچیلر ترماغی» نینگ ایتیشیچه، سۉنگگی بېش ییل دوامیده هزارهلر شخصي، اجتماعي و سیاسي خوفسیزلیکدن «مطلق محروملیک» حالتیگه دوچ کېلگن.
بلاق اۉز تدقیقات حساباتیده طالبان نینگ خوفسیزلیکنی تأمینلش حقیدهگی دعوالریگه قرهمهی، هزارهلر یشهیدیگن حدودلر «قانلی و جزاسیز زۉرآورلیکلر» مرکزیگه ایلنگنینی قید اېتگن.
گزارشگه کۉره، ۲۰۲۱-ییل اگستیدن ۲۰۲۶-ییل اگستیگچه افغانستانده کمیده۳۶ ته هلاکتلی ترور هجومی و طالبان اعضالری همده قوراللی شخصلر تامانیدن 47 ته بېواسطه سوءِقصد حالتی قید اېتیلگن.
بلاق نینگ انیقلشیچه، هزارهلرگه قرشی قید اېتیلگن جمعی۸۳ ته هجوم عاقبتیده کمیده۴۹۷ کیشی، جملهدن۸۱ نفر عیال و۴۴ نفر باله هلاک بۉلگن، ینه۳۶۳کیشی جراحتلنگن.
بلاق نینگ ایتیشیچه، شخصي خوفسیزلیک نقطهٔ نظریدن هزاره عیاللر و قیزلری اېتنیک و جندر کمسیتیشی نینگ کېسیشیشی سببلی اېنگ آغیر شرایط نی و اۉزباشیمچهلیک بیلن حبسگه آلیش حالتلریگه دوچ کېلماقده.
تېنگلیککه اساسلنگن قانونلر نینگ بېکار قیلینیشی
«بلاق تحلیلچیلر ترماغی» نینگ ایتیشیچه، طالبان ۱۳۸۲-ییل هجري-شمسي تقویمیده قبول قیلینگن اساسی قانوننی بېکار قیلیب، حقوقي بۉشلیق یرهتگن و رادیکال فرمانلرگه اساسلنگن تیزیمنی اتهیلب شکللنتیرگن.
اوشبو تشکیلاتگه کۉره، طالبلر نینگ «اسلام امیرلیگی و اونینگ تیزیمی» کتابی، «محکمهلر نینگ جنایي ایشلر بۉییچه نظامی» و «امر به معروف و نهي از منکر قانونی» کبی اساسي حجتلری هزارهلر و شیعهلرنی تیزیملی روشده چېتلشتیرگن.
بلاق نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، ناانیق توشونچهلر آستیده محکمه حاکمیتیگه چېکلنمهگن وکالتلر نینگ بېریلیشی همده طالبان جنایي تیزیمیگه «قول و خۉجهیین» کبی قوللیک توشونچهلری نینگ کیریتیلیشی هزارهلرنینگ «عدالت طلب قیلیش و عدالتلی سودلاو» امکانیتلرینی یۉققه چیقرگن. نتیجهده قانونلر قانوني واسطهسیگه ایلنگن.
یېرلرنینگ تارتیب آلینیشی و مجبوري کۉچیریش
بلاق نینگ ایتیشیچه، سۉنگگی بېش ییل دوامیده «هزارهلرگه نسبتاً ظلم» نینگ اېنگ یقّال کۉرینیشلریدن بیری هزارهلر نینگ اجدادي یېرلرینی ملکچیلیکدن چیقریش و طالبان محکمه لری بېواسطه قۉللب-قوّتلشی بیلن اولرنی «امیرلیک یېرلری»گه ایلنتیریش بۉلگن.
بلاق نینگ تدقیقات حساباتیده ایتیلیشیچه، میدانی معلوماتلری، چیزمهلر و طالبان کمیسیونلری نینگ رسمي مکتوبلرینی اۉزارا سالیشتیریش اساسیده کمیده۱۹ مینگ۸۴۰ جېریب میدان حجتلشتیریلگن حالده تارتیب آلینگن یاکه اوندن فایدهلنیش تعقیقلنگن. بونگه جاغوریدهگی۱۰ مینگ۸۹ جېریب، گذاب و پتادهگی۷ مینگ۹۹۰ جېریب همده کابلدهگی اميد سبز شهرچهسیدهگی۱ مینگ۷۶۱ جېریب یېر کیرهدی.
ترماق حساباتیگه کۉره، سۉنگگی بېش ییل دوامیده غور، باميان، پروان و بغلان ولایتلریده یوزلب جېریب اېکین میدانلری و ییلاولر مصادره قیلینگن. شونینگدېک، اۉنلب عایلهلر، جملهدن غور نینگ بوم قیشلاغیدهگی۲۰ عایله و بامياندهگی رشک قیشلاغیدهگی ۲۵عایله قورال کوچی بیلن مجبورن کۉچیریلگن همده اۉز یېرلرینی کۉچمنچیلر و طالبانگه علاقهدار شخصلرگه تاپشیریشگه مجبور قیلینگن.
هزارهلر مدنیتیگه قرشی چارهلر
«بلاق تحلیلچیلر ترماغی» طالباننی هزارهلر مدنیتیگه نسبتاً «فرهنگی نسلکشلیک»گه یقّال مثال بۉلهدیگن سیاست آلیب باریشده عیبلهگن.
گزارشده ایتیلیشیچه، تعلیم دستوریدن جعفري فیقه نینگ چیقریب تشلنیشی، شیعه طلبهلردن حنفی فیقه گه عمل قیلیش مجبوريتینی آلیش، محرّم مراسملری وقتیده زۉرآورلیک بیلن چېکلاولر اۉرنهتیش و اۉنلب کیشیلرنی حبسگه آلیش، شونینگدېک، تاریخي خاطرهنی تیزیملی روشده یۉق قیلیش «هزارهلر نینگ مدني و مذهبی اۉزلیگینی یۉق قیلیش»گه قرهتیلگن چارهلر قطاریگه کیرهدی.
بلاق هزارهلر نینگ مدنیتی و مدني اۉزلیگیگه قرشی اوشبو رېپرېسسیو جریان جمعیت نینگ اۉزیگه خاص میراثینی کېلهجک اولادلرگه یېتکزیش امکانیتینی جدّي روشده ضعیفلشتیرهیاتگنیدن آگاهلنتیرگن.
هزارهلر امان قالیش بحرانیده
«بلاق تحلیلچیلر ترماغی» نینگ ایتیشیچه، افغانستان نینگ اقتصادي و کمسیتووچی سیاستلر نینگ بیرلشیشی رواجلنیش زنجیری نینگ دایما قویی پاغانهلریده بۉلگن هزاره جماعهلری نینگ اقتصادیاتینی بوتونلهی فلج قیلگن.
بلاق حساباتیده هزاره خادملرینی مقصدلی روشده ایشدن بۉشهتیش، قیشلاق خۉجهلیگی یېرلرینی تارتیب آلیش و آغیر سالیقلر جاري اېتیلیشی بو جماعهنی «مطلق قشّاقلیک»که آلیب کېلگنی ایتیلهدی.
بلاق نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، طالبلرنینگ تیزیملی کمسیتیشی سایهسیدهگی تیریکچیلیک انقراضی هزارهلر نینگ سېزیلرلی قِسمینی آچلیکدن قوتولیش اوچون تنه اعضالرینی ساتیش، فرزندلرینی ساتیش همده ناقانوني و خوفلی مهاجرتگه راضی بۉلیش کبی امیدسیز چارهلرنی کۉریشگه مجبور قیلگن.
بلاق «طالبان نینگ هزاره جماعهسیگه نسبتاً استراتیژيسی»نی «جسماني، اۉزلیک، اقتصادي و جیوگرافیک یۉق قیلیش»گه اساسلنگن سیاستلر مجموعهسی دېب بهالهگن.
تشکیلات نینگ ایتیشیچه، اتهیلب یرهتیلگن حقوقي بۉشلیق بیلن رېپرېسسیو سیاست نینگ بیرلشیشی اوشبو جماعه نینگ حیاتی و امان قالیشینی فوق العاده خوفلی حالتگه آلیب کېلگن.
«بلاق تحلیلچیلر ترماغی» طالبان سیاستی اوشبو گروه نینگ «تکفیرچی مفکورهسی و دیني مونوپولیهچیلیگی»گه باریب تقهلیشینی ایتگن. تشکیلاتگه کۉره، بو سیاست هزاره جمعیتی نینگ «جسماني موجودلیگی، مدني اۉزلیگی و اقتصادي حیاتی»نی جدّي خوف آستیده قالدیرگن.
اوشبو تشکیلات نینگ ایتیشیچه، مذکور چارهلر نینگ عمومي مجموعهسی «انسانیتگه قرشی جنایت، جسماني جنوساید و مدني جنوساید» نینگ خواطرلی بېلگیلریگه اېگه.
هزارهلرنی مخصوص حمایه قیلیش چارهلریگه چقیریق
بلاق اوشبو وضعیتگه اساسلنیب، «خلقارا جنایي محکمه» و بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ تېرگاو میکانیزملریدن هزارهلرگه قرشی صادر اېتیلگن جنایتلر، جملهدن مجبوري کۉچیریش، یېرلرنی تارتیب آلیش و مقصدلی قاتللیکلر بۉییچه تېرگاولرنی انسانیتگه قرشی جنایت صفتیده تېزلشتیریش همده جنوساید عنصرلرینی تېکشیریشنی سۉرهگن.
شونینگدېک، بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ انسان حقوقلری کېنگشیدن افغانستانده حقوقي کمسیتیش، دیني اېرکینلیکلر نینگ بوزیلیشی و آزچیلیکلر نینگ ملکدن محروم اېتیلیشینی منتظم حجتلشتیریش اوچون مستقل و کوچلی فاکتلرنی انیقلش میکانیزمینی تشکیل اېتیشنی طلب قیلگن.
«بلاق تحلیلچیلر ترماغی» خلقارا همجعیت و افغانستانگه یاردم بېرووچی دونر دولتلردن طالبان بیلن هر قندهی دیپلوماتیک علاقهلر و گومانیتار بۉلمهگن یاردملرنی «تیزیملی کمسیتیشنی زودلیک بیلن تۉختهتیش، آزچیلیکلر حقوقلرینی بوزووچی قانونلرنی بېکار قیلیش و هزارهلر نینگ تارتیب آلینگن یېرلرینی قَیتریش» شرطی بیلن باغلشنی سۉرهگن.
۲۰۱۹ییلدن بویان انسان حقوقلری مسألهلری بۉییچه تدقیقات آلیب بارهیاتگن اوشبو ناتجارت تشکیلات قاچقینلرنی قبول قیلووچی دولتلر و افغانستان نینگ قۉشنی دولتلریدن هم طالبان حکمرانلیگی آستیده اېتنیک و دیني اۉزلیگی سببلی هزاره باشپناه ایزلاوچیلری دوچ کېلهیاتگن حیاتي خوف و تعقیبلرنی تن آلگن حالده، اولرنی دېپورت قیلیشنی زودلیک بیلن تۉختهتیشنی سۉرهگن.
طالبان حاضرچه بلاق نینگ تدقیقات حساباتی یوزهسیدن علیحده مناسبت بیلدیرمهگن. بیراق بو گروه نینگ یوقاری مرتبهلی عملدارلری اوّل هم هزارهلرگه نسبتاً کمسیتووچی مناسبت موجودلیگینی دایمي روشده رد اېتیب کېلگن.
جملهدن، گروه نینگ سۉزلاوچیسی ذبیح الله مجاهد ۲۴-سرطان، شنبه کونی، افغانستان نینگ اوشبو گروه قۉلیگه اۉتگنی نینگ بېش ییللیگی مناسبتی بیلن اعلان قیلینگن آلمان نینگ «دویچهوله» تلویزیونیگه بېرگن سۉنگگی صحبتیده هزارهلرگه نسبتاً هېچ قندهی اېتنیک، تیل یاکه دیني کمسیتیش موجود اېمسلیگینی ایتگن. او اگر کمسیتووچی حرکتلر صادر بۉلسه، بو «شخصي خطی-حرکت» اېکنینی و «طالبان تیزیمی نینگ عمومي سیاستی اېمس»لیگینی دعوا قیلگن.
مجاهد کابلدهگی اميد سبز شهرچهسی کبی هزارهلر یشهیدیگن شهرچهلرنی قَیتریش مسألهسیده اېسه بو دولت ادارهلری بیلن دولت یېرلرینی ناقانوني اېگهللب آلگن شخصلر اۉرتهسیدهگی حقوقي مسأله اېکنینی و یېرلرنی اېگهلهگنلر نینگ ملتیگه علاقهسی یۉقلیگینی ایتگن.
بیراق کابلدهگی اميد سبز و غزنیدهگی نواباد شهرچهلری نینگ حاضرگی اهالیسی – اولر نینگ مطلق کۉپچیلیگی هزارهلر- اوی و یېرلرینی بۉشهتیش حقیده بویروق آلگنینی، چیقریش قراری فقط اولر نینگ هزاره اېکنلیگی سببلی چیقریلگنینی اَیتماقده.
