یازووچی: رحمتاله رهیاب
اوی کۉپینچه خوفسیز جای حسابلنهدی. آدملر تشقریدهگی ناتینچلیک، خواطر، ناخوشلیک و زۉرآورلیکلردن قاچیب، اویگه پناه ایزلب کېلهدیلر. انسان نینگ بو ناتینچ و زۉرآور دنیاده اېگه بۉلیشی ممکن بۉلگن نسبتاً خوفسیز یگانه جایی ایلیق و صمیمي عایله محیطی بۉلیشی کوتیلهدی. اما، افسوسکی، هر دایم هم شوندهی اېمس؛ اوی کۉپ حاللرده اېرککلر تامانیدن عیاللر و بالهلرگه نسبتاً تورلی خیل زۉرآورلیکلر صادر اېتیلهدیگن جایدیر. بعضاً اېسه بو زۉرآورلیکلر نینگ قربانی اېرککلر هم بۉلهدی.
کۉپلب مدنیتلرده عیاللر و بالهلر اېرککلرگه نسبتاً پستراق موقع و مقامگه اېگه دېب قرهلهدی. شو سببلی بوندهی زۉرآورلیکلرنینگ اکثریتی اېرککلر تامانیدن عیاللر و بالهلرگه نسبتاً صادر اېتیلهدی. عایلهوي زۉرآورلیک – جسماني یاکه روحي جهتدن ضرر یېتکزهدیگن یاخود احتمالي روشده تن جراحتیگه آلیب کېلیشی ممکن بۉلگن خطی-حرکتلردیر. شونینگدېک، او قۉرقیتیش یاکه جنسي تجاوز، جسماني تهدید، اۉلدیریش یاکه ضرر یېتکزیش بیلن تهدید قیلیش، عادتي فعالیتلرنی چېکلش، شخص نینگ اۉز تنلاوی و اختیارینی چېکلش همده منبعلردن فایدهلنیش امکانیتیدن محروم قیلیشنی هم اۉز ایچیگه آلهدی.
گرچه عایلهوي زۉرآورلیک گلوبل حادثه بۉلسه-ده، اېرکک سالار افغانستان جمعیتیده عایلهوي زۉرآورلیک درجهسی انچه یوقاری. انسان حقوقلری تشکیلاتلری و بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی حساباتلری شونی کۉرسهتهدیکی، عیاللر نینگ اوی دایرهسیده چېکلنیشی، اقتصادي قرهملیک و شکایت قیلیش میکانیزملری نینگ موجود اېمسلیگی جسماني، روحي و آغزهکی زۉرآورلیکلرنینگ کوچهییشی اوچون شرایط یرهتگن.
«اطلاعات روز» نینگ 2025-ییلدهگی گزارشیده انسان حقوقلری تشکیلاتلری و بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی تامانیدن اۉتکزیلگن میدانی تدقیقاتلری نتیجهلریگه تهیهنیب، افغانستان عیاللری نینگ 80 فایزدن آرتیغی حیاتی دوامیده کمیده بیر مرته عایلهوي زۉرآورلیکنی باشدن کېچیرگنینی کۉرسهتهدی.
سۉنگگی ییللرده افغانستان عامهوي اخبارات واسطهلری تامانیدن عیاللرگه نسبتاً عایلهوي زۉرآورلیک نینگ کۉپلب حالتلری حقیده خبر بېریلدی. اېنگ سۉنگگی حالتلردن بیریده «زن تایمز» خبریگه کۉره، «زلاله هاشیمي» نینگ قرینداشلریدن بیری اونینگ مجبوري نکاحگه بېریلگنی و ییللر دوامیده عایلهوي زۉرآورلیککه اوچرهگنینی تصدیقلهگن.
شونینگدېک، اوشبو نشر خبریگه کۉره، کابلدهگی بیرلشگن ملتلر تشکیلاتلریدن بیریده ایشلهگن 33 یاشلی «فرشته عمادي» اۉز اوییده وفات اېتگن حالده تاپیلگن. اونینگ اېری اۉلیم سببینی آغیر دېپرېسسیون و بو نینگ عاقبتیده اۉز جانیگه قصد قیلیش دېب کۉرسهتگن. بیراق اونینگ یقینلری فرشته 15 ییل دوامیده کلتکلنیش، جنجل و تحقیرلرگه چیدهب کېلگنیدن سۉنگ اېری تامانیدن اۉلدیریلگنینی ایتگن. باشقه بیر خبرده اېسه «هشت صبح» گزېتهسی غزنی ولایتی نینگ اندر تومنیده عایلهوي زۉرآورلیک عاقبتیده بیر یاش عیال و اونینگ اکهسی اۉلدیریلگنی حقیده خبر بېرگن.
افغانستانده عیاللر و قیزلرگه نسبتاً عایلهوي زۉرآورلیک دوام اېتهیاتگنی حقیده کۉپلب حساباتلر موجود بۉلیشیگه قرهمهی، حاضرگی وضعیتنی بهالشدهگی اساسي قیینچیلیکلردن بیری – عایلهوي زۉرآورلیک نینگ ترقهلیش درجهسی بۉییچه ینگیلنگن و ملي مقیاسدهگی تدقیقات نینگ موجود اېمسلیگیدیر. ملي درجهدهگی تققاسلش ممکن بۉلگن اېنگ سۉنگگی معلوماتلر هنوز اساسن طالبان حاکمیتگه قَیتیشیدن آلدینگی دورده اۉتکزیلگن تدقیقاتلرگه تعلقلی دیر. عکسینچه، سۉنگگی حساباتلر کۉپراق حجتلشتیریلگن حالتلر، تېگیشلی ادارهلرگه یۉنهلتیریلگن ایشلر و جبرلنووچیلر نینگ حکایهلریگه اعتبار قرهتماقده. اجتماعي معیارلر، تابولر، بدنام بۉلیشدن قۉرقیش، تهدیدلر و عدالتگه مراجعت قیلیش امکانیتلری نینگ چېکلنگنلیگی کبی عامللر کۉپلب حالتلرنینگ عموماً رسمي ادارهلرگه یېتیب بارمسلیگیگه سبب بۉلماقده.
عایلهوي زۉرآورلیک عادي عایلهوي معمادن جدّي اجتماعي معماگه ایلندی. اوشبو موضوع نینگ مهملیگینی حسابگه آلگن حالده، اوشبو قیسقه مقالهده عایلهوي زۉرآورلیک نینگ کېلیب چیقیش عامللری و عاقبتلرینی کۉریب چیقیشگه همده یکونده بیر نېچته یېچیم و توصیهلرنی کېلتیریشگه حرکت قیلهمیز.
عایلهوي زۉرآورلیک
عایلهوي زۉرآورلیکنی بیر شخص باشقه بیر شخص نینگ خطی-حرکتلری و حس-تویغولرینی نظارت قیلیش اوچون فایدهلنهدیگن خطی-حرکتلر مجموعی صفتیده تعریفلش ممکن. مثلاً، حددن تشقری رشکنی نمایان اېتیش، باشقه آدمده قۉرقوو و واهمه اویغاتیش آرقهلی جبرلنووچی نینگ ایزالیتسیه قیلینیشی و یالغیز قالیشیگه سبب بۉلیش همده تجاوزکار شخص نینگ عایلهدهگی باشقه اعضالر اوستیدن نظارتنی سقلب قالیشیگه امکان یرهتیش شولر جملهسیدندیر.
عایلهوي زۉرآورلیک قربانلری نینگ مطلق کۉپچیلیگی عیاللر بۉلیب، اولر کۉپینچه حیاتیگه تهدید، جنسي زۉرآورلیک و اقتصادي محروملیککه دوچ کېلهدیلر. عایلهده عیاللرگه نسبتاً زۉرآورلیک جسماني (اوریش و کلتکلش)، روحي (دایمي کمسیتیش، مسخره قیلیش، تکراري حقارت و باشقهلر)، اجتماعي (دۉستلری و قرینداشلری بیلن اوچرهشیشنی تعقیقلش، اویده قهمهب قۉییش و باشقهلر)، اقتصادي (عیالگه خرجت اوچون پول بېرمسلیک، اۉز درآمدی مقدارینی اوندن یشیریش و باشقهلر) یاکه جنسي شکلده صادر بۉلیشی ممکن. شونینگدېک، تکنالوژيلردن بېزاوته قیلیش، نظارت قیلیش، جاسوسلیک قیلیش اوچون فایدهلنیش هم عایلهوي زۉرآورلیک حسابلنهدی. جهان ساغلیقنی سقلش تشکیلاتی حساب-کتابلریگه کۉره، هر اوچ عیالدن بیری حیاتی دوامیده عایلهوي زۉرآورلیککه دوچ کېلهدی.
عایلهوي زۉرآورلیک نینگ عامللری و کېلیب چیقیش شرایطلری
افغانستانده عایلهوي زۉرآورلیک بیرگینه سببگه باغلیق حادثه اېمس، بلکه بیر قطار مدني، اقتصادي و اجتماعي عامللر نینگ اۉزارا باغلیقلیگی نتیجهسیده یوزهگه کېلهدی. اَیریم اېرکک سالار قرهشلر همده عیال و اېرکک نینگ عنعنوي رۉللری حقیدهگی تصورلر هنوز کېنگ ترقهلگن جمعیتده عیاللرگه نسبتاً زۉرآورلیک اَیریم حاللرده عادتي حال صفتیده قبول قیلینهدی یاکه «غیرت» کبی توشونچهلر بیلن آقلنهدی. عیاللرگه نسبتاً کمسیتووچی مناسبت، اولر نینگ تعلیم آلیشی، ایشلشی و اجتماعي حیاتده اشتراک اېتیشینی چېکلش، شونینگدېک، آبرو-اعتبارنی سقلش اوچون سکوت سقلش مدنیتی کۉپلب زۉرآورلیک حالتلری نینگ یشیرین قالیشیگه سبب بۉلهدی.
بوندن تشقری، قشّاقلیک، ایشسیزلیک، تیریکچیلیک تشویشلری و عیاللرنینگ اېرککلرگه اقتصادي جهتدن قرهملیگی اولرنینگ قرار قبول قیلیش امکانیتینی کمهیتیریب، زۉرآورلیککه نسبتاً ضعیفلیگینی آشیرهدی. مجبوري نکاحلر، اینیقسه کمبغل عایلهلرده، بو زۉرآورلیک ایلنهسینی ینه-ده کوچهیتیریشی ممکن.
ییللر دوام اېتگن اوروش و بېقرارلیک، مهاجرت و مجبوري کۉچیشلر هم عایله توزیلمهسی و اجتماعي مناسبتلرگه باسیم اۉتکزدی. زۉرآورلیک و بېقرارلیکنی باشدن کېچیریش، اقتصادي امکانیتلردن اَیریلیش، قرینداشلیک ترماقلریدن اوزاقلشیش و اجتماعي کمهییشی کۉپلب عایلهلرنی ایچکی ضدیتلرگه نسبتاً ینهده ضعیفلشتیردی. بوندهی شرایطده قۉللب-قوّتلش ترماقلری نینگ ضعیفلیگی و عیاللرگه یېترلی یاردم کۉرسهتیلمسلیگی زۉرآورلیککه قرشی کورهشیش امکانیتلرینی چېکلهیدی.
اقتصادي و اجتماعي معمالر طفیلی یوزهگه کېلهدیگن روحي باسیم هم سترېسس، تجاوزکارلیک و زۉرآور خطی-حرکتلر شکلیده نمایان بۉلیشی ممکن. شو بیلن بیرگه، اَیریم انسانلر کۉپ ییللر دوام اېتگن اوروش، نزاعلر، مجبوري کۉچیش و ایشسیزلیک عاقبتیده یوزهگه کېلگن روحي معمالر بیلن کورهشیب کېلماقده.
بو عامللر بیلن بیر قطارده، زۉرآورلیک نینگ آلدینی آلیش و اونگه قرشی چاره کۉریش بۉییچه حقوقي و نهادیلشگن میکانیزملر نینگ ضعیفلیگی هم اونینگ دوام اېتیشیگه سبب بۉلماقده. قانونلر نینگ ضعیف اجرا اېتیلیشی، جبرلنووچیلر نینگ عدالتگه مراجعت قیلیش امکانیتلری نینگ چېکلنگنلیگی، عیاللرنی قۉللب-قوّتلش مرکزلری نینگ یېترلی اېمسلیگی و مصلحت خدمتلری نینگ ضعیفلیگی کۉپلب جبرلنووچیلرنی ضرور یاردمسیز قالدیرماقده. اجتماعي عاقبتلردن قۉرقیش، عایلهوي زۉرآورلیک نینگ تابو حسابلنیشی و آبرو-اعتبار بارهسیدهگی خواطرلر هم اَیریم جبرلنووچیلر نینگ حقوقي ادارهلرگه مراجعت قیلیشدن تيیلیشیگه سبب بۉلهدی.
شونینگدېک، ینگی اولاد عایلهلریده آلیب باریلگن سوسیالوژیگ تدقیقاتلر شونی کۉرسهتهدیکی، اېرککلر نینگ حاکمیتگه اینتیلیشی، مهر-محبتسیز نکاح، مجبوري نکاح، اېر-خاتین اۉرتهسیدهگی مناسبتلر نینگ صفتی، اجتماعي ایزالیتسیه، نظارت قیلیش و عیال نینگ مستقللیگینی چېکلش، اجتماعي محیط، عایلهدهگی اوّلگی زۉرآورلیک تاریخی، اطرافدهگیلر نینگ ارهلشووی، اقتصادي معمالر و قیینچیلیکلر، ایشسیزلیک، ویرتول مکان و نکاحدن تشقری مناسبتلر، عایلهدهگی حاکمیت توزیلمهسیدهگی اۉزگریشلر، اینیقسه سینتېتیک گیاهوند مادّهلر استعمالیگه قرهملیک همده اجتماعي قۉللب-قوّتلش نینگ ضعیفلیگی عایلهلرده عایلهوي زۉرآورلیک نینگ اېنگ مهم عامللریدن حسابلنهدی.
عایلهوي زۉرآورلیک نینگ عاقبتلری
عایلهوي زۉرآورلیک فقط زۉرآورلیک صادر بۉلگن پیت بیلن چېکلنیب قالمهیدی. اونینگ عاقبتلری عایله اعضالری نینگ حیاتی و حتا اولر نینگ اجتماعي مناسبتلریگه اوزاق وقت دوامیده تأثیر قیلیشی ممکن. بو حادثه نینگ عاقبتلری جسماني و روحي جراحتلردن تارتیب، عایلهوي مناسبتلر نینگ بوزیلیشی، بالهلر بیلن باغلیق معمالر و اجتماعي فعاللیک نینگ کمهییشیگچه بۉلگن کېنگ کۉلمنی قمرهب آلهدی. عایله انسانلر حیاتیده مهم اۉرین توتهدیگن افغانستان کبی جمعیتده زۉرآورلیک نینگ دوام اېتیشی بېواسطه اشتراک اېتهیاتگن شخصلردن تشقریده هم کېنگراق عاقبتلرگه آلیب کېلیشی ممکن. شو سببلی عایلهوي زۉرآورلیک نینگ عاقبتلرینی انگلش اوشبو معمانی اجتماعي ضرر صفتیده توشونیش اوچون مهمدیر.
عایلهوي زۉرآورلیک انسانگه یېتکزهدیگن جسماني و روحي ضررلردن تشقری، شخص، عایله و جمعیت حیاتیگه اوزاق وقت دوامیده تأثیر کۉرسهتیشی ممکن. اونینگ تأثیری جسماني، روحي و اجتماعي ضررلردن باشلنیب، بعضاً عایلهوي مناسبتلر نینگ بوزیلیشی، تعلیم آلیش و ایش بیلن تأمینلنیش امکانیتلریدن محروم بۉلیش همده زۉرآورلیک نینگ کېینگی اولادلرده هم تکرارلنیشیگه آلیب کېلهدی.
عیاللر اوچون عایلهوي زۉرآورلیک جدّي جسماني و روحي ضررلرنی کېلتیریب چیقریشی ممکن. خواطر، دېپرېسسیون، قۉرقوو، اۉزینی خوفسیز حس قیلمسلیک و اۉزیگه بۉلگن ایشانچ نینگ پهسهییشی اونینگ کېنگ ترقهلگن عاقبتلریدندیر. زۉرآورلیک نینگ دوام اېتیشی عیالنی عایلهسی، دۉستلری و اجتماعي محیطیدن اوزاقلشتیریشی هم ممکن. اقتصادي قرهملیک اېسه وضعیتنی ینهده مرکّبلشتیرهدی؛ چونکه تعلیم آلیش یاکه ایشلش و مستقل درآمد تاپیش امکانیتیگه اېگه بۉلمهگن عیال زۉرآورلیککه اساسلنگن مناسبتنی ترک اېتیش اوچون چېکلنگن امکانیتلرگه اېگه بۉلیشی ممکن. شو طریقه، زۉرآورلیک و اقتصادي قرهملیک بیر-بیرینی ینهده کوچهیتیریشی ممکن.
بالهلر هم زۉرآورلیک نینگ عاقبتلریدن حمایهلنگن اېمس. زۉرآورلیک موجود بۉلگن عایلهده یشش بالهلر نینگ خوفسیزلیک حسسینی یۉقاتیشیگه، خواطر، قۉرقوو، خلق-اطوار معمالری همده تعلیم و اۉقیشدهگی پهسهییشلرگه آلیب کېلیشی ممکن. اَیریم بالهلر بوندهی محیطده نزاعلرنی حل قیلیش واسطهسی صفتیده زۉرآورلیکنی اۉرگنیب، کېلهجکده خودّی شو خطی-حرکتلرنی اۉز مناسبتلریده تکرارلشلری ممکن. شو طریقه، زۉرآورلیک بیر اولاددن ایکّینچی اولادگه اۉتیشی ممکن.
عایله مقیاسیده زۉرآورلیک ایشانچ و صمیميتنی یۉققه چیقریب، همکارلیک و قۉللب-قوّتلشگه اساسلنگن مناسبتلرنی قۉرقوو و حکمرانلیککه اساسلنگن مناسبتلرگه ایلنتیرهدی. بوندهی وضعیت نینگ دوام اېتیشی عایلهدهگی نزاعلرنی کوچهیتیریب، اَیریم حاللرده اجرهلیش و نکاح نینگ بوزیلیشیگه آلیب کېلیشی ممکن. آته-آنهلر اۉرتهسیدهگی کېسکینلیک طفیلی بالهلر هم آته-آنهسیدن بیری یاکه ایکّلهسی بیلن مناسبتلرینی یۉقاتیشی ممکن.
زۉرآورلیک نینگ عاقبتلری آخر-عاقبت عایلهدن تشقریگه هم چیقهدی. عیاللر و بالهلر زۉرآورلیک سببلی تعلیم آلیش، اۉقیش، ایشلش و اجتماعي حیاتده اشتراک اېتیش امکانیتیدن محروم بۉلگنده، جمعیت هم اۉز انساني صلاحیتی نینگ بیر قِسمینی یۉقاتهدی. زۉرآورلیک نینگ عادتي حالگه ایلنیشی، اۉزارا ایشانچ و اجتماعي بیردملیک نینگ کمهییشی همده زۉرآورلیک خطی-حرکتلری نینگ کېینگی اولادلرگه اۉتیشی اونینگ اېنگ مهم اجتماعي عاقبتلریدندیر. شو سببلی عایلهوي زۉرآورلیکنی فقط عایله اعضالری اۉرتهسیدهگی شخصي کېلیشماوچیلیک دېب بۉلمهیدی؛ بو حادثه بوتون جمعیت اوچون معماگه ایلنیشی ممکن.
عایلهوي زۉرآورلیک چرخینی قندهی تۉختهتیش ممکن؟
تورلی مملکتلرده عایلهوي زۉرآورلیککه قرشی کورهشیش نینگ تورلی خیل میکانیزملری موجود. عایلهده کلتکلش، تن جراحتی یېتکزیش و تهدید قیلیش جنایت نینگ یقّال نمونهسی بۉلیشی ممکن. افسوسکی، افغانستانده عیاللرگه نسبتاً زۉرآورلیک عموماً، عایلهوي زۉرآورلیک اېسه خصوصاً، کۉپینچه جزاسیز قالماقده. عکس حالده هېچ کیم بوندهی زۉرآورلیکنی صادر اېتیش و اونی دوام اېتتیریشگه جرعت اېته آلمس اېدی. جنایتچیلر جدّي جزالنمهیدی. عایلهوي زۉرآورلیک حالتلریگه نفوذلی و کوچلی شخصلر نینگ ارهلشووی هم موجود بۉلیب، اولر نینگ علاقهلری و تأثیری جنایتچی نینگ جوابگرلیکدن قوتولیشیگه سبب بۉلیشی ممکن. شو باعث جنایتچی جزالنمسه، او جنایتنی ینه تکرارلهیدی. اهالی نینگ عایلهوي زۉرآورلیک حقیدهگی خبردارلیگینی آشیریش و جنایتچیلرنی جزالش عایلهوي زۉرآورلیکنی کمهیتیریشده ثمرهلی بۉلیشی ممکن.
عایلهوي زۉرآورلیککه قرشی کورهشیش فقط آدملرگه «چیدهش» یاکه عایلهوي حیاتنی سقلب قالیش حقیده مصلحت بېریش بیلنگینه ممکن اېمس. بیرینچی قدم – زۉرآورلیک شخصي مسأله اېمسلیگینی و جمعیت بونگه سکوت بیلن قرهب تورالمسلیگینی تن آلیشدیر. زۉرآورلیک حقیده جماعتچیلیک خبردارلیگینی آشیریش، عایله اعضالری نینگ حقوقلری بۉییچه تعلیم بېریش و زۉرآورلیکنی طبيعي یاکه آقلش ممکن بۉلگن حالت دېب حسابلهیدیگن قرهشلرنی اۉزگرتیریش اونی کمهیتیریشده مهم رۉل اۉینشی ممکن. عایله، مکتب، عامهوي اخبارات واسطهلری، دیني تشکیلاتلر و جمعیتدهگی نفوذلی شخصلر ملاقات، اۉزارا حرمت و کېلیشماوچیلیکلرنی تینچ یۉل بیلن حل اېتیشنی ترغیب قیلیشده مهم رۉل اۉیناشی ممکن.
عیاللرنینگ اقتصادي و اجتماعي امکانیتلرینی کېنگهیتیریش هم کتّه اهمیتگه اېگه. مالیوي قرهملیک زۉرآورلیککه اساسلنگن مناسبتنی ترک اېتیشنی قیینلشتیرهدیگن عامللردن بیریدیر. عیاللرگه تعلیم آلیش، ایشلش و درآمد تاپیش امکانیتلرینی یرهتیش، شونینگدېک، اولر نینگ اجتماعي یاردم و قۉللب-قوّتلش خدمتلریدن فایدهلنیشینی تأمینلش قرار قبول قیلیش صلاحیتی و مستقللیگینی آشیریشی ممکن. کېلهجکده زۉرآورلیک سیکلینی تۉختهتیشگه یاردم بېرهدیگن مهم عامللردن بیری عیاللر و قیزلر نینگ تعلیم آلیشی حسابلنهدی. امید قیلهمیزکی، بو مهم مسأله افغانستانده امکان قدَر تېزراق عملگه آشهدی و قیزلر اوچون مکتبلر همده یونیورسیتیلر نینگ اېشیکلری قَیته آچیلهدی، تاکه کېلهجکدهگی آنهلر حیات اوچون مهم کۉنیکمهلرگه اېگه، بیلیملی و مستقل بۉلیب اولغهیسینلر. شو بیلن بیرگه، زۉرآورلیکنی باشدن کېچیرگن عیاللر و بالهلر اوچون مصلحت و قۉللب-قوّتلش خدمتلری هم موجود بۉلیشی کېرهک. شونده جبرلنووچی زۉرآورلیککه چیدهش یاکه بوتونلهی یاردمسیز قالیشدن بیرینی تنلشگه مجبور بۉلمهیدی.
باشقه تاماندن، حقوقي نهادیلشگن قۉللب-قوّتلش هم ضرور. جبرلنووچی یاردم سۉرب مراجعت قیلگنیده تنبیه، بېفرقلیک یاکه زۉرآورلیک موجود بۉلگن محیطگه قَیتیشگه مجبورلشگه دوچ کېلمسلیگینی بیلیشی کېرهک. مصلحت مرکزلرینی تشکیل اېتیش و کوچهیتیریش، قۉللب-قوّتلش خدمتلرینی یۉلگه قۉییش، عدالتگه آسانراق مراجعت قیلیش امکانیتینی یرهتیش همده زۉرآورلیککه دوچ کېلهیاتگن عایلهلر بیلن ایشلهیدیگن متخصصلرنی اۉقیتیش بو سیکلنی بوزیشگه یاردم بېریشی ممکن. شو بیلن بیرگه، زۉرآورلیککه قرشی کورهش فقط او صادر بۉلگنیدن کېین باشلنمسلیگی کېرهک؛ ملاقات و نزاعلرنی حل قیلیش کۉنیکمهلرینی اۉرگهتیش همده خوف آستیده بۉلگن عایلهلرنی اېرته انیقلش هم مهمدیر.
نهایت، سکوت سقلش مدنیتینی اۉزگرتیریش اېنگ قیین، اما اېنگ ضرور قدملردن بیری بۉلیشی ممکن. زۉرآورلیک آبرو-اعتبارنی سقلش، باشقهلر نینگ حکمیدن قۉرقیش یاکه اونی «عایله نینگ شخصي معماسی» دېب حسابلش سببلی یشیرین قالرکن، اونینگ دوام اېتیش احتمالی یوقاری بۉلهدی. جمعیت جبرلنووچینی عیبلش اۉرنیگه اونی قۉللب-قوّتلشی، شو بیلن بیرگه زۉرآورلیک قیلگن شخص نینگ جوابگرلیگینی هم اعتباردن چېتده قالدیرمسلیگی کېرهک. زۉرآورلیک سیکلینی بوزیش عایله، جمعیت، تعلیم مؤسسهلری، فقرالیک جمعیتی تشکیلاتلری، سیاستچیلر، عامهوي اخبارات واسطهلری و حقوقي تیزیملرنینگ هر بیری اۉز مسوولیتی نینگ بیر قِسمینی ذمّهسیگه آلگن تقدیردهگینه ممکن بۉلهدی.
منبعلر:
۱. حسینی، نامدار و همکاران، «تحلیل جامعهشناختی علل و پیآمدهای خشونت خانگی» (مورد مطالعه: شهرهای زلزلهزده تازهآباد و جوانرود)، مجله جامعهشناسی ایران، ۱۳۹۹.
۲. خانی، سعید و همکاران، «بررسی خشونت خانوادگی در میان خانوادههای شهر دهگلان با تأکید بر خشونت علیه زنان»، مجله تخصصی جامعهشناسی، ۱۳۹۰.
۳. نوری، آزادیاله و همکاران، «بررسی تجارب زیسته و عوامل مؤثر بر خشونت خانوادگی در خانوادههای نسل جدید شهر ایلام»، فصلنامه راهبرد اجتماعی و فرهنگی، ۱۴۰۱.
۴. سنگلاخی، عادله، «نگاهی به سرکوب زنان افغانستان در سال ۲۰۲۵»، اطلاعات روز، ۲۷ جدی ۱۴۰۴.
۵. سایه، «خشونت خانوادگی؛ آنچه که زنان افغانستان بیشتر از گذشته با آن مواجهاند»، نیمرخ مدیا، ۳۰ جوزا ۱۴۰۳.
۶. کریمی، میثم، «عوامل و زمینههای خشونت علیه زنان در افغانستان»، رخشانه، ۱۵ سرطان ۱۴۰۲.
۷. «خشونت خانگی در افغانستان و پیآمدهای اجتماعی آن»، بررسی تحولات افغانستان، ۲۲ ثور ۱۴۰۴.
۸. غنی، فرشته، «بهای فرار از خشونت خانوادگی در افغانستان»، زنتایمز، ۵ جنوری ۲۰۲۶.
۹. «قتل یک تازهعروس و برادرش در پی خشونت خانوادگی در غزنی»، ۸ صبح، ۱۶ اسد ۱۴۰۵.
۱۰. حیدری، خدیجه و همکاران، «چگونه حاکمیت طالبان موج تازهای از قتل زنان را رقم زده است»، زنتایمز و گاردین، ۷ آگست ۲۰۲۶.
