گزارش: آذر
پاکستان چېگرهلری بیر نېچه آیدن بېری یاپیق و بو مملکتدن دارو-درمان وارد قیلینیشی تعقیقلنگنیگه قرهمهی، پاکستانده ینگی ایشلب چیقریلگن دارولر افغانستاندهگی داروخانهلر و اولگورجی تجارت مرکزلریده ساتیلماقده.
طالبان اۉتگن ییلی پاکستاندن دارو-درمان آلیب کېلیشنی تعقیقلهگنینی اعلان قیلگن اېدی. اوشبو تعقیق اۉتگن هجري-شمسي ییل نینگ دلو آییده و جاري میلادي ییل نینگ فبروری آییده عملیاتگه تطبیق اېتیلدی.
دارو آلیب کېلیش و ایشلب چیقریش بیلن شغللنووچی کمپنیلردن بیری نینگ مسوولی نینگ ایتیشیچه، اوشبو تعقیق و چېگرهلر نینگ یاپیق بۉلیشیگه قرهمهی، پاکستانده ینگی ایشلب چیقریلگن دارولر افغانستان بازارلریده «جوده کۉپ مقدارده» موجود.
اطلاعات روز گزېتهسی اختیاریگه کابل بازاریدن آلینگن بیر نېچه توردهگی دارولر صورتلری کېلیب توشگن. اولر اوشبو دارولرنینگ ایشلب چیقریلگن سنهسی 2026-ییل اپرېل و می آیلریگه تۉغری کېلیشینی کۉرسهتهدی.
ولایتلردن بیریدهگی داروخانه اېگهسی هم پاکستان دارولری هنوز بازارده موجودلیگینی تصدیقلهدی. بیراق اونینگ ایتیشیچه، اوّلگیگه نسبتاً نرخلر ایکّی برابرگه آشگن.
او شوندهی دېدی: «بیر پاکت سفیگیت 80 افغاني اېدی، حاضر اېسه 150 افغانيگه چیقدی.»
منبع نینگ ایتیشیچه، اوشبو دارولر قاچاق یۉللری آرقهلی نیمروز، هلمند و قندهار یۉنهلیشلری آرقهلی افغانستانگه آلیب کیریلماقده.
طالبان رسميلری هم افغانستانگه دارو-درمان قاچاقینی عملگه آشیریلهیاتگنینی تصدیقلهماقده.
جوزا آیی نینگ باشلریده طالبان نینگ نیمروز ولایتی باجخانهسیدهگی مسولی عبدالغفار محمود انسانلر اوچون مۉلجللنگن 2 تُن 785 کیلوگرام دارو-درمان و نا ازیق-طعام محصولاتلری نینگ قاچاق یۉلی بیلن آلیب کیریلیشی نینگ آلدی آلینگنینی معلوم قیلگن اېدی.
اونینگ سۉزلریگه کۉره، پاکستاندن نیمروزگه آلیب کېتیلهیاتگن اوشبو یوک اوچته یوک موترسیده تشیلگن بۉلیب، باجخانه کوچلری تامانیدن مصادره قیلینگن.
«افغانستانگه آلیب کېلینهدیگن دارولر نینگ 50 فایزدن آرتیغی قاچاق یۉلی بیلن کیرهدی»
دارو-درمان قاچاقی بحرانی اوّلگی حکومت دوریدن میراث بۉلیب قالگن معمالردن بیریدیر. افغانستان ملي آزیق-طعام و دارو-درمان باشقرمسی طالبان حاکمیتنی اېگهللشیدن اوّل مملکت فقرالری احتیاج سېزهدیگن دارولر نینگ اساسي قِسمی قاچاق یۉلی بیلن آلیب کیریلهیاتگنینی معلوم قیلگن اېدی.
مذکور اداره معلوماتیگه کۉره، 1398-هجري-شمسي ییلده افغانستانگه قانوني یۉل بیلن قریب 50 میلیون امریکا دالری قیمتیدهگی دارو-درمان وارد قیلینگن. حالبوکه، مملکت نینگ ییللیک دارو-درمانگه بۉلگن احتیاجی 800 میلیوندن 1 میلیارد امریکا دالریگچه بهالنهدی.
بیر منبع نینگ ایتیشیچه، افغانستان نینگ دارو-درمان سوداسی و ایشلب چیقریشی نینگ ییللیک حجمی 700–800 میلیون اقش دالری اطرافیده بهالنهدی. شوندن 20 فایزی محلي ایشلب چیقریش، 80 فایزی اېسه ایمپورت حصهسیگه تۉغری کېلهدی.
منبعگه کۉره، افغانستانگه وارد قیلینهدیگن دارولر نینگ 40 فایزی پاکستاندن، 30 فایزی هندستاندن، 10 فایزی ایراندن، قالگن 20 فایزی اېسه تورکيه، بنگلادش، تایوان و چین کبی باشقه مملکتلردن آلیب کېلینهدی.
منبع نینگ تاکیدلشیچه، آلیب کېلینهدیگن قریب 600 میلیون امریکا دالری قیمتیدهگی دارو نینگ اتیگی 200–250 میلیون امریکا دالری باجخانه رۉیخطیدن اۉتهدی، قالگن قِسمی بۉییچه اېسه رسمي آمار موجود اېمس.
شونگه قرهمهی، منبع معلوماتیگه کۉره، افغانستان بازاریدهگی دارو-درمانلر نینگ 50 فایزدن آرتیغی قاچاق یۉلی بیلن آلیب کیریلهدی.
قاچاق عامللری
سالیق تۉلهشدن قاچیش همده صفتسیز و ساخته دارو-درمانلر نینگ آلیب کېلیش دارو قاچاقی نینگ اساسي سببلری و عاقبتلری صفتیده کۉریلماقده.
دارو وارد قیلیش و ایشلب چیقریش بیلن شغللنووچی کمپنیلردن بیری نینگ مسوولی قاچاق نینگ کوچهییشیگه ینه بیر نېچه عامللر سبب بۉلهیاتگنینی ایتدی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، رخصت اېتیلگن دارولر رۉیخطی نینگ تۉلیق اېمسلیگی، دارولرنی رۉیخطدن اۉتکزیش اوچون جوده یوقاری تۉلاولر همده اوشبو جریان نینگ سېکینلیگی قاچاق نینگ کېنگهییشیگه خدمت قیلماقده.
کمپنیلر دارو واسطهلرینی ایشلب چیقریش یاکه ایمپورت قیلیشدن اوّل اولرنی دارو و آزیق-طعام باشقرمهسیده رۉیخطدن اۉتکزیشی شرط. رخصت اېتیلگن دارولر رۉیخطیگه کیرمهگن محصولاتلرنی وارد قیلیش ناقانوني حسابلنهدی.
بیر منبع نینگ ایتیشیچه، اوشبو ادارهده دارولرنی رۉیخطدن اۉتکزیش جریانی «جوده سېکین» کېچهدی و بعضن حتا بیر نېچه ییل دوام اېتهدی.
منبعگه کۉره، جمهوریت دوریده وارد قیلینهدیگن هر بیر توردهگی دارونی رۉیخطدن اۉتکزیش اوچون 100 امریکا دالری تۉلهنگن بۉلسه، طالبان بو تۉلاونی بیر مینگ 500 امریکا دالریگچه آشیرگن.
صفتسیز و ساخته دارولر قاچاقی
منبع نینگ ایتیشیچه، صفتسیز و قلبهکی دارولر نینگ اکثریتی افغانستانگه قاچاق یۉلی بیلن آلیب کیریلهدی.
اونینگ سۉزلریگه کۉره، حتا ایشلب چیقریلگن مملکت نینگ اۉزیده فایدهلنیشگه رخصت بېریلمهگن اَیریم دارولر هم افغانستانگه آلیب کیریلماقده.
او هندستانده ایشلب چیقریلگن «ریلیف» تابلتسینی مثال قیلیب کېلتیردی و بو پرېپاراتدن فایدهلنیش هندستان نینگ اۉزیده تعقیقلنگن بۉلسه-ده، او قاچاق یۉلی بیلن افغانستانگه آلیب کیریلهیاتگنینی ایتدی.
منبع شوندهی دېدی: «هندستان ایچکی بازارلریده فایدهلنیشگه رخصت بېریلمهگن دارولر، بونگه اعتبار بېریلمسدن، غلطی ترکیبلر بیلن افغانستان بازارلریده بېمارلرگه بېریلماقده.»
منبع نینگ تاکیدلشیچه، اَیریم دارو قاچاقچیلری چېت مملکتلرده اساسي وارد دارولری نینگ نسخهلرینی (قلبهکیلرینی) ایشلب چیقریب، اولرنی کانتربنده یۉلی بیلن افغانستانگه آلیب کیرادیلر.
نظارتنینگ یۉقلیگی و طالبان مسوولرینینگ قاچاقدهگی شریکلیگی
دارو آلیب کېلیش و ایشلب چیقریش بیلن شغللنووچی کمپنیلردن بیری نینگ مسوولی باجخانهلرده جدّي نظارت و تېکشیروو موجود اېمسلیگینی ایتهدی.
او طالبان عملدارلرینی قاچاقده شریکلیک قیلیشده عیبلهیدی. منبع نینگ سۉزلریگه کۉره، قاچاقچیلر باجخانهلرده طالبان عملدارلری بیلن همکارلیک قیلیب دارولرنی مملکتگه آلیب کیرهدی و جوده آز مقداردهگی باج تۉلاوی عوضیگه رسميلشتیرهدی. اونینگ تاکیدلشیچه، «نه لابراتوار تحلیلی بار، نه نظارت.»
منبع نینگ ایتیشیچه، قاچاق جریانلری نینگ دېیرلی برچهسیده طالبان ولایت حاکملری و دولت ادارهلری رهبرلری اشتراک اېتهدی.
محلي شرکتلرنی فقط رمزي قۉللب-قوّتلش
دارو وارد قیلیش و ایشلب چیقریشی بیلن شغللنووچی کمپنیلردن بیری نینگ مسوولی محلي فارماسیون کارخانهلری فقط کاغذده قۉللب-قوّتلنگنینی، عملده اېسه طالبان تامانیدن اولرگه هېچ قندهی یاردم کۉرسهتیلمهیاتگنینی ایتدی.
اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، اوّلگی حکومت وزیرلر محکمهسی 1397-هجري-شمسي ییلده محلي ایشلب چیقرووچیلرنی قۉللب-قوّتلش مقصدیده 15 توردهگی اساسي بۉلمهگن دارو واسطهلری آلیب کېلیشنی تعقیقلهگن اېدی. بیراق طالبان دوریده اوشبو دارولرنی آلیب کېلیش دوام اېتماقده. بو اېسه مملکتده دارو ایشلب چیقرووچی کارخانهلر سانی سۉنگگی ییللرده سېزیلرلی درجهده آشگنیگه قرهمهی کوزهتیلماقده.
منبع نینگ ایتیشیچه، اوّلگی حکومت دوریده مملکتده 22 ته دارو ایشلب چیقرووچی کمپنی فعالیت یوریتگن بۉلسه، حاضر اولر نینگ سانی 110 تگه یېتگن.
او شوندهی دېدی: «افسوسکی، مولتیویتامین و انتیاسیدلر کبی عینِ محصولاتلر نینگ آلیب کېلیش تورلری بازارلرده جوده کتّه حجمده موجود. بو شونی انگلهتهدیکی، عملده نه نظارت بار، نه تېکشیروو. معما نینگ بیر تامانی قاچاقده بۉلسه، ایکّینچی تامانی – بو دارولر نینگ حالتی و صفتی عموماً نامعلوملیگیدیر.»
منبع نینگ ینه تاکیدلشیچه، کابلدهگی مشهور شفاخانهلر هم هندستان و پاکستاندن قاچاق یۉلی بیلن آلیب کیریلگن دارولردن فایدهلنماقده. حالبوکه، اونینگ فکریچه، محلي ایشلب چیقریلگن دارولر نینگ صفتی اولرگه نسبتاً انچه یوقاری.
