گزارشگر: عادله سنگلاخی
مینگلب یۉلاوچیلر هر کونی کابل-قندهار-هرات عمومی یۉلیده قتنهب یوریشهدی، اما منزلگه یېتیب باریش هر دایم هم انیق اېمس. سۉنگگی ییللرده بو یۉل بیر نېچه بار اۉلیم بیلن یکونلنگن ترافیک حادثهسی صحنهسیگه ایلندی؛ یۉلاوچی موترلرنینگ یوک تشووچی ترانسپورت واسطهلری بیلن تۉقنهشوویدن تارتیب، اتوبوسلر نینگ اغدریلیشیگچه بۉلگن حادثهلرده بیر نېچه دقیقه ایچیده اۉنلب عایلهلر یقینلریدن اَیریلدی. بو حادثهلر نینگ تکرارلنیشی ینه بیر بار سوالنی کون ترتیبیگه آلیب چیقماقده: نېگه افغانستان نینگ اېنگ مهم ترافیک یۉللریدن بیری همان بونچهلیک خوفلی؟
بو یۉلدهگی هر بیر ترافیک حادثهده شونچهکه یۉل-ترانسپورت حادثهسی اېمس؛ هر بیر حادثه آرتیده بیردنیگه تۉختهب قالگن انسان حیاتلری توریبدی. ایش، عایله بیلن اوچرهشیش یاکه اوییگه قَیتیش اوچون موترگه اۉتیرگن یۉلاوچیلر منزلیگه هېچ قچان یېتیب بارمهگن. اوشبو ترانسپورت یۉلیدهگی حادثهلرنی اۉرگنیش شونی کۉرسهتهدیکی، قربانلر فقط بیرته عامل نتیجهسی اېمس؛ تېزلیکنی آشیریش و هیداوچیلر نینگ احتیاطسیزلیگی، ترانسپورت واسطهلری نینگ تخنیکي معمالری، یۉل نینگ حالتی، شونینگدېک، نظارت و باشقروو نینگ ضعیفلیگی بیرگهلیکده عادي سفرنی اۉلیم بیلن یکونلنهدیگن حادثهگه ایلنتیریشی ممکن.
کابل–هرات عمومی یۉلی؛ افغانستان نینگ حیاتي، اما خوفلی یۉنهلیشی
کابل–هرات عمومی یۉلی افغانستان نینگ اېنگ مهم علاقه یۉللریدن بیری بۉلیب، مملکت شرقینی غرب بیلن باغلهیدی. افغانستان نینگ تاریخي و سترتژیک یۉنهلیشلریدن بیری حسابلنگن اوشبو یۉل میلیونلب فقرالر اوچون حیاتي اهمیتگه اېگه. چونکه او نهفقط پایتخت و مملکت نینگ بیر نېچه ییریک شهرلری اۉرتهسیدهگی اساسي قتناو یۉلی، بلکه یوکلر، آزیق-طعام محصولاتلری، سودا ماللری و انسانپرورلیک یاردملرینی تشیش اوچون هم مهم یۉنهلیش حسابلنهدی.
اوشبو عمومی یۉلی نینگ اوزونلیگی قریب 800 کیلومتر بۉلیب، افغانستان نینگ بیر نېچه مهم ولایتلریدن اۉتهدی. کابلدن هرات تامان یۉل آلگن یۉلاوچیلر میدان وردهک و غزنیدن اۉتیب، مملکت نینگ جَنوبي و غربي حدودلریگه کیرهدیلر همده زابل، قندهار و فراه کبی یۉنهلیشلر آرقهلی هراتگه یېتیب بارهدیلر. بو یۉلده جایلشگن ییریک شهرلر هم عیناً شو اوتامهگیسترهلدن فایدهلنهدی، بو اېسه تیربندلیکنی ینهده کوچهیتیرهدی. اوشبو یۉل نینگ هر بیر قِسمی اۉزیگه خاص جیوگرافیک خصوصیت و معمالرگه اېگه: بوریلیشلری کۉپ تاغلی حدودلردن تارتیب، هیداوچیلر ساعتلب تۉختهمسدن حرکتلنهدیگن اوزاق چۉل و تېکیسلیکلرگچه.
بو ترافیک یۉلی نینگ اهمیتی فقط یۉلاوچیلر قتناوی بیلن چېکلنمهیدی. افغانستان نینگ مهم اقتصادي مرکزلریدن بیری بۉلگن هرات اوشبو یۉل آرقهلی کابل و باشقه ولایتلر بیلن باغلنگن. سوداگرلر، یوک موتری هیداوچیلری، ترانسپورت کمپنیلری و ایش، تعلیم، دوالنیش یاکه قرینداشلرینی کۉریش اوچون سفر قیلهدیگن مینگلب عایلهلر اوشبو یۉلگه بېواسطه باغلیق. شو سببلی، بو یۉلدهگی هر قندهی معما نهفقط ترانسپورت معماسی، بلکه مملکت اوچون اقتصادي و اجتماعي معما هم حسابلنهدی.
اوشبو یۉل نینگ مهملیگیگه قرهمهی، کابل–هرات عمومی یۉلی سۉنگگی ییللرده اۉلیم بیلن یکونلنگن ترافیک حادثه لر سبب بیر نېچه بار دقّت مرکزیده بۉلدی. قتناو حجمی نینگ آرتیشی، یۉلاوچی و یوک تشووچی ترانسپورت واسطهلریدن کېنگ فایدهلنیش، یۉل نینگ اوزاقلیگی همده هیداوچیلر اوچون یېترلی تۉختش و دَم آلیش امکانیتلری نینگ یۉقلیگی تصادم خوفینی آشیرگن. کۉپلب یۉلاوچی تشووچی هیداوچیلر شهرلر اۉرتهسیدهگی اوزاق مصافهنی قیسقه وقت ایچیده باسیب اۉتیشگه مجبور بۉلهدیلر؛ بو اېسه چرچاق و دقّت نینگ پهسهییشیگه آلیب کېلیشی ممکن.
کابل–هرات عمومی یۉلی مهم اقتصادي و اجتماعي اهمیتگه اېگه بۉلیشیگه قرهمهی، کۉپلب فقرالر اوچون خواطر بیلن باغلیق یۉلگه ایلنگن. اوشبو یۉلده اۉلیم بیلن یکونلنگن حادثهلر نینگ تکرارلنیشی معما فقط بیر نېچته تصادفي تصادمدن عبارت اېمسلیگینی، بلکه انساني، تخنیکي و باشقروو عامللرینی چوقور اۉرگنیش ضرورلیگینی کۉرسهتهدی. بو مسأله گزارش نینگ کېینگی قِسملریده کۉریب چیقیلهدی.
کابل–هرات عمومی یۉلیدهگی تصادملر آماری و عمومي منظره
حادثهلرنی منتظم قید اېتیش و تحلیل قیلیش تیزیمی یۉقلیگی، رسمي همده عامهوي اخبارات واسطهلری خبرلریدهگی تفاوتلر و انیق معلوماتلرگه کیریش امکانیتی نینگ چېکلنگنی سببلی، اوشبو حادثهلرده هلاک بۉلگنلر نینگ حقیقي سانی تۉلیق معلوم اېمس. بیراق موجود خبرلرگه کۉره، افغانستانده هر ییلی یۉل-ترانسپورت حادثهلری عاقبتیده یوزلب آدم هلاک بۉلهدی و ینه مینگلب کیشی جراحتلنهدی.
کابل–هرات ترافیک یۉلی اوزاقلیگی، قتناو حجمی نینگ یوقاریلیگی و تورلی جیوگرافیک حدودلردن اۉتیشی سببلی اېنگ کۉپ اۉلیم بیلن یکونلنگن حادثهلر صادر بۉلهدیگن یۉنهلیشلردن بیریدیر. بو یۉلده تصادملر اساسن یۉلاوچی ترانسپورت واسطهلری نینگ یوک موترلری بیلن تۉقنهشووی، اتوبوسلر نینگ اغدریلیشی، قوویب اۉتیش وقتیده اتوموبیللر نینگ تۉقنهشووی و ترانسپورت واسطهلری نینگ یۉلدن چیقیب کېتیشی کۉرینیشیده قید اېتیلگن. اوشبو حادثهلر نینگ کۉپی تونده، تاغلی یۉللرده همده ترانسپورت نظارتی و تېزکار یاردم خدمتلری چېکلنگن حدودلرده صادر بۉلگن.
سۉنگگی ییللردهگی حادثهلر حقیدهگی خبرلر هراتگه آلیب بارووچی یۉنهلیشلر نینگ اَیریم ییریک قِسملریده قربانلر سانی اۉنلب کیشیلرگه یېتگنینی کۉرسهتهدی. بو حادثهلرده عادي سفر، ایش، دوالنیش یاکه اوییگه قَیتیش اوچون یۉلگه چیققن عایلهلر کوتیلمهگنده فاجعه بیلن یوزمه-یوز کېلگن. اَیریم تصادملر شو قدَر آغیر بۉلگنکی، بیر نېچه دقیقه ایچیده صادر بۉلگن بیرته حادثه نینگ اۉزی اۉنلب عایلهلر نینگ حیاتینی بوتونلهی اۉزگرتیرگن.
سۉنگگی ییللردهگی گزارشلر افغانستانده اوروش و بېقرارلیکدن کېین یۉل-ترانسپورت حادثهلری تینچ اهالی آرهسیدهگی تلفاتلر نینگ اساسي عامللریدن بیریگه ایلنگنینی کۉرسهتهدی. اَیریم حدودلرده قوراللی تۉقنهشوولر نینگ نسبتاً کمهییشیگه قرهمهی، یۉل-ترانسپورت حادثهلریدن کېلیب چیقهدیگن خوف همان سهقلنیب قالماقده. قوروقلیک آرقهلی سفرلر نینگ کۉپهییشی، اېسکیرگن ترانسپورت واسطهلریدن فایدهلنیش همده هیداوچیلرنی اۉقیتیش و سیناودن اۉتکزیش اوچون یېترلی امکانیتلر نینگ یۉقلیگی اوشبو انقراضنی ینهده کوچهیتیرهیاتگن عامللردندیر.
کابل–هرات عمومی یۉلیده یۉلاوچیلر سانیدن تشقری، ترانسپورت واسطهلری نینگ توری هم خوف درجهسیگه تأثیر قیلهدی. اوزاق مصافهلرنی باسیب اۉتهدیگن یۉلاوچی اتوبوسلری کۉپینچه یۉلده کۉپ ساعتلب حرکتلنهدی. اگر هیداوچی یېترلیچه دَم آلمهگن بۉلسه یاکه ترانسپورت واسطهسی تخنیکي جهتدن تېکشیریلمهگن بۉلسه، تصادم یوز بېریش احتمالی آرتهدی. شونینگدېک، سودا یوکلرینی تشووچی آغیر یوک موترلری هم احتیاطسیزلیک یاکه تخنیکي ناسازلیک سببلی آغیر تصادملرگه آلیب کېلیشی ممکن.
تصادم حقیده انیق آمار و کېنگ قمراولی معلوماتلر بازهسی نینگ موجود اېمسلیگی اوشبو انقراضنی باشقریشدهگی اساسي معمالردن بیریدیر. حادثهلر قهیېرده صادر بۉلگنی، اولر نینگ سببلری، ترانسپورت واسطهلری نینگ توری و قربانلر نینگ حالتی حقیده انیق معلومات بۉلمهسه، خوفلرنی کمهیتیریش بۉییچه رېجهلشتیریش قیینلشهدی. کۉپلب حادثهلر فقط قربانلر سانی کۉپ بۉلگنیدهگینه جماعتچیلیک اعتباریگه توشهدی. حالبوکه، هر ییلی یوزلب کیچیکراق تصادملر هم صادر بۉلهدی و اولر عامهوي اخبارات واسطهلریده کمراق یاریتیلهدی.
کابل-هرات عمومی یۉلیدهگی تصادملر آمارلری شونی کۉرسهتهدیکی، بو مسأله شونچهکه ترانسپورت معماسی اېمس، بلکه انساني انقراض دیر. هر بیر رقم و هر بیر خبر آرتیده منزلیگه یېتیب باریش مقصدیده اوشبو یۉلگه چیققن، اما هېچ قچان اوییگه قَیتمهگن انسانلر نینگ حیاتی توریبدی. اوشبو حادثهلرنی چوقور اۉرگنیش و اولر نینگ اساسي سببلرینی انیقلش بوندهی فاجعهلرنینگ تکرارلنیشی نینگ آلدینی آلیش یۉلیدهگی بیرینچی قدم دیر.
کابل-هرات عمومی یۉلیده سۉنگگی اۉن ییللیکدهگی اېنگ هلاکتلی یۉل حادثهلری
سۉنگگی اۉن ییل دوامیده کابل-هرات عمومی یۉلی و او بیلن باغلیق یۉنهلیشلرده افغانستاندهگی اېنگ هلاکتلی یۉل-ترانسپورت حادثهلری نینگ اَیریملری صادر بۉلگن. بو حادثهلر نهفقط قربانلر سانی نینگ کۉپلیگی، بلکه اۉخشش حالتلر نینگ تکرارلنیشی یۉلاوچی ترانسپورت واسطهلری نینگ آغیر یوک موترلری بیلن تۉقنهشووی، ترانسپورت واسطهلری نینگ یانیب کېتیشی، یوقاری تېزلیک و یۉل معمالری – سببلی اوشبو یۉل خوفسیزلیگی بارهسیده جدّي خواطرلرنی یوزهگه کېلتیرگن.
اوشبو دوردهگی اېنگ مهم حادثهلرنی اۉرگنیش شونی کۉرسهتهدیکی، قربانلرنینگ کۉپچیلیگی ایش، عایله بیلن اوچرهشیش، دوالنیش یاکه اوییگه قَیتیش اوچون سفر قیلهیاتگن یۉلاوچیلر بۉلگن. بیراق بیر نېچه دقیقه ایچیده اولر نینگ عادي سفری کتّه فاجعهگه ایلنگن.
غربي افغانستانگه آلیب بارووچی اساسي یۉنهلیشلرده سۉنگگی اۉن ییللیکدهگی اېنگ هلاکتلی تصادملردن بیری 2016-ییل می آییده غزنی ولایتیده صادر بۉلگن. اوشبو حادثهده کابل–قندهار عمومی یۉلیده ایکّیته یۉلاوچی اتوبوسی و بیر یانیلغی تشووچی سیستېرنه اۉزارا تۉقنهشگن. تۉقنهشوو و ترانسپورت واسطهلری نینگ یانیب کېتیشی عاقبتیده کمیده 73 کیشی هلاک بۉلگن، 50 دن آرتیق کیشی اېسه جراحتلنگن.
غزنی حادثهسیدن بیر نېچه آی اۉتیب، 2016-ییل سپتمبر آییده زابل ولایتیدهگی کابل–قندهار ترافیک یۉلیده ینه بیر ییریک حادثه یوز بېردی. اوشبو واقعهده یانیلغی تشووچی تانکر نینگ یۉلاوچی اتوبوسی بیلن تۉقنهشیشی عاقبتیده کمیده 38 کیشی هلاک بۉلدی و 28 کیشی جراحتلندی.
2024-ییل مارچ آییده کابل-هرات یۉنهلیشیدهگی ینه بیر هلاکتلی حادثه هلمند ولایتی نینگ گېریشک تومنیده صادر بۉلدی. اوشبو حادثهده هراتدن کابل تامان حرکتلنهیاتگن یۉلاوچی اتوبوسی یانیلغی تشووچی تانکر بیلن تۉقنهشدی. نتیجهده کمیده 21 کیشی هلاک بۉلدی و ینه اۉنلب آدم جراحتلندی. بو حادثه یۉلاوچی ترانسپورت واسطهلری نینگ یانیلغی تشووچی ترانسپورت واسطهلری بیلن تۉقنهشووی افغانستان عمومی یۉللریدهگی اېنگ خوفلی حالتلردن بیری اېکنینی ینه بیر بار کۉرسهتدی. چونکه یانیلغی تانکرلری نینگ یانیب کېتیشی عادتده قربانلر سانی نینگ کېسکین آشیشیگه آلیب کېلهدی.
2024-ییل آخریده کابل-قندهار عمومی یۉلیده ایکّیته ییریک حادثه صادر بۉلیب، جمعی قریب 50 کیشی هلاک بۉلدی و اۉنلب آدم جراحتلندی. اوشبو حادثهلردن بیریده غزنی ولایتیده یۉلاوچی اتوبوسی یانیلغی تشووچی تانکر بیلن تۉقنهشگن. قربانلر آرهسیده عیاللر و بالهلر هم بۉلگن.
سۉنگگی ییللردهگی افغانستان نینگ اېنگ هلاکتلی یۉل-ترانسپورت حادثهلریدن بیری 2025-ییل اگوست آییده هرات ولایتیده صادر بۉلدی. اوشبو حادثهده ایراندن قَیتریلگن مهاجرلرنی آلیب کېتهیاتگن اتوبوس هرات نینگ گذره تومنیده موترسیکل و یوک موتری بیلن تۉقنهشیب، کېین یانیب کېتگن. نتیجهده کمیده 79 کیشی هلاک بۉلدی، قربانلر آرهسیده 19 نفر باله هم بار اېدی. قربانلر سانی نینگ یوقاریلیگی سببلی اوشبو حادثه سۉنگگی اۉن ییللیکدهگی افغانستان نینگ اېنگ هلاکتلی یۉل-ترانسپورت حادثهلریدن بیریگه ایلندی. قربانلر نینگ اکثریتی اتوبوس ایچیده یانغین سبب هلاک بۉلگن.
2026-ییلدهگی حادثهلر
بو ییلده یېتکرمهلر خبرلریده کابل-قندهار، قندهار- هرات و کابل-هرات یۉنهلیشلریده اۉنلب یۉل-ترانسپورت حادثهلری صادر بۉلگنی حقیده خبرلر بېریلگن. اوشبو حادثهلر عاقبتیده اۉنلب آدم هلاک بۉلگن و یوزلب کیشی جراحتلنگن. اعلان قیلینگن خبرلرنی اۉرگنیش شونی کۉرسهتهدیکی، یۉلاوچی موترلرنینگ یوک تشووچی ترانسپورت واسطهلری بیلن تۉقنهشووی، هیداوچیلر نینگ تېزلیکنی آشیریشی و احتیاطسیزلیگی همده ترانسپورت واسطهلری نینگ تخنیکي حالتی یامانلیگی اوشبو حادثهلرده تکرارن اوچرهیدیگن اساسي عامللر بۉلگن.
ییل باشیده قید اېتیلگن دستلبکی حادثهلر هرات–اسلام قلعه یۉنهلیشیده صادر بۉلگن. 7-جنوری کونی اوشبو یۉلده ایکّی علیحده حادثه یوز بېریب، بېش کیشی هلاک بۉلگن و ینه اوچ کیشی جراحتلنگن. بو حادثهلر کابل-هرات یۉلیده صادر بۉلمهگن بۉلسه-ده، اولر هراتنی مملکت نینگ اساسي یۉنهلیشلری و اېران چېگرهسی بیلن باغلهیدیگن غربي افغانستان یۉل ترماغی نینگ بیر قِسمیدیر.
17-فبروری کونی غزنی ولایتی نینگ آب بند منطقهسیده، کابل-قندهار یۉنهلیشیده صادر بۉلگن یۉل-ترانسپورت حادثهسیده بېش کیشی هلاک بۉلگن و بیر کیشی جراحتلنگن. آرهدن بیر کون اۉتیب، شو ولایت نینگ مقر حدودیده یوک تشووچی اتوموبیل بیلن یۉلاوچی اتوموبیلی تۉقنهشیب، ینه اوچ کیشی هلاک بۉلگن. بیر یۉنهلیشده قیسقه وقت آرهلیغیده حادثهلر نینگ تکرارلنیشی اوشبو یۉل نینگ خوفسیزلیگی و بو یۉلده ترانسپورت واسطهلرینی باشقریش اسلوبی حقیده سواللرنی یوزهگه کېلتیرماقده.
13-اپرېل کونی هم غزنی ولایتیده ایکّی یۉل-ترانسپورت حادثهسی قید اېتیلگن. اولردن بیری آب بند حدودیده، ایکّینچیسی اېسه گیلان اولسواللیگیده صادر بۉلیب، جمعی اوچ کیشی هلاک بۉلگن و اوچ کیشی جراحتلنگن. بیر نېچه کون اۉتیب، 22-اپرېل کونی غزنی شهریده یۉلاوچی موتر اغدریلیب کېتیشی عاقبتیده تۉرت کیشی هلاک بۉلگن و یېتّی کیشی جراحتلنگن. شو کونی قرهباغ حدودیده هم ینه بیر یۉل-ترانسپورت حادثهسی قید اېتیلگن.
حادثهلر جریانی می آییده هم دوام اېتدی. 2-می کونی غزنی ولایتی نینگ قرهباغ اولسواللیگیده ایکّی یۉلاوچی موتری نینگ یوک موتری بیلن تۉقنهشووی عاقبتیده آلتی کیشی جراحتلنگن. 24-می کونی اېسه هلمند ولایتیده صادر بۉلگن یۉل-ترانسپورت حادثهسیده بیر کیشی هلاک بۉلگن و اوچ کیشی جراحتلنگن.
بیراق بو دورنینگ اېنگ اَینچلی کونلریدن بیری 14-جون بۉلدی. شو کونی مملکت نینگ غربي یۉنهلیشلریده بیر نېچته هلاکتلی یۉل-ترانسپورت حادثهلری قید اېتیلدی. غزنی ولایتیده، کابل–قندهار یۉنهلیشیده 580-بس نینگ یوک موتری بیلن تۉقنهشووی عاقبتیده ایکّی کیشی هلاک بۉلدی و 29 کیشی جراحتلندی. فراه ولایتیده اېسه هرات–قندهار یۉنهلیشیده « هایلکس» و «فیلدر» موترلری تۉقنهشیب، اوچ کیشی هلاک بۉلدی و ینه 11 کیشی جراحتلندی. بیر کون نینگ اۉزیده صادر بۉلگن اوشبو ایکّی حادثه غربي افغانستانگه آلیب بارووچی یۉللردهگی خوفسیزلیک حالتی قنچهلیک تشویشلی اېکنینی کۉرسهتهدی.
آرهدن بیر نېچه کون اۉتیب، 10-جولای کونی هلمند ولایتیده ینه بیر هلاکتلی حادثه یوز بېردی. واشیر اولسواللیگی نینگ شوراب منطقهسیده، قندهار-هرات یۉنهلیشیده 580-بس یوک موتری بیلن تۉقنهشدی. حادثه عاقبتیده بېش کیشی هلاک بۉلدی و 16 کیشی جراحتلندی. بو واقعه هم یۉلاوچی ترانسپورت واسطهلری نینگ یوک موترلری بیلن تۉقنهشووی خوفینی ینه بیر بار کۉرستدی.
اوشبو حادثهلرنی تحلیل قیلیش شونی کۉرسهتهدیکی، دېیرلی برچه حالتلرده بیر نېچته عمومي عامل موجود: یوقاری تېزلیک، آغیر ترانسپورت واسطهلری بیلن تۉقنهشوو، تخنیکي ناسازلیکلر، یۉل نینگ اَیریم قِسملری نینگ یامان حالتی همده حادثهدن کېین تېزکار یاردم کۉرسهتیش امکانیتلری نینگ یېترلی اېمسلیگی.
کابل-هرات عمومی یۉلی میلیونلب فقرالر اوچون حیاتي مهم ترانسپورت یۉنهلیشی حسابلنهدی. بیراق اونده صادر بۉلگن کۉپلب هلاکتلی حادثهلر شونی کۉرسهتهدیکی، ترانسپورت حرکتینی باشقریش، هیداوچیلرنی اۉقیتیش، ترانسپورت واسطهلرینی تخنیکي کۉریکدن اۉتکزیش و یۉل آست قورمه لرینی یخشیلش بۉییچه جدّي اصلاحاتلر عملگه آشیریلمسه، خوف دوام اېتهوېرهدی. هر بیر حادثه شونچهکه ینگیلیک اېمس؛ او آرتیده قالگن اۉنلب یۉقاتلگن حیاتلر و اونینگ عاقبتلرینی ییللر دوامیده باشدن کېچیرهدیگن عایلهلرنی اېسلهتیب تورهدی.
اۉلیملی تصادملر نینگ اساسي سببلری
کابل-هرات عمومی قتناو یۉلیده اۉلیم بیلن یکونلنهدیگن یۉل-ترانسپورت حادثهلری نینگ تکرارلنیشی فقط بیر لحظهلیک خطا یاکه هیداوچی نینگ احتیاطسیزلیگی نتیجهسی اېمس. عکسینچه، انساني، تخنیکي، اینفرهتوزیلمهوي و باشقرووگه عاید بیر قطار عامللر نینگ بیرگهلیکدهگی تأثیری بو یۉلنی کۉپلب یۉلاوچیلر اوچون افغانستاندهگی اېنگ خوفلی یۉللردن بیریگه ایلنتیرگن. مذکور یۉلده صادر بۉلگن حادثهلر تحلیلی شونی کۉرسهتهدیکی، قربانلر سانینی کمهیتیریش اوچون تصادملرگه سبب بۉلهیاتگن تورلی عامللرگه بیر وقت نینگ اۉزیده اعتبار قرهتیش ضرور.
کابل-هرات عمومی قتناوو یۉلیده ترافیک حادثهلری نینگ اېنگ مهم سببلریدن بیری هیداوچیلر نینگ خطی-حرکتی دیر. تېزلیکنی معیاریدن آشیریش، خوفلی قوویب اۉتیش، ترانسپورت واسطهلری اۉرتهسیدهگی مصافهگه رعایه قیلمسلیک و یۉل حرکتی قاعدهلریگه بېپروالیک کۉپلب حادثهلرده قید اېتیلگن.
کابل-هرات یۉلی نینگ اوزاقلیگی اَیریم هیداوچیلرنی منزلگه تېزراق یېتیب باریش اوچون تېزلیکنی آشیریشگه اوندهیدی. عادتده وقت باسیمی آستیده ایشلهیدیگن یۉلاوچی تشووچی ترانسپورت هیداوچیلری اوزاق وقت دوامیده دَم آلمهسدن موتر باشقریشی ممکن. چرچاق، دقّت نینگ پهسهییشی و اویقوچهنلیک فوق العاده وضعیتلرده هیداوچی نینگ تېزکار رئاکسیون بېریش قابلیبینی سوسهیتیریب، بیر نېچه ثانیه ایچیده هلاکتلی تصادمگه آلیب کېلیشی ممکن.
شونینگدېک، اَیریم هیداوچیلر، اینیقسه یۉلاوچی و یوک تشووچی ترانسپورت واسطهلری هیداوچیلری اوچون مخصوص و منتظم اۉقوو مشغولاتلری نینگ یېترلی اېمسلیگی هم تشویشلی حالتلردن بیریدیر. کابل-هرات کبی اوزاق یۉلده اتوموبیل باشقریش مهارت، یۉل شرایطلرینی یخشی بیلیش و مرکّب وضعیتلرنی باشقریش قابلیتینی طلب قیلهدی. اما عملده برچه هیداوچیلر هم یېترلی تیارگرلیکدن اۉتمهگن. آستقورمه لر بیلن باغلیق معمالر هم یۉل-ترانسپورت حادثهلری کۉپهییشیده مهم رۉل اۉینهیدی. کابل-هرات اوتامهگیسترهلی تورلی جغرافیه حدودلردن اۉتهدی. اوشبو حدودلر نینگ اَیریم قِسملریده خوفلی بوریلیشلر، مرکّب قییهلیکلر و ناقولهی آب-هوا شرایطلری موجود.
یۉل نینگ اَیریم قِسملریده یۉل حرکتی بېلگیلری نینگ یېترلی اېمسلیگی، یۉل چېتلریده حمایه تۉسیقلری نینگ یۉقلیگی، یاریتیش واسطهلری نینگ کملیگی و یۉل چیزیقلری نینگ انیق کۉرسهتیلمهگنی تصادم خوفینی آشیرهدی. هیداوچیلر تونده یاکه ناقولهی آب-هوا شرایطیده ینهده کۉپراق قیینچیلیکلرگه دوچ کېلهدی، چونکه یۉنهلیشنی انیقلش و خوفلرنی آلدیندن بهالش قیینلشهدی.
شونینگدېک، شهرلر آرهسیدهگی مصافه نینگ اوزاقلیگی سببلی اوشبو عمومی قتناو یول نینگ کۉپلب قِسملری تېزکار یاردم خدمتلری، تېز یاردم موترلری و شاشیلینچ طبي یاردم امکانیتلریدن اوزاقده جایلشگن. اَیریم حاللرده جراحتلنگنلرنی طبي مؤسسهلرگه یېتکزیشدهگی کېچیکیشلر قربانلر سانی نینگ آرتیشیگه سبب بۉلهدی.
تصادملرگه تأثیر قیلهدیگن ینه بیر عامل – اَیریم ترانسپورت واسطهلری نینگ تخنیکي حالتی دیر. اوزاق مصافهلی یۉنهلیشلرده قتنهیدیگن کۉپلب اتوموبیللر نینگ یاشی کتّه بۉلیب، اولرده تورموز تیزیمی نینگ ناسازلیگی، شینهلردهگی معمالر یاکه مهم قِسملردهگی تخنیکي نقصانلر کبی کمچیلیکلر موجود بۉلیشی ممکن.
ترانسپورت واسطهلرینی منتظم تخنیکي کۉریکدن اۉتکزیش و اولر نینگ حالتی اوستیدن یېترلی نظارت نینگ یۉقلیگی اَیریم موترلر نینگ تخنیکي ناسازلیکلریگه قرهمهی، یۉللرده حرکتلنیشده دوام اېتیشیگه سبب بۉلماقده. کابل-هرات کبی تېزکار و سېرقتناو یۉنهلیشده حتا کیچیک تخنیکي ناسازلیک هم جوده آغیر عاقبتلرگه آلیب کېلیشی ممکن.
انساني و تخنیکي عامللردن تشقری، ترانسپورت حرکتینی باشقریشدهگی ضعیفلیک هم مهم معمالردن بیری دیر. تصادملرنی رۉیخطگه آلیش و تحلیل قیلیش نینگ کومپلېکس تیزیمی یۉقلیگی، تېزلیک نظارتی نینگ یېترلی اېمسلیگی، هیداوچیلر اوستیدن نظارت نینگ چېکلنگنی و قانونلر نینگ یېترلیچه اجرا اېتیلمسلیگی کۉپلب خوفلی عامللر نینگ سهقلنیب قالیشیگه سبب بۉلماقده. کابل-هرات عمومی قتناوو یۉلیدهگی تصادملرنی کمهیتیریش هر تامانلهمه یاندشوونی طلب قیلهدی. بوندهی یاندشووده فقط هیداوچینی عیبدار دېب بیلمسدن، یۉل نینگ حالتی، ترانسپورت واسطهلری نینگ صفتی، نظارت تیزیمی و فوق العاده خدمتلرنی هم تکامللشتیریش ضرور. بو عامللر توبدن اۉرگنیلیب، تېگیشلی چارهلر کۉریلمهگونچه، اوشبو عمومی قتناو یۉلده صادر بۉلهدیگن هر بیر ینگی حادثه ینه بیر بار انساني فاجعهگه ایلنیشی ممکن.
حکومت و مسوول تشکیلاتلر نینگ رۉلی: اصلاحات وعدهلری بیلن دوام اېتهیاتگن حادثهلر اۉرتهسیده
کابل-هرات عمومی یۉلیده هلاکتلی یۉل-ترانسپورت حادثهلری نینگ تکرارلنیشی دولت ادارهلری نینگ مسوولیتی و یۉللر خوفسیزلیگینی باشقریش مسألهلری یوزهسیدن دایما سواللرنی کېلتیریب چیقرماقده. هر بیر ییریک حادثهدن سۉنگ مسوول عملدارلر عادتده حادثه سببلرینی اۉرگنیش، جبرلنگنلرگه یاردم کۉرسهتیش و بوندهی واقعهلر نینگ تکرارلنیشی نینگ آلدینی آلیش حقیده گپیرهدیلر. بیراق حادثهلر نینگ دوام اېتهیاتگنی حاضرگچه عملگه آشیریلگن چاره-تدبیرلر خوف درجهسینی توبدن کمهیتیریشگه قادر بۉلمهگنینی کۉرسهتماقده.
افغانستانده یۉل حرکتی خوفسیزلیگینی تأمینلش بیر نېچته تورلی ادارهلر نینگ مسوولیتی دیر. ترانسپورت، ترافیک، امنیت، ساغلیقنی سقلش بیلن باغلیق ادارهلر همده محلي باشقروو اۉرگانلری نینگ هر بیری بو جریان نینگ معین قِسملریده رۉل اۉینهیدی. قانون-قاعدهلرنی ترتیبگه سالیش و هیداوچیلیک گواهنامهلرینی بېریشدن تارتیب، ترانسپورت واسطهلری نینگ تخنیکي حالتینی تېکشیریش، تېزلیکنی نظارت قیلیش، یۉللرنی سقلش و حادثهلردن کېین شاشیلینچ طبي یاردم کۉرسهتیشگچه بۉلگن برچه ایشلر اوشبو ادارهلر اۉرتهسیده موافقلشتیریلگن همکارلیکنی طلب قیلهدی.
اساسي معمالردن بیری – ترافیک حادثهلرینی قید اېتیش و تحلیل قیلیش اوچون یگانه، کېنگ قمراولی و تیزیملی تیزیم نینگ موجود اېمسلیگیدیر. کۉپ حاللرده حادثه صادر بۉلگنیدن سۉنگ، اساسي اعتبار قربانلر سانی و تېزلیک یاکه هیداوچی نینگ احتیاطسیزلیگی کبی بېواسطه سببلرگه قرهتیلهدی. بیراق حادثه جایی، یۉل نینگ حالتی، ترانسپورت واسطهسی نینگ توری، هیداوچی نینگ احوالی و اطراف-محیط عامللری حقیدهگی انیق معلوماتلر کمدن-کم حاللرده تیزیملی روشده اۉرگنیلهدی. بوندهی معلوماتلرسیز خوفلی حدودلرنی انیقلش و آلدینی آلیشگه قرهتیلگن دستورلرنی ایشلب چیقیش قیین بۉلهدی.
ترانسپورت واسطهلرینی نظارت قیلیش و تخنیکي کۉریکدن اۉتکزیش هم یۉل خوفسیزلیگینی باشقریش نینگ مهم قِسملریدن بیریدیر. کابل–هرات کبی اوزاق مصافهلی یۉنهلیشلرده قتنهیدیگن یۉلاوچی و یوک تشووچی اتوموبیللر منتظم تخنیکي کۉریکدن اۉتکزیلیشی ضرور. ترمز تیزیمیدهگی ناسازلیک، شینهلر نینگ یراقسیز حالتده بۉلیشی یاکه موتر نینگ اساسي قِسملریدهگی باشقه کمچیلیکلر اوزاق یۉل دوامیده هلاکتلی حادثهگه آلیب کېلیشی ممکن. متخصصلر نینگ تأکیدلشیچه، ترانسپورت واسطهلری نینگ تخنیکي حالتینی ینهده قطعي نظارت قیلیش کۉپلب بختسیز حادثهلر نینگ آلدینی آلیشی ممکن.
هیداوچیلر مسألهسیده هم هیداوچیلیک گواهنامسینی بېریش و کسبي تیارگرلیک مهم اهمیتگه اېگه. اوزاق مصافهلی موتر یۉللریده هَیدهش مخصوص کۉنیکمهلرنی، یۉل حرکتی قاعدهلرینی بیلیشنی و مرکّب وضعیتلرنی باشقریش قابلیتینی طلب قیلهدی. بیراق منتظم اۉقوو دستورلری نینگ یۉقلیگی و اَیریم هیداوچیلر نینگ فعالیتی اوستیدن یېترلی نظارت نینگ موجود اېمسلیگی حادثهلر کۉپهییشی بیلن باغلیق خواطرلردن بیری صفتیده تیلگه آلینماقده.
شونینگدېک، یۉل نینگ حالتی و ترافیک یۉلی بۉییدهگی تاسیسات هم حکومت نینگ مهم مسوولیتلریدن بیریدیر. شکستلنگن یۉل قِسملرینی ترمیملش، یۉل بېلگیلرینی اۉرنهتیش، خوفلی نقطهلرده حمایه تۉسیقلرینی برپا اېتیش و ضرور حدودلرده یاریتیش تیزیمینی تأمینلش کبی چارهلر یۉل-ترانسپورت حادثهلری خوفینی کمهیتیریشی ممکن. بیراق کابل-هرات یۉلی نینگ نهایتده اوزونلیگی و کتّه مقدارده اینوېستیتسيه طلب قیلینیشی سببلی، اَیریم تاسیسات معمالر هنوزگچه سهقلنیب قالماقده.
حادثهدن کېینگی شاشیلینچ یاردم خدمتلری هم قربانلر سانینی کمهیتیریشده حل قیلووچی اهمیتگه اېگه. کۉپلب حدودلرده حادثه جایی بیلن طبیات مؤسسهلری اۉرتهسیدهگی مصافه نینگ اوزاقلیگی، تېز یاردم موترلری نینگ یېتیشمسلیگی و طبي امکانیتلر نینگ چېکلنگنی سببلی اَیریم جراحتلنگنلر طبي یاردم یېتیب کېلیشیدن آلدین حیاتدن کۉز یومهدی. موتر یۉلی نینگ استراتېگیک نقطهلریده تېزکار یاردم مرکزلرینی تشکیل اېتیش یاردم نینگ یېتیب باریش وقتینی قیسقرتیریشی ممکن.
کابل-هرات عمومی یۉلی افغانستان اوچون حیاتي مهم یۉنهلیش حسابلنهدی. بیراق بو یۉلده یۉلاوچیلر نینگ حیاتینی اسرهش اوچون یۉل خوفسیزلیگیگه فقط هر بیر ییریک حادثهدن کېین اعتبار قرهتیلهدیگن مسأله صفتیده اېمس، بلکه ملي اوستوار وظیفه صفتیده قرهلیشی ضرور.
