۲۹ـ میزان، اۉزبېک تیلی ملي کونی: تیل، مدنیت و ملي اۉزلیکنی اسره‌ش

اطلاعات روز

یازووچی: تۉلقین


تیل فقط انسانلر اۉرته‌سیده سۉزلشیش و ملاقات قیلیش واسطه‌سی اېمس. تیل ـ تاریخي خاطره‌، مدنیت کۉزگوسی، تفکر تشووچیسی و جمعیت ملي اۉزلیگی نینگ اېنگ مهم‌ اساسلریدن بیریدیر. هر بیر خلق اۉز تاریخی، قدریتلری، اعتقادلری، ادبیاتی و اجدادلریدن قالگن تجربه‌سی‌نینگ بیر قِسمینی اۉز تیلیده سقله‌یدی. شو باعث آنه‌ تیلینی اسره‌ش اصلیده خلق نینگ اۉزلیگی و مدني میراثی‌نینگ بیر قِسمینی اسره‌ش دېمکدیر.
افغانستان و دنیا نینگ باشقه‌ حدودلریده یشه‌یاتگن میلیونلب اۉزبېکلر اوچون اۉزبېک تیلی شونچه‌که‌ سۉزلر و گرامري قاعده‌لر مجموعه‌سی اېمس. بو تیل اولر نینگ تاریخی، مدنیتی و ملي اۉزلیگی‌نینگ بیر قِسمیدیر. او اولادلردن اولادلرگه یېتیب کېلگن خاطره‌لر، آغزه‌کی و یازمه ادبیات، حکایه‌لر، مقاللر، قۉشیقلر همده‌ خلق‌نینگ اجتماعي و مدني تجربه‌سینی اۉزیده مجسم اېتگن. شو سببلی ۲۹ میزان، اۉزبېک تیلی ملي کونینی نشانلش تیل‌نینگ جمعیتده‌گی اۉرنی و بوگونگی اولاد نینگ اونی کېله‌جک اولادلرگه اسره‌ب-اوه‌یلب یېتکزیش باره‌سیده‌گی مسوولیتی حقیده اۉیلش اوچون مهم‌ امکانیتدیر.
آنه‌ تیلی – انسان نینگ ایلک مدني مسکنی
باله‌ کتاب و مکتب بیلن تنیشیشیدن اوّل دنیانی عایله‌سی نینگ تیلی آرقه‌لی انگله‌ی باشله‌یدی. باله‌ اۉرگنه‌دیگن ایلک سۉزلر، اېشیته‌دیگن دستلبکی حکایه‌لر و اوییده تینگله‌یدیگن ایلک قۉشیقلر، عادتده، اونینگ آنه‌ تیلیده بۉله‌دی. شو سببلی آنه‌ تیلی هر بیر انسان اوچون عایله‌، اۉتمیش و جمعیت بیلن چوقور حسسي رشته‌ یره‌ته‌دی.
فرزندلرگه آنه‌ تیلینی اۉرگه‌تیش باشقه‌ تیللرنی اۉرگنیشگه قرشی بۉلیش دېگنی اېمس. عکسینچه‌، آنه‌ تیلینی یخشی اۉزلشتیرگن باله‌ باشقه‌ تیللرنی هم کتّه‌ ایشانچ بیلن اۉرگنیشی ممکن. اۉزبېک فرزندلری هم رسمي و خلق‌ارا تیللرنی اۉرگنیش بیلن بیر قطارده اۉزبېک تیلینی اۉرگنیش و اوندن فایده‌لنیش امکانیتیگه اېگه‌ بۉلیشی کېره‌ک. چونکه‌ آنه‌ تیلی عایله‌ده استه-سېکین اونوتیلسه، خلق نینگ مهم‌ مدني میراثی و تاریخي خاطره‌سینی کېینگی اولادگه یېتکزیش هم قیینلشه‌دی.
بو باره‌ده عایله‌ نینگ اۉرنی نهایتده‌ مهم‌. آته-آنه‌ باله‌‌نینگ بیرینچی تیل اۉقیتووچیسیدیر. فرزندلر بیلن آنه‌ تیلیده صحبتلشیش، اولرگه اۉزبېک تیلیده‌گی حکایه‌ و شعرلرنی اۉقیب بېریش، مقال و متَللرنی اۉرگه‌تیش، اولرنی اۉزبېک تیلیده اۉقیش و یازیشگه رغبتلنتیریش — تیلنی اسره‌ب-اوه‌یلش و رواجلنتیریش اوچون عادي، اما ثمره‌لی قدملردیر.
۲۹- میزاننی، نشانلش شونچه‌که‌ تقویمده‌گی بیر سنه‌ یاکه مراسم اېمس. بو کون اۉزبېک تیلی نینگ امکانیتلرینی نمایش اېتیش، اولادلر دوامیده‌ شکللنگن مدنیت و میراثنی قَیته انگلش اوچون مهم‌ امکانیت بۉله‌ آله‌دی. شو مناسبت بیلن تشکیل اېتیله‌دیگن تدبیرلر یازووچیلر، شاعرلر، ژورنالیستلر، تدقیقاتچیلر، محصللر، صنعتکارلر، باله‌لر و عایله‌لرنی بیر جایگه جمع‌لش اوچون امکان یره‌ته‌دی. شعرخوانلیک، حکایه‌ اۉقیش، ملي کییملرنی نمایش اېتیش، ملي طعاملرنی تنیشتیریش، بدیعي چیقیشلر، اۉزبېک تیلیده‌گی کتابلر کۉرگزمه‌سی همده‌ اۉزبېک خلقی نینگ تاریخی و ادبیاتی حقیده صحبتلر بولر نینگ هر بیری اوشبو خلق نینگ بای مدنیتینی ینگی اولادگه تنیشتیریشگه خدمت قیله‌دی.
مدنیت اولاددن اولادگه اۉتگن تقدیرده‌‌گینه یشه‌یدی. اگر باله‌لر و یاشلر فقط اَیریم مدني سیمالر، ملي کییملر، کوی-قۉشیقلر، حکایه‌لر و قدیمي عرف-عادتلر نینگ نامینی اېشیتیب، اولرنی کۉریش، حس قیلیش و انگلش امکانیتیگه اېگه‌ بۉلمه‌سه‌لر، اولر نینگ مدني میراث بیلن علاقه‌سی استه-سېکین ضعیفلشه‌دی. شو سببلی ۲۹ میزان کبی مدني تدبیرلر بو مصافه‌نی قیسقرتیریشده مهم‌ اهمیت کسب اېته‌دی.
بوگونگی یاش اولاد تکنالوژي‌، اجتماعي ترماقلر و رقملی اخبارات واسطه‌لری کونده‌لیک حیات نینگ مهم‌ قِسمیگه ایلنگن زمانده یشه‌ماقده. بو جریان کۉپلب ینگی امکانیتلرنی یره‌تماقده. شو بیلن بیرگه‌، یاشلر نینگ آنه‌ تیلی و ملي مدنیتیدن اوزاقلشیش خوفینی هم کوچه‌یتیریشی ممکن.
بونده‌ی اوزاقلشوو نینگ آلدینی آلیش فقط اۉتمیشگه قَیتیش بیلن اېمس، بلکه‌ تیل و مدنیتنی زمانه‌وي واسطه‌لر آرقه‌لی ینگی اولادگه یېتکزیش بیلن باغلیق. باله‌لر و یاشلر اوچون اۉزبېک تیلیده صفتلی متن یره‌تیش، مدني و تعلیمي دستورلر تیارلش، پادکست و ویدیولر ایشلب چیقیش، رقملی کتابلرنی نشر اېتیش، اجتماعي ترماقلردن ثمره‌لی فایده‌لنیش همده‌ اۉزبېک تیلیده زمانه‌وي صنعت لایحه‌لرینی یره‌تیش تیلنی اسره‌ب-اوه‌یلش و رواجلنتیریشده مهم‌ رۉل اۉینا‌شی ممکن.
قدیمي مدنیت ینگی اولاد اوچون اولر نینگ دنیاقره‌شی و احتیاجلریگه ماس، توشونرلی اصولده تقدیم اېتیلگنده‌‌گینه ینه‌ده قیزیقرلی بۉله‌دی. باله‌لر اۉز آنه‌ تیلی فقط اۉتمیشگه تېگیشلی اېمسلیگینی، بلکه‌ علم-فن، صنعت، عامه‌وي اخبارات واسطه‌لری، ادبیات و زمانه‌وي حیات تیلی هم بۉله‌ آلیشینی انگلشلری کېره‌ک.
اۉزبېک تیلینی اسره‌ش فقط یازووچی و شاعرلر نینگ وظیفه‌سی اېمس. عایله‌لر، اۉقیتووچیلر، ژورنالیستلر، صنعتکارلر، عالِملر، ضیالیلر و شو تیلده سۉزلشه‌دیگن هر بیر انسان بو مسوولیتگه اېگه‌.اگر عایله‌ده اۉزبېک تیلیده صحبتلشیلسه، باله‌لرگه اۉزبېک تیلیده‌گی کتابلر تقدیم اېتیلسه، عامه‌وي اخبارات واسطه‌لریده صفتلی اۉزبېکچه دستورلر یره‌تیلسه و یاش اولاد اۉزبېک تیلیده اۉقیش همده‌ یازیشگه رغبتلنتیریلسه، بو تیل کېله‌جک اولادلرگه ینه‌ده مستحکم روشده یېتیب باره‌دی.
۲۹-میزان، انه‌ شو عمومي مسوولیتنی اېسله‌تیب تورووچی سنه‌ بۉلیشی ممکن. بو مسوولیت فقط بیر تیلنی سقلش بیلن چېکلنمه‌یدی؛ او خلق نینگ تاریخي خاطره‌سی، مدني میراثی و ملي اۉزلیگینی اسره‌ش بیلن چنبرچس باغلیق.
خلاصه‌
اۉزبېک تیلی ملي کونینی نشانلش اصلیده اۉزبېک خلقی نینگ تیلی، مدنیتی، ادبیاتی و ملي اۉزلیگینی اولوغلش دېمکدیر. بو کون اۉتمیشدن سبق آلیش، مدني بایلیکلریمیزنی ینگی اولادگه تنیشتیریش و اۉزبېک تیلی‌نینگ کېله‌جگی حقیده جدّي اۉیلش اوچون امکانیت بۉلیشی کېره‌ک.
آنه‌ تیلی عایله‌ده سۉزلشیلسه، مکتب و بیلیم یورتلرده اۉرگه‌تیلسه، عامه‌وي اخبارات واسطه‌لریده کېنگ قۉللنسه، کتابلرده یازیلسه و یاش اولاد آره‌سیده فخر بیلن ایشله‌تیلسه، او ینه‌ده مستحکم یشه‌یدی.
شونده‌ی اېکن، ۲۹ میزان، شونچه‌که‌ تقویمده‌گی بیر سنه‌ اېمس، بلکه‌ بیزگه مهم‌ بیر مسوولیتنی اېسله‌تیب تورووچی کوندیر: آنه‌ تیلیمیزنی تنیش، اونی سېویش، تۉغری اۉرگنیش و کېینگی اولادگه یېتکزیش. چونکه‌ آنه‌ تیلیمیزده سقلنیب قالگن هر بیر سۉز — تاریخي خاطره‌میزنینگ بیر بۉله‌گیدیر. اۉز تیلی و مدنیتینی کېینگی اولادگه یېتکزگن هر بیر اولاد اېسه اۉتمیش بیلن کېله‌جک اۉرته‌سیده مستحکم کۉپریک قوره‌دی.

از روزنامه‌نگاری مستقل حمایت کنید

محدودیت‌های گسترده بر رسانه‌ها و فضای عمومی در افغانستان، دسترسی شهروندان به اطلاعات مستقل را محدود کرده است. در چنین شرایطی، «اطلاعات روز» متعهدانه و مستقل به کار خود ادامه می‌دهد تا حقیقت قربانی خاموشی و فراموشی نشود.

ما وابسته به هیچ قدرتی نیستیم و تنها برای مردم می‌نویسیم.

مأموریت ما افشای فساد، بازتاب صدای سرکوب‌شدگان، تقویت پاسخگویی صاحبان قدرت، و پشتیبانی از چشم‌اندازی است که در آن همه شهروندان افغانستان از حقوق و آزادی‌های برابر برخوردار باشند و در صلح زندگی کنند.

خبرنگاران ما در شرایط دشوار و گاه خطرناک فعالیت می‌کنند تا گزارش‌های دقیق، منصفانه و مبتنی بر واقعیت منتشر شود و روایت‌های مردم به حاشیه رانده نشود. تداوم این کار، به حمایت مخاطبان و حامیان مستقل وابسته است.

هر کمک، فارغ از میزان آن، به ادامه روزنامه‌نگاری مستقل کمک می‌کند. اگر امکان کمک مالی ندارید، همرسانی این درخواست و تشویق دیگران به حمایت نیز سهمی مهم در تقویت این مسیر دارد.

در کنار حقیقت بایستید
از اطلاعات روز حمایت کنید

برای حمایت اینجا کلیک کنید
بو مقاله نی اوله شینگ
بدون دیدگاه