مدنی انجمن‌لر تشکیلاتلری خلق‌ارا جنایي محکمه تامانیدن «افغانستان وضعیتی۲» دېب ناملنگن علیحده تېرگاو ایشی تشکیل اېتیلگنی و بو نینگ عادل محکمه‌سیدن فایده‌لنیش امکانیتیگه تأثیری یوزه‌سیدن قۉشمه بیانات بیلن چیقیب، خواطر بیلدیردی.
مدنی انجمن‌لر تشکیلاتلری بیاناتیده ایتیلیشیچه، بونده‌ی قرار جنایتلرنی کۉریب چیقیش جریانینی مرکّبلشتیریشی، جبرلنووچیلرنینگ عدالتگه اېریشیشینی کېچیکتیریشی و اساسي تېرگاوگه سلبي تأثیر کۉرسه‌تیشی ممکن.
بیاناتگه کۉره، ۲۰۲۶-ییل ۱۵-جولای کونی خلق‌ارا جنایي محکمه نینگ ایکّینچی دستلبکی تېرگاو اعضاسی دادستانلر اداره‌سیگه ۲۰۲۴-ییل نوامبر آییده آلتی دولت تامانیدن یوباریلگن مراجعت اساسیده رم اساسنامه‌سی نینگ ۵۳-مادّه‌سی ۱-قِسمی طلبلریگه رعایه قیلگن حالده علیحده تېرگاو باشلشنی بویورگن. اوشبو مادّه تېرگاو باشلش نینگ حقوقي مېزانلرینی، جمله‌دن، محکمه یوریسدیکسيه‌سیگه کیرووچی جنایت صادر اېتیلگنیگه ایشانیش اوچون اساسلی سببلر موجودلیگینی، ایش‌نینگ مقبوللیگینی و عدالت منفعتلریگه عاید ملاحظه‌لرنی بېلگیله‌یدی.
دادستان اداره‌سی بونگه جوابن قۉشیمچه توشونتیریش بېریش و قرارنی قَیته کۉریب چیقیشنی سۉره‌گن. بیراق ایکّینچی دستلبکی تېرگاو اعضاسی بو طلبنی رد اېتیب، ۳-سپتمبر کونی اۉز کۉرسه‌تمسینی ینه بیر بار تصدیقله‌گن. نهایت، ۲۰-اکتوبر کونی محکمه اعضالری کۉپچیلیک آواز بیلن «افغانستان وضعیتی-۲» (Second Situation) ایشینی ینه شو پله‌ته‌گه تاپشیرگن.
مدنی انجمن‌لر تشکیلاتلری «بو اجره‌تیش نینگ حقوقي و عملي عاقبتلری حقیده باتفصیلراق توشونتیریش بېریلیشی کېره‌ک»، دېب حسابله‌یدی.
اولر نینگ بیاناتیده شونده‌ی دېییله‌دی: «بیز نینگ سوالیمیز شوندن عبارتکی، دادستان اداره‌سی ایلگری سوریلگن دعوالرنی اوّلدن تېکشیرگن و محکمه افغانستان بۉییچه موجود وضعیت دایره‌سیده حبسگه آلیش اۉردرلرینی چیقرگن بیر پیتده، علیحده تېرگاو اۉتکزیش نیمه اوچون ضرور؟»
مدنی انجمن‌لر تشکیلاتلری‌نینگ تأکیدلشیچه، «ایشلرنی اجره‌تیش محکمه جریانینی مرکّبلشتیره‌دی و جبرلنووچیلر نینگ عدالتگه اېریشیش امکانیتیگه بۉلگن ایشانچینی سوسه‌یتیره‌دی. محکمه اوشبو اجره‌تیش جبرلنووچیلرنینگ منفعتلریگه قنده‌ی خدمت قیلیشینی همده دوام اېته‌یاتگن ایشلرنینگ کېچیکیشی، تکرارلنیشی یاکه ایزدن چیقیشی نینگ آلدی قنده‌ی آلینیشینی توشونتیریشی کېره‌ک».
مدنی انجمن‌لر تشکیلاتلری افغانستانده صادر اېتیلگن جنایتلر، جمله‌دن، ۲۰۲۱-ییل اگوستیدن آلدین صادر اېتیلگن جنایتلر اعتباردن چېتده قالیشی ممکنلیگیدن خواطر بیلدیردی. اوشبو حالتلرنینگ اَیریملری ۲۰۲۱ ییل سپتمبریده خلق‌ارا جنایي محکمه دادستانی اداره‌سی تامانیدن اوستوار یۉنه‌لیشلر قطاریدن چیقریلگن اېدی.
مدنی انجمن‌لر تشکیلاتلری فکریچه، «بو وضعیت احتمالي جنایتچیلر، جمله‌دن، طالبان یاکه خراسانده‌گی اسلامي دولت (داعش) کبی گروهلر نینگ جزاسیز قالیشیگه خدمت قیله‌دی. عینِ پیتده اېسه خلق‌ارا جنایي محکمه اۉز ماموریتی مرکزي ا‌ۉرین توتیشینی دایما تأکیدلب کېلگن جبرلنووچیلر بوندن ضرر کۉره‌دی».
تشکیلاتلر ۲۰۲۶-ییل ۱۵-جولایده‌گی محکمه‌لر قراری اساسي تېرگاو نینگ یاپیلیشی ممکنلیگی حقیده‌گی خواطرلرنی کوچه‌یتیرگنینی هم قید اېتدی.
بیاناتده شونده‌ی دېییله‌دی: «اساسي تېرگاوگه تأثیر کۉرسه‌تیله‌دیمی یاکه «افغانستان وضعیتی۲» ایشی باشلنگنیدن سۉنگ او حتا یاپیله‌دیمی — بو مسأله مطلقا ناانیق و جوابسیز قالماقده. کېنگ قمراولی تېرگاو نینگ کېله‌جگی حقیده هېچ قنده‌ی انیقلیک یۉق. شونینگدېک، ایشلر نینگ اجره‌تیلیشیدن کېین جبرلنووچیلر نینگ محکمه‌گه مراجعت قیلیش امکانیتی قنده‌ی کفالتلنیشی هم توشونتیریلمه‌گن».
شونگه قره‌مه‌ی، مدنی انجمن‌لر تشکیلاتلری معلوماتیگه کۉره، دادستانلر اداره‌سی ۶-اکتوبر کونی افغانستان بۉییچه ایش‌ینگ قیسقه مدت ایچیده یاپیلیشی کوتیلمه‌یاتگنینی بیلدیرگن.
تشکیلاتلر بیاناتیده ایتیلیشیچه، محکمه تامانیدن اعلان قیلینگن معلوماتلرده ایشلرنی اجره‌تیش تۉغریسیده قرار قبول قیلینیشیدن آلدین اونینگ عاقبتلری حقیده جبرلنووچیلرگه خبر بېریلگنی یاکه اولر نینگ فکر و خواطرلرینی بیلدیریشلری اوچون امکانیت یره‌تیلگنی کۉرسه‌تیلمه‌گن.
اولر شونده‌ی تأکیدله‌گن: «افغانستانلیک جبرلنووچیلر و فقرالیک جمعیتی تشکیلاتلری اۉتگن ییللر دوامیده محکمه بیلن همکارلیک قیلیش اوچون کتّه خوف-خطرلرگه دوچ کېلیشدی. اولر نینگ بو اشتراکیگه حرمت کۉرسه‌تیش اوچون معلوماتلر اولرگه اۉز وقتیده یېتکزیلیشی، شونینگدېک، منفعتلریگه تأثیر قیله‌دیگن قرارلر یوزه‌سیدن اۉز فکرلرینی بیلدیریشلری اوچون جبرلنووچیلرگه مناسب امکانیت یره‌تیلیشی کېره‌ک».
فقرالیک جمعیتی تشکیلاتلری خلق‌ارا جنایي سود نینگ ایکّینچی دستلبکی تېرگاو پله‌ته‌سیدن ایشلرنی اجره‌تیش نینگ حقوقي اساسلرینی، بو نینگ عاقبتلرینی، شونینگدېک، موجود ایشلرنی کۉریب چیقیش شرطلری و ترتیبینی انیق توشونتیریشنی طلب قیلدی.
اوشبو تشکیلاتلر محکمه اۉز قرارلری و عملي چاره‌لرینی افغانستانده صادر اېتیلگن برچه جدّي جنایتلر یوزه‌سیدن، اینیقسه، عیاللر و قیزلر نینگ عدالتگه اېریشیشی اوچون حقیقي و ثمره‌لی امکانیت یره‌ته‌دیگن طرزده تشکیل اېتیشی کېره‌کلیگینی تأکیدله‌دی.
خلق‌ارا جنایي محکمه حاضرگچه طالبلرنینگ تۉرت نفر یوقاری مرتبه‌لی رهبریگه، جمله‌دن، گروه رهبریگه نسبتاً حبسگه آلیش اۉردرلرینی چیقرگن.
محکمه‌نینگ ایکّینچی دستلبکی تېرگاو اعضاسی اوشبو تۉرت نفر گمانلنووچی جندر اساسیده‌گی تعقیبنی انسانیتگه قرشی جنایت صفتیده صادر اېتیشگه بویروق بېریش، اونده‌ش یاکه رغبتلنتیریش آرقه‌لی جنایي جوابگرلیککه تارتیلیشی اوچون اساسلی دلیللر موجود، دېگن خلاصه‌گه کېلگن.
