گزاشگه کۉره، سوو ذخیرهلری یېر یوزهسی و اونینگ آستیده سهقلنهدیگن برچه سوولرنی، جملهدن، یېراستی سوولری، دریالر، کۉللر، سوو انبارلری، توپراق نملیگی، اۉسیملیکلر ترکیبیدهگی سوو، قار و موزلیکلرنی اۉز ایچیگه آلهدی.
جهان بانکی گزارشیده قید اېتیلیشیچه، «قطعهلرنینگ قوریشی: عمومي کېلهجگیمیزگه تهدید» ناملی تدقیقاتده فایدهلنیلگن صنعي یۉلداش کوزهتوولری و ینگیلنگن تحلیللر اساسیده ۲۰۰۳-ییل فبروریدن بویان افغانستاننینگ عمومي سوو ذخیرهلری قریب ۱۱۹میلیارد متر مکعب کمهیگنی حسابلب چیقیلگن.
جهان بانکی معلوماتلریگه کۉره، افغانستانده هر ییلی یۉقاتلهیاتگن سوو مقداری مملکتنینگ ییللیک قَیته تیکلنهدیگن سوو منبعلری عادتي حجمی نینگ ۷.۵ فایزیگه تېنگ.
جهان بانکی نینگ تأکیدلشیچه، افغانستاننینگ سوو ذخیرهلری بانک حسابیدهگی مبلغدن توشومگه قرهگنده کۉپراق پول یېچیب آلینهیاتگنی کبی کمهییب بارماقده. بو اېسه مملکتنینگ قورغاقچیلیککه قرشی کورهشیش امکانیتلرینی ضعیفلشتیرماقده. سوو ذخیرهلرینینگ عمومي کمهییش سرعتی ۲۰۲۰-ییلدن کېین ینهده تېزلشگن.
حساباتگه کۉره، مملکتنینگ برچه ۳۴ ولایتیده چوچوک سوو ذخیرهلری کمهیماقده. اېنگ کتّه قیسقریش مملکتنینگ شِمالی-شرقی، غربی و جَنوبی-غربي حدودلریده کوزهتیلماقده.
شِمالی-شرقده بدخشان موزلیکلریگه تهیهنهدیگن سوو تیزیملری پنج و آمودریا حوزهلری نینگ یوقاری آقیمیدهگی سوو منبعلرینی تۉلدیرهدی. بو حوزهلرده سوو سقلش آستقورمهلری هنوز چېکلنگن.
جهان بانکی معلوماتلریگه کۉره، مملکت غربیده فراه و هرات، جَنوبیده اېسه نیمرۉز و هلمند ولایتلری سوو منبعلری ذخیرهلرینینگ کمهییشیدن ضرر کۉرماقده.
اوشبو ولایتلر تخار بیلن بیرگهلیکده مملکتدهگی جمعی چوچوک سوو ذخیرهلری قیسقریشینینگ قریب ۳۸ فایزینی تشکیل اېتهدی.
جهان بانکینینگ تأکیدلشیچه، بو حالتنینگ اقتصادي عاقبتلری جدّي بۉلیشی ممکن. چونکه مذکور حدودلر سوغاریلهدیگن بوغدای یېتیشتیریش، رېجهلشتیریلگن لایحهلری همده افغانستاننینگ قَیته تیکلنهدیگن سوو منبعلری باغلیق بۉلگن ترهنسچېگرهوي سوو آقیملرینی تأمینلشده مهم اۉرین توتهدی.
افغانستان سوو منبعلری ذخیرهلری کمهییشینینگ سببلری
اوشبو تشکیلاتگه کۉره، چوچوک سوو ذخیرهلرینینگ کمهییشی، احتمال، موزلیکلر حجمینینگ قیسقریشی، یېراستی سوولرینینگ آرتیقچه صرفلنیشی و قورغاقچیلیک عاقبتیده سوو منبعلرینینگ قَیته تۉیینیشی کمهییشی کبی بیر نېچه عامل بیلن باغلیق.
جهان بانکی اوشبو عامللرنینگ هر بیری عمومي جریانگه قنچهلیک تأثیر کۉرسهتهیاتگنینی انیقلش اوچون قۉشیمچه تحلیللر ضرورلیگینی بیلدیرگن. بیراق موزلیکلرنینگ اېریش و چېکینیش جریانی تېزلشهیاتگنی حقیدهگی دلیللر انیق اېکنینی تأکیدلهگن.
۲۰۰۰– ۲۰۲۰ ییللر آرهلیغیده موزلیکلر نینگ ییللیک چېکینیش سرعتی قریب تۉرت برابر آشگن. بو کۉرسهتکیچ ۲۰۰۰–۲۰۰۷-ییللرده ییلیگه ۶.۶ کوادرات کیلومترنی تشکیل اېتگن بۉلسه، ۲۰۱۷–۲۰۲۰-ییللرده ۲۴.۳ کوادرات کیلومترگه یېتگن. بو قیسقریشنینگ بېشدن تۉرت قِسمینی پست بلندلیکلرده جایلشگن کیچیک موزلیکلر تشکیل اېتهدی.
بامياننینگ بلند تاغلی حدودلریدهگی کۉهی بابا موزلیک میدانلری همده هلمند، هری رود و قوندوز دریالرینینگ باشلنیش نقطهلریدهگی موزلیکلر سۉنگگی ییگیرمه ییل ایچیده اۉز میدانی نینگ ۲۸فایزینی یۉقاتگن.
جهان بانکی گزارشیده قید اېتیلیشیچه، بو قیسقریش کېلهجکده سوو تأمیناتی اوچون جدّي عاقبتلرگه آلیب کېلهدی. اینیقسه، قار و موزلیکلرنینگ اېریشی مملکت سوو منبعلرینینگ قریب ۸۰ فایزینی تأمینلهیدیگن افغانستان اوچون بو جوده مهمدیر.
فقط قار نینگ اېریشی آمودریا آقیمی نینگ ۷۴ فایزینی و هلمند دریاسی آقیمی نینگ ۷۷فایزینی تأمینلهیدی. اوشبو ایکّی دریا افغانستاندهگی سوغاریش و گیدراېنېرگېتیکه ایشلب چیقریشی نینگ کتّه قِسمی اوچون اساسي منبع حسابلنهدی.
سوو منبعلری کمهییشی بیلن بیر وقتده اونگه بۉلگن طلب آرتماقده
افغانستاننینگ سوو منبعلری کمهییب بارهیاتگن بیر پیتده مملکتده سووگه بۉلگن طلب هم آرتماقده. اهالی سانی ۲۰۰۰-ییلدن بویان ایکّی برابردن کۉپراق کۉپهییب، ۲۰ میلیوندن ۲۰۲۴-ییلده ۴۴ میلیون نفرگه یېتگن. معلوماتگه کۉره، ۲۰۵۰-ییلگه باریب مملکت اهالیسی ینه ۷۶ فایزگه آشیشی ممکن.
جهان بانکی حساباتیده قید اېتیلیشیچه، ملي احصایه و اخبارات باشقرمهسی مملکت اهالیسی سانینی بوندن کمراق بهالب، ۲۰۲۵-ییلده ۳۶.۴میلیون نفر دېب کۉرسهتگن. بیراق اوشبو اداره نینگ احصایه هم اهالی نینگ تېز سرعتلرده اۉسهیاتگنینی تصدیقلهیدی.
سۉنگگی ایکّی ییل دوامیده ایران و پاکستاندن آلتی میلیون مهاجر افغانستانگه قَیتگن.
جهان بانکی نینگ تأکیدلشیچه، اهالی سانینینگ اۉسیشی و وطنگه قَیتگن فقرالر مملکتنینگ چېکلنگن سوو منبعلریگه قۉشیمچه باسیم اۉتکزماقده.
بانک حساباتیگه کۉره، هر بیر کیشیگه تۉغری کېلهدیگن سوو مقداری کېسکین کمهیگن.
هر بیر کیشیگه تۉغری کېلهدیگن ییللیک قَیته تیکلنهدیگن چوچوک سوو رېسورسلری ۱۹۹۰-ییلدهگی ۵ مینگ ۴۰۰ کوب متردن ۲۰۲۴-ییلده قریب ۱ مینگ ۵۳۰ مترگچه مکعب کمهیگن.
نتیجهده افغانستان ۲۰۲۰-ییلده سوو تنقیصلیگی مېزانیده بېلگیلنگن، هر بیر کیشیگه ییلیگه ۱ مینگ ۷۰۰ متر مکعب سوو تۉغری کېلیشی کېرهک بۉلگن چېگرهدن پستگه توشگن.
جهان بانکی آگاهلنتیریشیچه، اگر حاضرگی دېموگرافیک تېندېنسيهلر و سوو منبعلرینینگ کمهییشی دوام اېتسه، ۲۰۴۰-ییللر نینگ باشلریگه باریب هر بیر کیشیگه تۉغری کېلهدیگن چوچوک سوو مقداری سوو تنقیصلیگی چېگرهسی حسابلنگن ییلیگه ۱ مینگ متر مکعبدن هم پستگه توشیشی کوتیلماقده
