افغانستاننینگ پنجشیر ولایتینینگ اَیریم منطقهلریده اهالی سانی نینگ کمهییشی و اهالی نینگ مجبوري کۉچیریلیشی سببلی بعضی اۉقووچیلر اوچون ینگی صنفلر تشکیل اېتیلمهیپتی. شو باعث اولر مکتبگه باریش امکانیدن محروم بۉلیب قالماقده. طالبلرنینگ افغانستانده قَیته حاکمیتگه کېلگنیدن سۉنگ پنجشیرده حربي باسیملر کوچهیگن. نتیجهده ولایت اهالیسی نینگ بیر قِسمی یشش جایلرینی ترک اېتیشگه مجبور بۉلگن. پنجشیر مرکزیدهگی دره پارنده قیشلاغیده کمیده بېشته طالبان حربي پُستهسی موجود بۉلیب، بو گروه قیشلاق اوستیدن قتّيق نظارت اۉرنهتگن.
محلي اهالی نمایندهلری نینگ ایتیشیچه، اوشبو وضعیت قیشلاق اهالیسی نینگ کېسکین کمهییشیگه آلیب کېلگن. نتیجهده مکتبلرده اَیریم صنفلر آچیلمهیپتی و اۉقووچیلر ناانیق وضعیتده قالماقده. نقیبالله (مستعار)، دره پارنده قیشلاغی اهالیسیدن بیری، اونینگ اوکهسی مکتبگه باره آلمهیاتگنینی ایتهدی. چونکه اهالی سانی نینگ کمهییشی طفیلی او اوچون صنف تشکیل اېتیلمهگن. نقیبالله نینگ اطلاعات روز گزیتهسیگه ایتیشیچه، جمهوریت دوریده دره پارنده قیشلاغیده 150 دن آرتیق عایله یشهگن. اما طالبان حاکمیتی دوریده حربي باسیملر سببلی عایلهلر سانی 50 تهدن هم کمراق درجهگه توشیب قالگن.
او قۉشیمچه قیلیب دېدی: «حاضر پارنده باشلنغیچ مکتبیده ایکّینچی، اوچینچی و تۉرتینچی صنفلر اۉقووچیلرسیز قالگن. مېنینگ اوکم تۉرتینچی صنفده اۉقيدی. بو ییل اونینگ ایکّی صنفداشی اۉقیشینی کابل شهریگه کۉچیردی. حاضر اولر اتیگی اوچ نفر بۉلیب قالیشگن و مکتب مأموریتی اولر اوچون تۉرتینچی صنفنی تشکیل اېتمهدی.» اونینگ ایتیشیچه، اوکهسی نینگ تعلیم آلیش امکانیتیدن محروم بۉلیب قالگنیدن جوده خفه. عایلهسی مالیوي قیینچیلیکلر سببلی کابلگه کۉچه آلمهیدی، شو باعث اوکهسی اۉقیشینی دوام اېتتیریش امکانیگه اېگه اېمس.
نقیبالله نینگ سۉزلریگه کۉره، اهالی سانی نینگ کمهییشیدهگی اساسي سببلردن بیری طالبان نینگ حرکتلری دیر. چونکه بو گروه دره پارنده قیشلاغی اهالیسینی تورلی بهانهلر بیلن حبسگه آلیب، قماققه تشلهماقده. شو سببلی کۉپلب آدملر قیشلاقنی ترک اېتیشگه مجبور بۉلگن. او طالباندن اوشبو حدوددهگی حربي اشتراکینی کمهیتیریشنی همده قیشلاق اهالیسینی حبسگه آلیشنی تۉختهتیشنی سۉردی. اونینگ تأکیدلشیچه، شوندهگینه آدملر نینگ آرتگه قَیتیشی اوچون شرایط یرهتیلهدی و مجبوري کۉچیشلر نینگ دوام اېتیشی نینگ آلدی آلینهدی.
بۉش صنفلر و اۉقووچیلرنینگ ارمانی
دره شابه منطقهسیده هم اهالی سانی نینگ کملیگی سببلی اَیریم صنفلر تشکیل اېتیلمهیپتی و اۉقووچیلر مکتبگه باریش امکانیتینی کوتیب یشهماقده. دره شابه پنجشیرنینگ یان واديلریدن بیری بۉلیب، ولایت مرکزیدهگی ایکّی تاغ چۉقّیسی آرهسیده جایلشگن.
ایدریس (مستعار)، دره شابه اهالیسیدن بیری، اطلاعات روز گزېتهسیگه ایتیشیچه، بیر قیزی و بیر اۉغلی صنف موجود بۉلمهگنی سببلی «کوه شابه» باشلنغیچ مکتبیگه باره آلمهیپتی. او شوندهی دېدی: «طالبان کېلگنیدن و منطقهمیزدهگی تۉقنهشوولردن کېین اهالی نینگ 80 فایزی بو جاینی ترک اېتدی. طالبان بیز نینگ حدوددهگی تعلیم تیزیمی اوچون اتیگی اوچ نفر مکتب اۉقیتووچیسینی تصدیقلهدی. حاضر ایکّینچی و بېشینچی صنفلرده 20 نفردن هم کم اۉقووچی درس آلماقده.» ایدریس فرزندلری ینه مکتبگه قَیتیشینی آرزو قیلهدی. بیراق قیشلاق اهالیسی هنوز کۉچیب کېتهیاتگن بیر پیتده بو آرزو نینگ عملگه آشیشی قیین کۉرینماقده. او ینه شوندهی دېدی: «طالبان کېلگچ، حیاتیمیزده جوده کۉپ سلبي اۉزگریشلر یوز بېردی. طالباندن آلدین تینچ حیات کېچیرردیک و فرزندلریم مکتبگه بارردی. حاضر اېسه اولر مکتبگه بارمهیدی. بو یېلکهمدهگی جوده کتّه غم دیر. جوده قیینهلهمن، اما قۉلیمدن هېچ نرسه کېلمهیدی.» ایدریس اقتصادي قیینچیلیکلر و تیریکچیلیگی نینگ پنجشیر بیلن چنبرچس باغلیق اېکنی سببلی یشش جایینی ترک اېته آلمهیپتی.
مجبوري کۉچیش و تعلیمدن محروملیک
یما (مستعار)، شتل اولسواللیگی اهالیسیدن بیری، اطلاعات روز گزېتهسیگه ایتیشیچه، پنجشیردن اهالی نینگ مجبوري کۉچیب کېتیشی نینگ اساسي سببلریدن بیری طالبان حسابلنهدی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، «روی دره»، «آرزابه»، «چشمه آب استفالو» و «کهندا احمد اندور» قیشلاقلری نینگ اکثریت اهالیسی کابل و پروان ولایتیگه کۉچیب کېتگن. یمانینگ ایتیشیچه، اهالی سانی نینگ کمهییشی سببلی اۉقووچیلر اوچون یېترلی صنفلر تشکیل اېتیلمهیپتی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، عایلهسی طالبان باسیملری طفیلی پنجشیرنی ترک اېتگن پیتده او 12-صنف اۉقووچیسی اېدی. حاضر او چاریکار شهریده یشهیدی، بیراق اۉزی هم، اکه-اوکهلری و آپه-سینگیللری هم مکتبگه باره آلمهیپتی. اولر حبسگه آلینیشی ممکنلیگیدن قۉرقیب، اۉز قیشلاقلریگه قَیته آلمهیدی. یما شوندهی دېدی:
«1402-ییلده شتل اولسواللیگی تۉقنهشوولر کوچهیدی. طالبان هر کونی بو قیشلاقلر اهالیسینی مخالفلری بیلن همکارلیک قیلگنلیکده عیبلب حبسگه آلر، قییناققه سالر و آدملردن قورال طلب قیلردی. بیز نینگ قیشلاقلریمیزدهگی مکتبلر یاپیلدی. شو سببلی قیشلاغیمیزگه قَیته آلمهدیک، شونینگدېک مکتب حجتلریمیزنی هم باشقه مکتبلرگه کۉچیره آلمهدیک.» اونینگ تأکیدلشیچه، دوام اېتهیاتگن خوفسیزلیک معمالری و مجبوري کۉچیشلر کۉپلب بالهلر همده یاشلرنی تعلیم آلیش امکانیتیدن محروم قیلگن.
سابق حربيلر نینگ فرزندلری تعلیمدن محروم
فریدون (مستعار)، سابق حربي خدمتچیلردن بیری و دره اولسواللیکلری اهالیسیدن بۉلیب، اوچ ییلدن بېری اۉز توغیلیب-اۉسگن یورتینی ترک اېتگن. اونینگ ایتیشیچه، ایکّینچی، تۉرتینچی و آلتینچی صنفلرده اۉقیگن تۉرت نفر فرزندی نینگ مکتب حجتلرینی توغیلگن قیشلاغیدن باشقه جایگه کۉچیره آلمهیپتی. او فرزندلری نینگ تعلیمدن محروم بۉلیشیده طالباننی عیبلهیدی. فریدون شوندهی دېیدی: «مېن آتهم نینگ قیشلاغیگه قَیته آلمهیمن. چونکه طالبان برچه سابق حربيلر و حدود اېرککلرینی حبسگه آلگن. ایراندن قَیتگن یاکه باشقه ولایتلردن اۉز قیشلاغیگه قَیتگن هر قندهی سابق حربي یاکه اېرکک نینگ اېشیگی آلدیگه طالبان نینگ حربي موتری کېلهدی و اونی آلیب کېتهدی.» اونینگ سۉزلریگه کۉره، طالبان سابق حربيلرنی تورلی عیبلاولر بیلن حبسگه آلماقده. شو سببلی اولر اۉز توغیلگن یورتلرینی ترک اېتیشگه مجبور بۉلگن. فریدون نینگ تأکیدلشیچه، بو حالت نهفقط سابق حربيلرنینگ حیاتیگه، بلکه اولر نینگ فرزندلری تعلیمیگه هم سلبي تأثیر کۉرستگن. کۉپلب بالهلر مکتب حجتلرینی کۉچیره آلمهگنی یاکه خوفسیزلیک سببلی یشش جایلریگه قَیته آلمهگنی اوچون اۉقیشدن چېتده قالماقده.
طالبان نینگ تصدیغی
اۉتگن ییلی طالبلرنینگ تعلیم مسووللری عنابه اولسواللیگیده اۉتکزیلگن خلق ییغیلیشیده اۉقووچیلر سانی نینگ کمهییشی سببلی اَیریم حدودلرده صنفلر تشکیل اېتیلمهیاتگنینی تن آلگن اېدی. حبیبالله نوری قتاده، پنجشیر تعلیم باشقرمهسی نینگ سابق باشلیغی، ولایت نینگ «دربند» حدودیدهگی مکتبلردن بیریده اتیگی تۉقّیز نفر اۉقووچی قالگنینی ایتگن. او شوندهی دېگن اېدی: «بو مکتب نینگ بیرینچی صنفیده سکّیز نفر اۉقووچی بار اېدی. ایکّینچی صنفده عموماً اۉقووچی یۉق اېدی. اوچینچی صنفده اوچ نفر، تۉرتینچی صنفده اېسه ایکّی نفر اۉقووچی بار اېدی. اما حاضری دفترلریده بو صنفلر اوچون ییگیرمهدن ییگیرمه بېش نفرگچه اۉقووچی نینگ اسمی یازیلگن اېدی.» بیراق او طالبلرنینگ قَیته حاکمیتگه کېلگنیدن کېین پنجشیرده اۉقووچیلر سانی نیمه سببدن کمهیگنیگه انیقلیک کیریتمهگن. پنجشیر جیوگرافیک جهتدن افغانستان نینگ اېنگ کیچیک ولایتی حسابلنهدی. شونگه قرهمهی، طالبلر بو ولایتده حربي پُستهلر، قرارگاهلر، نظارت پونکتلری و حربي کوچلر سانینی سېزیلرلی درجهده کۉپهیتیرگن.
