خالد محمدی
سمنگان ولایتی نینگ دره-صوف پایین تومنی قیشلاقلریده بیر نېچه وقتدن بېری تون کیریشی اَیریم اهالی اوچون قۉرقوو و خواطر بیلن کېچماقده. بۉریلر کمیده 19 کیشیگه، جملهدن عیاللر و بالهلرگه هجوم قیلگنیگه بیر هفته بۉلگن بۉلسه-ده، «قرهجنگل» و «اۉیمتال شِمالک» قیشلاقلری اهالیسی اویلرینی قورال، اۉراق و فانرلر بیلن قۉریقلهماقده.
بو عامهوي واهمه آرتیده اېسه ینهده مهم سواللر توریبدی: نېگه بۉریلر اوشبو قیشلاقلر اهالیسیگه هجوم قیلماقده؟ قوتورگن بۉریلر هجومی شونچهکه تصادفي و وقتینچهلیک حادثهمی یاکه منطقهدهگی طبعی موازنت بوزیلگنی نینگ بېلگیسیمیکن؟ متخصصلر نینگ فکریچه، طبيعي اۉلجهلر نینگ کمهییشی، اوزاق دوام اېتهیاتگن قورغاقچیلیک همده اطراف-محیطدهگی اۉزگریشلر باسیمی آستیده یاووایی حیوانلر خلق-اطواری نینگ اۉزگریشی اولر نینگ تاباره کۉپراق انسان یشه یدیگن حدودلرگه یقینلشیشیگه و ناخوش حادثهلر نینگ یوز بېریشیگه سبب بۉلیشی ممکن.
آرهدن بیر هفته اۉتگن بۉلسه-ده، اوشبو ایکّی قیشلاق اهالیسی نینگ بیر قِسمی هنوز تونلری اوخلهمهی، بۉریلر ینه هجوم قیلگن تقدیرده آدملرنی حمایه قیلیش اوچون نوبتچیلیک قیلماقده. دره-صوف پایین تومنی اهالیسیدن بیری عادتده دشتدهگی یاووایی اۉتلرنی اۉریش اوچون ایشلهتیلهدیگن اۉراغینی کېچهسی ساعت 11 لر اطرافیده آلیب، دۉستلری بیلن بیرگه اویدن چیقهدی و بۉری کۉرینگن جایگه یۉل آلهدی. او شوندهی دېیدی: «اۉزیمیزنی حمایه قیلیش اوچون منه شو اۉراقنی آلدیک، بۉریلر نینگ یۉلینی تۉسیشگه کېتیهپمیز.»
محمد هم ینه بیر گروه یاشلر بیلن موترسیکل مینیب، دره-صوف تومنیدهگی بۉریلر اوویللهگنی اېشیتیلگن همده اَیریم اهالی اولرنی کۉرگن قیشلاقلردن بیریگه یېتیب بارهدی. محلي اهالی ایتیشیچه، بۉری قیشلاقده کۉرینگنیدن بویان اونی هَیدهش اوچون اَیریم حاللرده قورالدن هم اۉق اوزیشگه مجبور بۉلیشماقده.
سمنگان ولایتی نینگ دره-صوف پایین تومنیدن ترقهلگن صورت و ویدېولرده آدملر بۉریلر هجومیدن سقلنیش و اۉزلرینی حمایه قیلیش مقصدیده تختلری یانیده آو قوراللری یاکه پیچاقلرنی سقلب یورگنی کۉرینهدی. حادثه صادر بۉلگن کېچهده واقعه جاییده بۉلگن اَیریم کیشیلر بۉری نینگ هجومی تفصیلاتلرینی هم سۉزلب بېرماقده. قرهجنگل قیشلاغی اهالیسیدن بیری نینگ ایتیشیچه، او کَلاشنیکوف بیلن بۉریگه قرهته اۉق اوزیشگه اورینگن، بیراق اۉقی نشانگه تېگمهگن و شوندن سۉنگ بۉری آدملرگه هجوم قیلگن.
او واقعه نی شوندهی تصویرلهیدی: «طارق مېندن: «(بۉری) قهیېرگه کېتدی؟» دېب سۉردی. مېن: «انه او یېرگه»، دېدیم. او هم کېلدی، مېن هم پستگه توشدیم. همهمیز تېپهلیککه چیققنیمیزده، شو یېرده اۉلگن بیر اېشک یاتگن اېدی. شو سببلی ایتلر پستگه توشمهدی، بۉری اېسه تېپهگه چیقدی. او سېکین-سېکین یقینلشدی. مېن کَلاشنیکوف بیلن اۉشه تامانگه بیر مرته اۉق اوزدیم. اۉق اوزگنیمدن کېین آلتی ثانیه ایچیده بۉری شو یېرگه یېتیب کېلدی.»
سمنگان ولایتی نینگ دره-صوف پایین تومنیده بۉری تیشلهگنلردن بیری هم بۉری اوّل اولر نینگ عایلهسیدهگی عیاللرگه، سۉنگره اونگه هجوم قیلگنینی ایتهدی. او دوالنیش اوچون سمنگاندهگی طبیات مرکزلریدن بیریگه آلیب باریلگن. اونینگ پېشانهسی و بۉری هجومی ایزلری کۉرینیب تورگن آیاغاینینگ بیری باغلب قۉییلگن.
او شوندهی دېیدی: «بۉری مېندن آلدین عیاللرنی تیشلهگن اېدی. عیاللر مېنی اویغاتیب، «بیر نرسه بیزنی تیشلهدی»، دېییشدی. مېن تشقریگه چیققنیمده، آیاغیمدن تارتدی. آیاغیم نینگ بو قِسمیدن هم، نریگی قِسمیدن هم تیشلهدی. مېن بۉری نینگ تاماغیدن محکم اوشلهگنیمدن کېینگینه او مېنی قۉییب یوباردی.»
اۉق آوازلری، میش-میشلر و قۉرقوو
بۉری نینگ اوشبو ایکّی قیشلاق اهالیسیگه هجومیدن سۉنگ، اونینگ ینه قَیتیب کېلیشیدن قۉرققن آدملر طفیلی تونلری قیشلاق سکونتی قۉریقچی ایتلر نینگ حُریشی، بعضاً اېسه اۉق آوازلری بیلن بوزیلماقده. بو تاووشلر کۉپلب اهالی اوچون بۉریلر ینه یقینلشهیاتگنی نینگ بېلگیسی بۉلیب قالگن.
بۉریلر قیشلاققه کیرگنده یاکه یقینلشگنده قۉریقچی ایتلر بلند آوازده حُرهدی. محلي اهالی اوچون بو بۉریلر پیدا بۉلگنینی بیلدیرووچی اساسي آگاهلنتیریشلردن بیریدیر.
اهالی نینگ خواطری بیلن بیر قطارده، بیر گروه شفاکارلر هم قرهجنگل قیشلاغیگه باریب، سهشنبه (30-سرطان) کونی بۉری هجومیده یرهلنگنلر نینگ احوالینی کۉزدن کېچیردی. قرهجنگل قیشلاغیگه تاغلر آرهسیدن اۉتهدیگن قیین یۉل آرقهلی باریلگنی سببلی، سمنگان ساغلیقنی سقلش جماعهسی بو قیشلاققه کېچیکیب یېتیب باردی.
حاضرچه بۉری تیشلهگنلرگه قندهی طبي یاردم کۉرسهتیلگنی حقیده باتفصیل معلومات اعلان قیلینمهگن. طالبان نینگ سمنگاندهگی پولیسی سهشنبه (30-سرطان) کونی دره-صوف پایین تومنیدهگی قرهجنگل و اۉیمتال شِمالک قیشلاقلریده ییرتقیچ حیوان هجومی عاقبتیده کمیده 19 کیشی، جملهدن عیاللر و بالهلر جراحت آلگنینی معلوم قیلدی. پولیس بیاناتیده طالبان کوچلری ییرتقیچ حیواننی یۉق قیلیش اوچون واقعه جاییگه یوباریلگنی ایتیلگن. بیراق دستلب بو حیوان نینگ عیناً قَیسی تور اېکنی آچیقلنمهگنی سببلی، آدملر آرهسیده نامعلوم و خوفلی جانوار تاپیلگنی حقیدهگی میش-میشلر ترقهلدی.
کېینچهلیک اَیریم اجتماعي ترماق فایدهلنووچیلری بۉری صورتلرینی تحریرلب، گۉیاکه بو حیوان نینگ اَیریم تنه اعضالری، اینیقسه قۉل و آیاقلری آدمنیکیگه اۉخشهش اېکنی حقیدهگی یالغان خبرلرنی ینهده کوچهیتیردی. بو میش-میشلر اهالی آرهسیدهگی قۉرقوو و واهمهنی ینهده آشیردی.
بیر بۉری اۉلدیریلدی، خواطر اېسه سهقلنیب قالدی
طالبان کوچلری واقعه جاییگه یېتیب کېلگچ، اولر نینگ اَیریملری قرهجنگل قیشلاغیده بۉریلردن بیرینی اۉق آتیب اۉلدیردی. شوندن سۉنگ اولر قیشلاق اهالیسینی بۉریلر ینه هجوم قیلمهیدی، دېب تینچلنتیریشگه حرکت قیلدی. شونگه قرهمهی، فقط بیرته بۉری یۉق قیلینگن.
یېلکهسیگه امریکاده ایشلب چیقریلگن م4 اتوماتینی آسیب آلگن طالبان جنگچیلریدن بیری شوندهی دېدی: «یخشی بۉلدی، آدملر بو تشویش و قۉرقوودن قوتولدی. اولر نیمه بلا اېکنینی بیلمهی خواطرده اېدی. بو بۉری حقیقتاً هم خوفلی بۉری اېدی. اېندی آدملر هم، بیز هم خواطردن خلاص بۉلدیک.» طالبان کوچلری اۉلدیریلگن بۉری نینگ جسدینی واقعه جاییده قالدیریب کېتگن.
قوتوریش کسللیگی حقیده آگاهلنتیریش
بۉریلردن بیری اۉلدیریلگنیگه قرهمهی، عیناً شو بۉری قیشلاق اهالیسیگه هجوم قیلگن جانوار بۉلگنمی یاکه یۉقمی، حاضرچه انیق اېمس. شو بیلن بیرگه، اَیریم طبیعت بۉییچه متخصصلر هجوم سببلری و ینه باشقه خوفلر بۉلیشی ممکنلیگیدن آگاهلنتیرماقده. اطراف-محیط بۉییچه متخصص کاظم همایون نینگ ایتیشیچه، سمنگان ولایتی نینگ دره-صوف تومنیده بۉری نینگ آدملرگه هجوم قیلیشی مطلقا غیری عاددي و سِرلی حالتدیر.
او فیس بوک صحیفهسیده شوندهی یازگن: «عادي آچ قالگن بۉریلر اوّلا قارین تۉیدیریش اوچون چاروا ماللریگه هجوم قیلهدی. اما بو بۉری چارواگه عموماً ضرر یېتکزمهدی، تۉغریدن-تۉغری آدملرگه تشلندی و اینیقسه جبرلنووچیلر نینگ یوزینی تیشلهدی. یاووایی بۉریلر عادتده آدملردن قاچهدی، بیراق بو بۉری گۉیا فقط انسانلرنی نشانگه آلگندېک اېدی.» اونینگ تأکیدلشیچه، قورغاقچیلیک، طبيعي اۉلجهلر نینگ کمهییشی و اقلیم اۉزگریشی عاقبتیدهگی کوچلی آچلیک بۉریلرنی تاغلی حدودلردن قیشلاقلر و آدملر یشه یدیگن جایلرگه یقینلشیشگه مجبور قیلماقده.
شو بیلن بیرگه، همایون سمنگانده آدملرگه هجوم قیلگن بۉریلر کتّه احتمال بیلن قوتوریش (هاری) کسللیگیگه چهلینگن بۉلیشی ممکنلیگینی ایتدی.
او شوندهی دېدی: «قوتوریش کسللیگیگه چهلینگن بۉریلر قۉرقوو حسسینی بوتونلهی یۉقاتهدی، غیرِ طبیعي و تجاوزکار حرکت قیلهدی همده بېواسطه آدملرگه هجوم قیلهدی. قوتوریش بۉریلر آرهسیده کېنگ ترقهلگن بۉلیب، هجوملر نینگ عیناً آدملر نینگ یوز قِسمیگه قرهتیلگنینی هم شو بیلن ایضاحلش ممکن.»
همایون نینگ تأکیدلشیچه، بۉری هجومیده جراحت آلگن برچه فقرالر امکان قدَر تېزراق قوتوریشگه قرشی واکسین و قوتوریشگه قرشی زرداب آلیشی ضرور. او ینه شوندهی آگاهلنتیردی: «قوتوریش اۉته خوفلی و اۉلیمگه آلیب کېلهدیگن کسللیک. اگر اۉز وقتیده دوالنمسه، دېیرلی هر دایم اۉلیم بیلن یکونلنهدی.»
افغانستان سۉنگگی بیر نېچه ییلدن بویان آغیر قورغاقچیلیکنی باشدن کچیرماقده. اوشبو قورغاقچیلیک همده معیاریدن آرتیق آو قیلیش عاقبتیده مملکت نینگ تاغ و دشتلریده کۉپلب یاووایی حیوانلر سانی کمهیگن. طبيعي اۉلجهلر نینگ کمهییشی قار برسی، بۉریلر و باشقه یاووایی حیوانلرنی آزوقه ایزلب چاروا ماللری همده اهالی یشه یدیگن حدودلرگه یقینلشیشگه مجبور قیلماقده.
شونگه قرهمهی، سمنگانده بۉریلر نینگ آدملرگه هجوم قیلگنی ینه بیر خواطرنی یوزهگه کېلتیردی. محلي اهالی اوشبو واقعهدن سۉنگ بۉریلرنی ینهده فعالراق آولشگه کیریشیشی ممکن. بو اېسه قوتوریش کسللیگیگه چهلینمهگن، عادتده اېسه آدملرگه هجوم قیلمهیدیگن ساغلام بۉریلر نینگ هم یۉق قیلینیشیگه آلیب کېلیشی احتمالی بار.
حادثهدن بیر هفته اۉتگن بۉلسه-ده، بۉریلر ینه قَیتیب کېلیشیدن قۉرقوو هنوز سهقلنیب قالماقده. متخصصلر هجوم قیلگن بۉریلر قوتوریش کسللیگیگه چهلینگن بۉلیشی ممکنلیگینی، شونینگدېک قورغاقچیلیک و طبيعي اۉلجهلر نینگ کمهییشی یاووایی حیوانلر نینگ اهالی یشه یدیگن حدودلرگه یقینلشیشی نینگ اساسي عامللری اېکنینی تأکیدلهماقده.
