طالبانلر جمهوریت تیزیمیگه قرشی کورهشگن بوتون دور مابینیده اساسي شعاری افغانستان «باسیب آلینگن»، کابل حکومتی اېسه امریکا و غرب نینگ یاللنمه همده قۉغیرچاق حکومتی اېکنی حقیده اېدی. اولر اوروشلری «مستقللیک» اوچون و باسقینچیلیککه برهم بېریش مقصدیده آلیب باریلهیاتگنینی تأکیدلشردی. اېندی اېسه طالبان حاکمیتگه قَیتگنیگه تۉلیق بېش ییل بۉلگن بیر پیتده، افغانستان – طالبان تعریفلهگنیدېک -خارجي کوچلر تامانیدن باسیب آلینگن اېمس و مستقللیک (طالبان نقطهٔ نظریدن) تأمینلنگن.
اما بو مستقللیک افغانستان خلقیگه نیمه بېردی؟
طالبلر مطبوعات سۉزلاوچیسی یقینده افغانستان خلقیدن بو گروه حکومتینی قۉللب-قوّتلشنی سۉردی. البته، اونینگ فکریچه، مستقللیک (طالبان توشونچهسیدهگی معناسی بیلن) شونچهلیک اساسلی و خلق آرهسیده مشهور بۉلیشی کېرهککی، آدملرنی «امیرلیک»نی قۉللب-قوّتلشگه اوندهسین. اما افغانستان خلقی اشغالگه برهم بېریلیشی و مستقللیککه اېریشیش جریانیده بوتونلهی باشقه نرسهلرنی باشدن کېچیردی و کچیرماقده:
طالبان مستقل افغانستانی، بو گروه حاکمیتگه قَیتگنیدن بېش ییل اۉتیب، دنیا مقیاسیده قانوني حکومتگه اېگه دولت صفتیده تن آلینمهیپتی. شو سببلی دولتلر افغانستان تیزیمینی خلقارا همجمعیت نینگ عادي و تېنگ حقوقلی اعضاسی صفتیده تن آلیشگه تیار اېمس. طالبان مستقل افغانستانیده قشّاقلیک و ایشسیزلیک اوج آلگن، فقرالر نینگ مناسب حیات کېچیریشی اوچون ضرور بۉلگن شرایطلر اېسه سۉنگگی یریم عصردهگی اېنگ پست درجهگه توشیب کېتگن.
طالبلر مستقل افغانستانیده مملکت ایچیدهگی فقرالر هم، خارجده مهاجرلیکده یشه یاتگن افغانلر هم بوتونلهی حمایهسیز حالگه کېلگن و ثمرهلی همده عدالتلی حقوقي حمایه تیزیمیدن محروم. شو سببلی مملکت ایچیده فقرالر اۉزباشیمچهلیک بیلن حبسگه آلیش، ملکلرنی تارتیب آلیش، مجبوري کۉچیریش و کوندهلیک حیاتدهگی سان-سناقسیز چېکلاولرگه دوچ کېلماقده. خارجده اېسه — اساسن اېران، پاکستان و منطقه نینگ باشقه دولتلریده – اولر دایمي روشده تضییق، باسیم، دېپورت و تعقیبگه اوچرهماقده. بولر نینگ برچهسیگه قرشی اولرنی حمایه قیلهدیگن هېچ کیم یۉق.
طالبان مستقل افغانستانیده قیزلر و عیاللر صفتلی تعلیم آلیش امکانیتیدن بوتونلهی محروم قیلینگن، حتا کوندهلیک حیاتدهگی عادي ایشلرینی بجریشده هم فلج قیلووچی چېکلاولرگه دوچ کېلماقده. افغانستان نینگ کۉپلب ولایتلریده خبرلرگه کۉره، عیاللر اېندیلیکده حتا اېنگ عادي طبي خدمتلردن هم فایدهلنه آلمهیپتی.
طالبان مستقل افغانستانیده سۉز اېرکینلیگی بوتونلهی بېکار قیلینگن، مدني و سیاسي خیلمه-خیللیک اېسه اېنگ کېسکین و ابتدایي یاندشوولر بیلن باستیریلماقده. هر کونی طالبان نینگ «حرام» و تعقیقلنگن نرسهلر رۉیخطی اوزهییب، فکر بیلدیریش و فقرالیک ملاقاتی اوچون امکانیتلر تاباره تارهییب بارماقده.
طالبان مستقل افغانستانیده مکتبلر، یونیورسیتیلر و باشقه تعلیم مؤسسهلری علم-فننی رواجلنتیریشگه خدمت قیلووچی اۉز مضمون و خصوصیتینی یۉقاتیب، متعصبلیک، فکري قاتیب قالیش، دوگماتیزم و آرتگه قَیتیش غایهلرینی ترغیب قیلووچی مرکزلرگه ایلنیب قالگن. بو مؤسسهلرده اېندی لیاقت مېزانی ذکاوت و علمي صلاحیت اېمس، بلکه – طالبان عملدارلریدن بیری آچیق ایتگنیدېک – «هر بیر طالب جمهوریت تیزیمیگه قرشی اوروش دوریده پارتلهتگن ماینلر سانی» حسابلنهدی.
طالبر مستقل افغانستانیده خلق کمبغل، غمگین، غضبلنگن و کېلهجککه نسبتاً ناانیقلیک ایچیده یشهماقده. فقرالر قرارلر قبول قیلیشده اولر نینگ اشتراک اېتیشی اوچون هېچ قندهی امکانیت بېرمهیاتگن حکومت حیاتلریگه ینه قندهی ویرانکار باسیم اۉتکزیشینی بیلمهیدی.
طالبان مستقل افغانستانیده قریب قیرق میلیون فقرا فقط بیر شخص — «امیر اول-مومنین» نینگ فکرلری، قطعي قرهشلری، اخلاقي معیارلری و دنیاقرهشیگه بۉیسونیشی، هېچ قچان اېسه بو « امیرالمومنین» شونچه آدم نینگ حیاتینی اۉزی نینگ ابتدایي قرهشلری اساسیده شکللنتیریش و باشقریش وکالتی همده قانونيلیگینی قهیېردن آلگنینی سۉرمهسلیگی کېرهک.
طالبان مستقل افغانستانیده «صاف محمد اسلامیگه» تهیهنیب، «کافرلر دنیاسی»گه قرشی توریشی کېرهک بۉلگن حکمدارلر کېچه-یو کوندوز «دار الکفر» اعضالریدن بیری نینگ ایجابي فکری و تصدیغینی آلیشگه اورینماقده. مقصد اېسه اۉز حکومتی نینگ سیاسي و اقتصادي یکّهلنیشینی بیرآز بۉلسه-ده کمهیتیریشدیر.
خلق باشدن کېچیرهیاتگن نرسه مستقللیک و اشغالدن آزاد بۉلیش اېمس. فقرالر اۉز گۉشتی، تېریسی و قانی بیلن باشدن کېچیرهیاتگن نرسه – نه ایچکی، نه خلقارا مشروعیت گه اېگه بۉلگن حکومت تامانیدن حیاتلری نینگ برچه جبههلری اشغال قیلینیشی دیر.
خلق باشدن کېچیرهیاتگن نرسه – دستلب اۉزگریش، یومشاقلیک و بغری کېنگلیک وعده قیلگن، بیراق افغانستانگه بېرگن یگانه نرسهسی قشّاقلیک، زۉرآورلیک و قۉرقوو بۉلگن رئاکسیون گروه چنگلیده کېچه-یو کوندوز اسیرلیکده قالیش دیر.
