گزارشگر: خالد محمدی
جمعهخان فاتح، افغانستان نینگ شِمالی-شرقیدهگی طالبلرنینگ اېنگ قدرتلی قوماندانلریدن بیری بۉلیب، بیر وقتلر درواز نینگ بېش تومنیده طالبلرنینگ شبههسیز یېتکچی اربابی همده اوشبو گروه نینگ اېنگ نفوذلی تاجیک ملتیگه منسوب قوماندانلریدن بیری صفتیده تنیلگن اېدی. بیراق حاضر او بدخشاندهگی اۉز تاثیرینینگ کمهییشی، حتی طالبلر حاکمیت توزیلمهسیدن چېتلهتیلیش حقیقتیگه دوچ کېلماقده. اونینگ زابل ولایتیدهگی طالبان حاکمی اۉرینباسری لوازمیدن آلینیشی، بدخشان نینگ آلتین کانلری اوستیدن تاثیری نینگ باسقیچمه-باسقیچ سوسهییشی بیلن بیرگه، ملا هبتالله آخوندزادهگه یقین دایره نینگ محلي قوماندانلر قدرتینی چېکلش همده حاکمیتنی بېواسطه طالبان رهبری باشقرهدیگن مرکزلشگن تیزیم قۉلیگه جمعلشگه اینتیلهیاتگنینی کۉرسهتهدیگن بېلگیلر صفتیده بهالنماقده. سیاسي و حربي فعالیتی تېز همده سېزیلرلی یوکسهلیش بیلن کېچگن جمعهخان فاتح اوچون بو اۉزگریش طالبان ایچیدهگی رقابت و ایچکی کورهش نینگ ینگی باسقیچیگه کیرگنینی انگلهتهدی. بو کورهشده محلي قوماندانلر، اینیقسه پشتون بۉلمهگن طالبان اعضلری، قندهاردهگی مرکزي حاکمیت تامانیدن تاباره کوچهییب بارهیاتگن چېکلاولرگه دوچ کېلماقده.
اۉتمیشی
جمعهخان فاتح بیر وقتلر بدخشان نینگ محلي دورهلریده دایره جۉرلیگیده قۉشیق کویلردی. کېینچهلیک اېسه او مملکت شِمالی-شرقیدهگی طالبلر نینگ اېنگ تنیقلی و عینِ پیتده اېنگ شفقتسیز قوماندانلریدن بیریگه ایلندی. ییللر اوّل او محلي ییغینلر نینگ بیریده مشهور بدخشاني قۉشیق – «مجنون غریبکی، یاری یادیگه توشگنده، کیپریگیدن قان تامچیلری آقر اېدی»، دېب کویلهگنیده، نسی تومنیدهگی بو محلي خواننده کېینچهلیک درواز نینگ بېش تومنیده طالبان نینگ اېنگ نفوذلی قوماندانلریدن بیریگه ایلنیشینی دېیرلی هېچ کیم تصور قیلمهگن اېدی. طالبان حاکمیتنی اېگهلهگنیدن سۉنگ اونینگ نامی دله شرایطیدهگی قتل اېتیشلر، مخالفلرنی باستیریش، طالبان تأثیرینی بدخشانده کېنگهیتیریش و ولایتدهگی آلتین کانلری نینگ بیر قِسمینی نظارت قیلیش بیلن باغلنیب قالدی. او اصلیده بدخشان نینگ نسی تومنیدهگی «شاخدره» قیشلاغیده یشهیدی. جمعهخان طالبان صفیگه قۉشیلیب، اوّلگی حکومت کوچلریگه قرشی قوراللی هجوملرده قتنهشدی و اینیقسه درواز منطقهسیده طالبان نینگ اېنگ تنیقلی تاجیک ملتیگه منسوب قوماندانلریدن بیریگه ایلندی. اما حاضر جمعهخان فاتح بوتونلهی باشقه سیناوگه دوچ کېلماقده. اونینگ زابل ولایتیده طالبان حاکمی اۉرینباسری لوازمیدن چېتلهتیلیشی شونچهکه اداری اۉزگریش اېمس. بو واقعه سۉنگگی آیلرده اونینگ بدخشاندهگی، اینیقسه ولایت نینگ آلتین کانلری اوستیدهگی تأثیری سوسهیگنی همده طالبان رهبری ملا هبتللله آخوندزادهگه یقین گروهلر اوشبو ولایت نینگ اقتصادي منبعلری اوستیدن ینه-ده کوچلیراق نظارتنی قۉلگه کیریتگن بیر پیتده یوز بېردی.
جمعهخان فاتح پشتون طالبان قوماندانلری بیلن رقابتده درواز نینگ بېش تومنیدهگی، اینیقسه آلتین کانلری ساحهسیدهگی اساسي اۉیینچی صفتیدهگی موقعینی سهقلب قالیش یاکه قَیته تیکلشگه اورینماقده. بیراق قندهارگه یقین آقیم اونینگ اوّلا اقتصادي تأثیرینی، سۉنگره حربي قدرتینی امکان قدَر چېکلشگه اینتیلماقده. کۉرینیشیچه، ملا هیبت الله آخوندزاده حاکمیتنی ینه-ده مرکزلشتیریش سیاستی دایرهسیده طالبان نینگ برچه حربي و اقتصادي توزیلمهلرینی بېواسطه مرکزي رهبریت نظارتی آستیگه آلیشنی ایستهیدی. بوندهی شرایطده تاجیک ملتیگه منسوب قوماندانلر، جملهدن جمعهخان فاتح نینگ مالیوي و حربي قدرتی نینگ آرتیشی مرکزي رهبریت اوچون مقبول حسابلنمهیدی.
سۉنگگی بار کوچ نمایشیگه اورینیش
جمعهخان فاتح زابلدن قربان هییتی تعطیلی مناسبتی بیلن بدخشانگه کېلگنیدن سۉنگ ینه زابلگه قَیتمهگن. یقینده او اۉزی نینگ 10 مینگ نفر حربي کوچگه اېگه اېکنینی دعوا قیلگن. او نسی اولسواللیگیدهگی چیقیشلریدن بیریده شوندهی دېگن اېدی: «جمعهخان فاتح نینگ فقط نسی اولسواللیگی نینگ اۉزیده آغیر قوراللر بیلن جهازلنگن ایکّی مینگ 500 نفر عسکری بار. درواز نینگ بېش تومنیده اېسه 3–3،5 مینگدن آرتیق مجاهدی موجود. جمعهخان فاتح نینگ بوتون افغانستان بۉیلب مجاهدلری سانی 10 مینگدن کم اېمس.» اونینگ مینگلب «مجاهد»گه اېگهلیگی حقیدهگی دعواسینی تصدیقلاوچی هېچ قندهی حجت یاکه ایشانچلی دلیل تقدیم اېتیلمهگن بۉلسه-ده، بو بیاناتلر او اۉزینی عادي محلي قوماندان اېمس، بلکه اوندن یوقاری درجهدهگی سیاسي-حربي ارباب صفتیده کۉرسهتیشگه اورینهیاتگنینی انگلهتهدی. فاتح بیر نېچه بار قوراللی طرفدارلری آرهسیده صورت و ویدېولر آلدیریب، کۉپ سانلی حربي کوچگه اېگهلیگینی نمایش اېتیشگه حرکت قیلگن. اونینگ اوچون آلتین کانلریدن اۉزی و طرفدارلری نینگ اقتصادي منفعتلرینی تأمینلش، شونینگدېک، اۉز تأثیری آستیدهگی حدودلرده، جملهدن درواز نینگ بېش تومنیده صادق قوراللی کوچنی سقلب قالیش حیاتي اهمیت کسب اېتهدی. بدهخشاندهگی اَیریم منبعلر نینگ ایتیشیچه، طالبان رهبری ملا هبتالله آخوندزاده تامانیدن جمعهخان فاتح بیلن مذاکره اۉتکزیش اوچون مخصوص هیئت بدخشانگه یوباریلگن. بیراق بوندهی هیئت یوباریلگنی حاضرچه رسماً تصدیقلنمهگن. جمعهخان فاتح طالبان نینگ یوقاری مرتبهلی رهبرلریدن اېمس، بلکه اساسن دروازنینگ بېش تومنی مقیاسیده فعالیت یوریتووچی محلي قوماندانلردن بیری بۉلگنینی حسابگه آلسک، ملا هبتالله آخوندزاده نینگ او بیلن مذاکره قیلیش اوچون مخصوص هیئت یوبارگنی احتمالدن ییراق کۉرینهدی. قندهار مرکزیگه یقین طالبان رهبریتی سۉنگگی قریب بېش ییللیک حکمرانلیگی دوامیده پشتون بۉلمهگن منصبدارلر و قوماندانلرنینگ موقعینی آشیریب کۉرسهتیشگه آلیب کېلهدیگن هر قندهی حرکت نینگ آلدینی آلیشگه اینتیلیب کېلماقده. طالبان مطبوعات سۉزلاوچیسی ذبیحالله مجاهد ملا فیضالله تمیم نینگ زابل ولایتی حاکمی اۉرینباسری اېتیب تعیینلنگنینی اعلان قیلگنیده هم جمعهخان فاتح نینگ نامینی عموماً تیلگه آلمهدی.
اختلافلرنی رد اېتدی
طالبانگه مخالف اَیریم شخصلر اجتماعي ترماقلرده پشتون طالبان بیلن تاجیک ملتیگه منسوب طالبان قوماندانلری، جملهدن جمعهخان فاتح اۉرتهسیدهگی کېلیشماوچیلیکلرنی بۉرتتیریش مقصدیده جمعهخان فاتح طالبانگه قرشی اوروش و حربي تۉقنهشووگه تیارلنهیاتگنی حقیده دعوا قیلیشدی. بیراق جمعهخان فاتح اودیو مراجعتیده بو دعوالرنی رد اېتدی. او شوندهی دېدی: «غرضلی عامهوي اخبارات واسطهلریده ترقهتیلهیاتگن گپلر حقیقتگه تۉغری کېلمهیدی و واقعلیککه مطلقا ضد. بو یېتکرمهلر انقلاب دوامیده هم، تاریخ دوامیده هم مسووللر و مجاهدلر حقیده شوندهی ترغیبات آلیب باریب، خلق آرهسیده خواطر اویغاتیشگه همده مجاهدلر بیلن رهبرلر اۉرتهسیده نزاع چیقریشگه حرکت قیلیب کېلگن.» او ینه بیر بار طالبان رهبریتی بیلن هېچ قندهی کېلیشماوچیلیگی یۉقلیگینی تأکیدلب، طالبان حکومتینی قۉللب-قوّتلشگه صادق اېکنینی بیلدیردی. جمعهخان فاتح نینگ اۉنلب قوراللی کوچلری موجود بۉلسه-ده، اونینگ اطرافیده مینگ کیشیلیک پشتون طالبان بۉلینمهسی جایلشتیریلگنی، شونینگدېک، تنیقلی تاجیک ملتیگه منسوب طالبان رهبرلری، جملهدن قاری فصیح الدین فطرت طالبان اوردوسی باش شتبی باشلیغی همده مولوي امان الدین منصور هلمند ولایتیدهگی طالبان حاکمی پشتون طالبان رهبریتینی قۉللب-قوّتلهیاتگن بیر وضعیتده، پشتون طالبان بیلن کېسکینلشوو جمعهخان فاتح اوچون آغیر عاقبتلرگه آلیب کېلیشی ممکن.
حشمت، بایلیک و قندهار دایرهسی نینگ سېزگیرلیگی
جمعهخان فاتح درواز نینگ بېش اولسواللیگی امیری بۉلگن دوریده بیر نېچه بار کمره قرشیسیده کۉرینیب، بدخشاندهگی ملي تلویزیونی نینگ ولایت بۉلیمی مخبرلریدن اوشبو تومنلرده طالبان بیلن باغلیق برچه تدبیرلرده عیناً اوندن طالبان مسوولی صفتیده اینتېرویو آلیشلرینی طلب قیلردی.
اجتماعي ترماقلرده جمعهخان فاتح نینگ تومنلرگه سفرلریده تیک اوچردن فایدهلنگنی، اونگه کۉپلب قوراللی کوچلر همراهلیک قیلگنی عکس اېتگن ویدېولر موجود. شونینگدېک، اونینگ یانیده اۉق اۉتمس موترلر کاروانی هم کۉرینهدی.
جمعهخان فاتح نینگ حشمتلی تورموش طرزی، قوراللی کوچلری سانی نینگ آرتیشی، شونینگدېک، اهالی نینگ کتّه قِسمی اسماعیلي مذهبیگه منسوب حدودلرده مسجد و دیني مدرسهلر قوریش کمپاینی همده اولرنی حنفی مذهبیگه اۉتیشگه باسیم قیلهیاتگنی قندهار مرکزیگه یقین طالبان دایرهسی نینگ اعتبارینی تارتدی. طالبان حکمرانلیگی دوریده پشتون بۉلمهگن طالبان اعضالری نینگ حربي صلاحیتی و بایلیگی نینگ آرتیشی سېزگیر مسأله حسابلنهدی و بو طالبان حاکمیتی اوچون خوف صفتیده قرهلهدی. جمعهخان فاتح هم سۉنگگی قریب بېش ییل ایچیده دېیرلی هېچ نرسهسیز حالتدن کتّه بایلیک، کۉچمس ملک همده آلتین کانلری نینگ بیر قِسمی درآمدلری و قزیب آلیش حجمی اوستیدن نظارتگه اېگه بۉلیب اولگورگن اېدی. بو حالت طالبان، اینیقسه قندهاردهگی رهبریت اوچون تشویش منبعی بۉلیب کېلگن. طالبان رهبری دستلب جمعهخان فاتحنی درواز نینگ بېش تومنی امیرلیگیدن آلیب، زابل ولایتی حاکمی اۉرینباسری اېتیب تعیینلهدی، کېینچهلیک اېسه اونینگ آلتین کانلری اوستیدن نظارتینی کمهیتیردی. تاجیک ملتیگه منسوب طالبان قوماندانلری، جملهدن فاتح، تخمیناً اوچ آی اوّلگچه بدخشان کانلری خوفسیزلیگینی تأمینلش اوچون مینگ کیشیلیک بۉلینمه یوباریلیشیدن آلدین آلتین کانلری درآمدلری و قزیب آلینیشی اوستیدن انچه اېرکین نظارتگه اېگه اېدیلر. حاضر اېسه قندهاردن یوباریلگن اوشبو بۉلینمه آلتین کانلری نینگ بیر قِسمینی تۉختهتیب قۉیگن و بو تاجیک ملتیگه منسوب طالبان قوماندانلری درآمدی نینگ کمهییشیگه سبب بۉلگن.
طالبان مخالفلری فاتحگه ایشانمهیدی
جمعهخان فاتح تاجیک ملتیگه منسوب بۉلسه-ده، او طالبان حکومتیگه قرشی قرشیلیک حرکتلرینی باستیریشدهگی اساسي شخصلردن بیری حسابلنهدی. اوّلراق «اطلاعات روز» گزېتهسی اونینگ بدخشان اهالیسیدن بیرینی طالبانگه قرشی حربي جبههلر بیلن همکارلیک قیلگنلیک گمانی بیلن آتیب اۉلدیرگنی و کېینچهلیک اوشبو ویدېونی اجتماعي ترماقلرده ترقهتگنی حقیده خبر بېرگن اېدی. او آتیشدن آلدین شوندهی دېیدی: «عصیانچی نینگ جزاسی نیمه؟ الله و رسولی نینگ امریگه کۉره، اۉلیمدیر.» شو سببلی، حتا بدخشانده پشتون طالبانی بیلن حربي تۉقنهشوو یوزهگه کېلگن تقدیرده هم، جمعهخان فاتح طالبانگه قرشی حربي جبههلر، شونینگدېک طالبان مخالفلری و تنقیدچیلری اوچون ایشانچلی همکار صفتیده کۉریلمهیدی. فاتح پشتون طالبان رهبرلری نینگ اعتبارینی قازانیش و اولرگه صادقلیگینی نمایش اېتیش مقصدیده بدخشان اهالیسیگه نسبتاً کۉپلب زۉرآورلیکلرنی عملگه آشیرگن همده اۉز صداقتیگه نسبتاً هېچ قندهی شبهه قالدیرمسلیککه حرکت قیلگن. اېندیلیکده طالبان رهبری نینگ اونگه بۉلگن ایشانچی سوسهیگن بۉلسه-ده، طالبانگه قرشی جبههلر هم اونی اۉز صفیگه جلب اېتیشگه قیزیقیش بیلدیرمهیپتی، چونکه اولر هم اونگه ایشانمهیدی.
نیمه اوچون اوروش احتمالی پست کۉرینهدی؟
تورلی تخمین و میش-میشلرگه قرهمهی، موجود دلیللر جمعهخان فاتح نینگ طالبان رهبریتیگه قرشی قوراللی تۉقنهشووگه کیریشیش احتمالی جوده پست اېکنینی کۉرسهتهدی. بیرینچیدن، طالبان رهبریگه یقین کوچلر، اینیقسه مینگ کیشیلیک مخصوص بۉلینمه، حاضر بدخشان نینگ مهم حدودلریده جایلشگن بۉلیب، فاتح نینگ اوّلگی تأثیر دایرهسی نینگ کتّه قِسمینی اۉز نظارتیگه آلگن. ایکّینچیدن، تاجیک ملتیگه منسوب نفوذلی طالبان رهبرلری، جملهدن قاری فصیح الدین فطرت طالبان اوردوسی باش شتبی باشلیغی همده مولوي امان الدین منصور هلمند ولایتیدهگی طالبان حاکمی، هنوزگچه طالبان مرکزي رهبریتینی قۉللب-قوّتلهماقده. اوچینچیدن، جمعهخان فاتح مملکت مقیاسیده مستقل سیاسي تهیهنچگه اېگه اېمس و اونینگ تأثیری اساسن بدخشان نینگ اَیریم حدودلری بیلن چېکلنهدی. شوندهی شرایطده طالبان رهبریتیگه قرشی هر قندهی حربي حرکت اونینگ اوچون جوده آغیر عاقبتلرگه آلیب کېلیشی ممکن. طالبان رهبری دېوانیگه یقین شخصلر نینگ بدخشاندهگی مهم ادارهلرگه تعیینلنیشی همده محلي قوماندانلر تأثیری نینگ کمهیتیریلیشی قندههار دایرهسی نینگ حاکمیتنی ینهده مرکزلشتیریش و هر قندهی بۉیسونمسلیک احتمالینی باستیریش سیاستی نینگ بیر قِسمی صفتیده بهالنماقده. بدخشانده یوز بېرهیاتگن واقعهلر تاجیک و پشتون طالبانی اۉرتهسیدهگی مفکوروي بۉلینیشدن کۉره، حاکمیت، مالیوي منبعلر و آلتین کانلری اوستیدن نظارت اوچون کېچهیاتگن رقابتنی کۉپراق عکس اېتتیرهدی. جمعهخان فاتح تأثیری نینگ بیر قِسمینی یۉقاتگن و اَیریم مهم لوازملردن چېتلهتیلگن بۉلسه-ده، حاضرگچه اونینگ طالبان رهبریتیگه قرشی قوراللی تۉقنهشووگه تیارلنهیاتگنینی کۉرسهتهدیگن هېچ قندهی آچیق بېلگی کوزهتیلمهگن.
