گزارشگر: سارا عنان
مېن۲۳ یاشدهمن. دنیا نینگ باشقه جایلریده بو یاش عادتده آرزو قیلیش، آرزولر سری اینتیلیش و باغلرده بېملال سَیر قیلیش دوری حسابلنهدی. اما بوگونگی کابلده ۲۳ یاشگه کیریش کۉپراق دایمي روشده “کۉرینمس بۉلیشنی” اۉرگنیش دېگنیدیر. بیز، قیزلر و عیاللر، قدملریمیز نینگ آوازی کمراق اېشیتیلیشی اوچون قندهی یوریشنی، کۉچه و خیابانلرده پیدا بۉلهدیگن هر بیر ینگی تۉسیق بیلن اۉزیمیز نینگ بیر بۉلهگیمیزنی اویده قالدیریشنی همده کوندن-کونگه بلندلشیب بارهیاتگن جنسیتی اجرهتیش دېوارلری آرهسیده قندهی نفس آلیشنی اۉرگنیشگه مجبورمیز. کابل نینگ کول رنگ کونلریدن بیریده توش پیتی اوی دېوارلری آرهسیدهگی زېریکیشدن چرچهب کېتدیم. سینگلیم بیلن بیرگه اوییمیز یقینیدهگی رستورانتگه توشلیک قیلیش اوچون باریشگه قرار قیلدیک. بیز فقط بیر نېچه ساعت بۉلسه هم بو بۉغووچی تورغونلیکدن چیقیشنی ایستهگندیک.
اما رستورانتگه کیرگن زهاتیمیز پُشیمان بۉلدیم. بیز اوچون مناسب شرایط یۉق اېدی. او یېردهگی حالتنی کۉریب، ناچارلیگیمدن کولگیم کېلدی. رستورانت نینگ عایلهوي بۉلیمی اېرککلر بۉلیمیدن انچه کیچیک اېدی، دېرَزهلری اېسه قلین قاپلهمهلر بیلن تۉسیب قۉییلگن اېدی. حتا شمالهتیش تېشیکلری هم پیوندلب بېرکیتیلگن، شونده قیزلر و عیاللر نینگ تشقی دنیا بیلن اېنگ کیچیک علاقهسی هم اوزیلگن اېدی. شوندن سۉنگ مېوه شربتی ساتیلهدیگن دوکانگه کیرگنیمیزده هم بیزنی یاغاچدن یهسهلگن کیچیک خانهچهگه باشلب کیریشدی و آرتیمیزدن اېشیکنی یاپیب قۉییشدی. او جای قارانغی، یاروغلیکدن اوزیلگن و قماقخانه اتاقینی اېسلهتهدیگن تار خانهگه اۉخشردی.
رستورانت نینگ عایلهوي بۉلیمیدهگی پیوندلب بېرکیتیلگن دېرَزهلر
طالبلر حکمرانلیگی آستیده عیاللر اوچون کۉچه و یۉللرده یوریش هېچ قچان عادي سَیر اېمس. بو کۉپراق کۉرینمس ماینلر میدانیدن اۉتیشنی اېسلهتهدی. هر لحظهده طالبلر گزمهلری تامانیدن تۉختهتیلیش، قۉلگه آلینیشی یاکه قییناققه دچار بۉلیش خوفی موجود. اۉشه ایسّیق توش پیتیده قویاش باشیمیز اوزره قیزدیریب تورردی. اوییمیز یقینیدهگی کۉچه بۉیلب کېتر اېکنمیز، اېندی اۉز اهالیسی نینگ یرمیگه بېگانه بۉلیب قالگن جمعیت نینگ شبههلی و سیناوچن نگاهلرینی حس قیلردیک. مېن سینگلیم بیلن ایلگری عایلهلر تېز-تېز بارهدیگن، صمیمي اوچرهشوولر اۉتکزیلهدیگن رستورانتگه کیردیم. بیر وقتلر بو یېر بالهلر نینگ کولگیسی، دۉستلر و عایله اعضالری نینگ ساکن صحبتلری بیلن گوجوم اېدی. اما ایچکریگه کیریشیمیز بیلن مېنی اېنگ اوّلا اېرککلر و عیاللر اوچون اجرهتیلگن حدودلر اۉرتهسیدهگی آچیق و لرزهگه سالووچی تفاوت قرشی آلدی. رستورانت نینگ اېرککلر اوچون مۉلجللنگن عمومي سالونی کېنگ، یاروغ و تشقریگه قرهگن کتّه دېرَزهلرگه اېگه اېدی. بو دېرَزهلر اېرکک مزاجلرگه تشقی منظرهدن بېملال بهرهمند بۉلیش امکانینی بېرردی.
بو نینگ عکسیگه، بیزنی شاشیلینچ روشده سالوننینگ اېنگ آخریدهگی “عایلهوي بۉلیم” دېب یازیلگن کیچیک لوحه تامان باشلشدی. رستورانت نینگ عیاللرگه اجرهتیلگن قِسمی جوده تار اېدی، گۉیا اساسي سالون نینگ کېرهکسیز بیر چېتیدن زۉرغه اجرهتیب آلینگندېک تویولردی. بو جای تار، دیم و نهایتده غمگین محیطگه اېگه بۉلیب، دېوارلری قارهمتیر، چوکی و مېزلری اېسه اېسکی همده اېسکیریب کېتگن اېدی. چوکیلر بیر-بیریگه جوده یقین قۉییلگن، طبيعي یاروغلیک اېسه دېیرلی یۉق اېدی. اما بو خانه نینگ اېنگ اَینچلی منظرهسی اونینگ دېرَزهلریده نمایان بۉلردی. دېرَزهلر قلین، قارهمتیر قاپلهمهلر بیلن یاپیلگن بۉلیب، عیاللر نینگ تشقریدن کۉرینیشی اوچون اېنگ کیچیک تیرقیش هم قالدیریلمهگن اېدی. رستورانت اېگهلری، احتمال، طالبان خادملری نینگ کۉرسهتمسیگه بناءً، بو مطلق “کۉرینمس قیلیش” سیاستینی ینهده کوچهیتیریش اوچون قاپلهمهلر بیلن کفایهلنمهگن، بلکه دېرَزهلر نینگ تېمیر راملرینی و حتا اولر نینگ تېپهسیدهگی کیچیک شمالهتیش توینوکلرینی هم پیوندلب محکملب قۉییشگن اېدی. گۉیاکه بیرار عیال تشقریدهگی هوادن نفس آلیش اوچون دېرَزهنی آچیشگه اورینیب قالمسلیگی کېرهک اېدی.
کۉزیم کول رنگ، پیوندلب بېرکیتیلگن شمالهتیش توینوکلریگه توشدی. حتا اولردن بیرینی آچیشگه اورینیب کۉردیم، اما اونینگ پیوندلب محکملنگنینی انگلهدیم. بو رستورانت اېگهسی تامانیدن اتهیلب قیلینگن اېدی. طالبان قاعدهلریگه کۉره، هېچ بیر عیال حتا تشقی عالم نینگ سایهسینی هم کۉرمسلیگی کېرهک. شو لحظهده ایچیمدهگی ناچارلیکدن کولگیم چیقدی. بو عصبي و اچّیق کولگی اېدی اصلیده اېسه تاماغیمگه تیقیلیب قالگن ییغیگه اۉخشردی. خَیالیمده پیوندچی بیر نېچه ساعت دوامیده تېمیرنی اېریتیب، اوچقونلر سهچرهتیب، عادي بیر دېرَزه نینگ برچه تیرقیشلرینی بېرکیتهیاتگنینی تصور قیلدیم. فقط 23 یاشلی بیر قیز و اونینگ سینگلیسی کۉرینیب قالیب، طالبان ملاسی یاکه کۉچهدن اۉتهیاتگن بیرار کیشی نینگ نگاهینی بېزاوته قیلمسلیگی اوچون.
دېرَزهلرنی شو درجهده بېرکیتیش اوچون صرفلنگن محنت و اورینیش اصلیده طبیعتن اېرکین بۉلیشی کېرهک بۉلگن مکانلرنی بۉیسوندیریشگه قرهتیلگن اولکن سعی-حرکتدیر. بو بوگونگی افغانستانده عیاللر و قیزلرنینگ احوالینی افادهلاوچی اېنگ فاجعهلی منظرهلردن بیریدیر.تشقریده قویاش ایاوسیز کویدیرردی. اما ایچکریدهگی بۉغووچی محیط تشقریدهگی جزیرهمهدن هم آغیرراق اېدی. بیز توشلیکنی تېمیر پنجرهلی، قارانغی و غمگین حجرهنی اېسلهتهدیگن اۉشه خانهده تاماغیمیزدهگی توگون و سکوت طعمی بیلن یېدیک.
یالغیزلیک تأمینی آلگن شیرین موزقیماق (شیریخ)
اۉشه قارانغی و دیم رستورانتدن چیققنیمیزدن سۉنگ، جزیرهمه قویاش ینه باشیمیز اوزره قیزدیرردی. شونگه قرهمهی، رستورانتدهگی بۉغووچی محیط نینگ آغیرلیگی کۉکسیمگه توش پیتیدهگی قویاش حرارتیدن هم آغیرراق باسیم قیلردی. سینگلیم قۉلیمنی سیقیب، شیریخ یېییش اوچون بیر شربتخانهگه باریشنی تکلیف قیلدی. ایکّلهمیز هم آچیقراق بیر جای تاپیش امیدیده قدملریمیزنی تېزلهتدیک. اما طالبان نینگ جنسیتی اجرهتیش قاعدهلری بو یېرده بوندن هم دهشتلیراق منظرهنی نمایان اېتیشینی بیلمسدیک. شربتخانهگه کیریشیمیز بیلناق عیاللر اوچون نه آچیق جایده، نه عمومي سالوندده بیرار چوکی یاکه مېز بارلیگینی کۉردیک. بو نینگ اۉرنیگه، دوکان خدمتچیسی شاشیلگن حالده بیزنی دوکان نینگ آخریدهگی کیچکینه یاغاچ خانهچهگه باشلهدی. ایچکریگه کیرگنیمیزده او یېر نینگ تشقریگه قرهگن بیرارته هم دېرَزهسی یۉقلیگینی کۉردیک. خانه فقط شیفتگه آسیلگن خیره بیر لمپوچکه بیلن یاریتیلر، قۉپال یاغاچ دېوارلری اېسه مېزلرگه شو قدَر یقین اېدیکی، گۉیا یېلکهلریمیزنی سیقیب تورگندېک تویولردی. بیز اۉتیردیک. تشقریدن اېرککلر نینگ کولگیسی و صحبتلری اېشیتیلیب تورردی، اما بیز مطلق سکونت ایچیده اېدیک. بوندهی تار و بۉغیق جایده گپلشیش نینگ اۉزی هم مشکل اېدی. بویورتمه بېردیک و کوتدیک. اۉشه دَمده ایچیمنی چوقور تحقیر حسسی قاپلهدی. نېگه بیز نینگ موجودلیگیمیز شونچهلیک خوفلی دېب قرهلهدیکی، عاديگینه ساووق ایچیملیک ایچیش اوچون هم یاغاچ قوتیگه یشیرینیشگه مجبور بۉلیشیمیز کېرهک؟ ساووق شیریخ اۉشه دیم و بۉغووچی خانهده یالغیزلیک و چېکلاو تأمینی آلگندېک اېدی.
اۉشه یېرده بوندن هم چوقورراق بیر دردنی حس قیلدیم. اصلیده بیز اوچون قووانچلی بیر لحظه بۉلیشی کېرهک بۉلگن شیریخ یېییش گۉیا یشیرین بیر فعالیت توسینی آلگن اېدی پنهانه، کۉزلردن ییراقده. بوندهی اجرهتیشلر فقط جسماني چېکلاو اېمس. طالبان حکمرانلیگی شهر روحینی استه-سېکین اۉلدیرماقده. بیر وقتلر رنگ-برنگ و حیاتگه تۉله بۉلگن کابل بوگون عیاللر اوچون شاشیلیش و دایمي خواطر بیلن باسیب اۉتیلهدیگن یۉللر مجموعهسیگه ایلنگن. افغانستان مجبوري جنسیتی اجرهتیلیشی و طالبان نینگ غیرِ انساني سیاستی قتلملری آستیده اۉزی نینگ تیریک و جۉشقین روحینی استه-سېکین یۉقاتمسده. اۉشه لحظهده ساووق شیریخ نینگ طعمی بیلن حیاتیمیزنی قمرهب آلگن بۉغووچی قمل نینگ ایسسیغینی بیر-بیریگه باغلهدیم. بو قمل بیزگه فقط عیال تنهسیده توغیلگنیمیز اوچون مجبورن یوکلهتیلگن. جمعیت سېنی گۉیا جماعت جاییگه کیریشی بیلن درحال اېنگ یقین یاغاچ قوتیگه یشیریلیشی کېرهک بۉلگن خوفلی عنصر صفتیده کۉریشی انسان روحیتینی آوازسیز قییناق بیلن یوزمه-یوز قالدیرهدی.
اوی- سۉنگگی باشپناه
شربتخانهدن چیققنیمیزده حلی توشدن کېینگی وقت نینگ اۉرتهسی هم بۉلمهگن اېدی. شونگه قرهمهی، اویگه اېرتهراق قَیتیشنی افضل بیلدیک. یۉل-یۉلهکهی کابل باغلری حقیده اۉیلهدیم. بیر وقتلر اولر عایلهلر اوچون خوفسیز مسکن اېدی، بوگون اېسه عیاللر نینگ او یېرگه کیریشی تعقیقلنگن. پول سرخدهگی ساکن قهوهخانهلر یادیمگه توشدی – بیر پیتلر اولر بیز نینگ مدني اوچرهشوولریمیز مسکنی اېدی، حاضر اېسه یا بوتونلهی یاپیلگن، یا ساووق و بېگانه جایلرگه ایلنگن. کتاب دوکانلرینی اېسلهدیم؛ ایلگری بېملال ایلنیب کتاب تنلش ممکن بۉلگن بو مسکنلرده اېندی طالبان خادملری نینگ آغیر نظارتی آستیده یوریش نینگ اۉزی عذابگه ایلنگن. اېنگ آغیر تویغو اېسه شوندن عبارت اېدیکی، بو شهرده اېندی باریش ممکن بۉلگن بیرارته هم جای قالمهگندېک اېدی. کۉچه و خیابانلر اېندی سَیر قیلینهدیگن اېمس، بلکه امکان قدَر تېز و خواطر بیلن کېسیب اۉتیلهدیگن یۉلکلرگه ایلنگن. ایچیم تۉله ارمان بیلن سینگلیم ایکّاویمیز اۉز باشپناهمیز- اویگه قَیتدیک. اېشیکنی یاپیب، نهایت بیر لحظه یېنگیل نفس آلدیم. طالبان حکمرانلیگی دوریده اوی بیز قۉرقوو و سۉراقسیز یوزیمیزنی آچیق توتیشیمیز ممکن بۉلگن یگانه مکانگه ایلنگن. بوگون افغانستاندهگی برچه قیزلر و عیاللر اوچون اېنگ ایشانچلی باشپناه – بو اوی. چونکه اونینگ تشقریسیده کۉچه، خیابان و شهر اولر اوچون اېندی خوفسیز اېمس. طالبان تعلیمنی، ایش قیلیش حقوقینی، دَم آلیش و هاردیق چیقریش امکانیتلرینی، عموماً، حیات نینگ دېیرلی برچه جبههلرینی چېکلب قۉیگن.
اۉشه کونی کېچقورون تلویزیوننی یاقدیم و دنیا نینگ اېرکین شهرلریدهگی حیات عکس اېتگن فلمنی تماشا قیلدیم. کۉچهلرده یوگورهیاتگن، باغلرده کولهیاتگن و کېلهجگی حقیده قۉرقمسدن گپیرهیاتگن قیزلرنی کۉردیم. بو منظرهلر بیلن کابل و افغانستاندهگی بوگونگی واقعلیک اۉرتهسیدهگی تفاوت نهایتده آغریقلی اېدی. شونگه قرهمهی، بیر فکر خَیالیمدن اۉتدی: طالبان بیزدن کۉپلب جماعت جایلرینی تارتیب آلگن بۉلیشی ممکن، اما اولر قلبیمیزدهگی اېرکینلیک آرزوسینی سۉندیره آلمهگن.
بوگون افغانستان نینگ کۉپلب عیاللری و قیزلری، خودّی مېن کبی، اویلریده پناه تاپیشگه مجبور. بو اولر نینگ تنلاوی اېمس، بلکه مجبوريتیدیر. شونگه قرهمهی، اولر هنوز بیر کون کېلیب قۉرقمسدن کۉچهگه چیقیشنی، رستورانتگه اېرکین کیریب طعاملنیشنی و رستورانت دېرَزهسیدن تشقریگه بېملال باقیشنی آرزو قیلهدیلر. اولر یاغاچ خانهچهلرگه قملمسدن، شیریخلرینی اېرکین یېییشنی هم آرزو قیلهدیلر. اۉشه کون کېلگونیچه بیز دوام اېتهمیز – باشدن کېچیرگنلریمیزنی حکایه قیلیشده، بو جراحتلرنی حجتلشتیریشده و بو ظلمت ابدي دوام اېتمسلیگیگه امید قیلیشده دوام اېتهمیز. چونکه تاریخ شونی کۉرسهتهدیکی، هېچ بیر دېوار، هېچ بیر ظلمت و هېچ قندهی مجبوري اجرهتیش عیاللر آوازینی ابدي سکوتگه چۉمدیره آلمهگن.
