اعضای تیم ملی فوتسال زیر ۱۷ سال افغانستان پس از قهرمانی در مسابقات آسیایی به افغانستان بازگشتند و مورد استقبال پرشور مردم قرار گرفتند. هزاران نفر در شهرهای مختلف کشور به خیابان آمدند و شادی خود از قهرمانی تیم فوتسال افغانستان را ابراز کردند. معمولا رویدادهایی از این دست فرصتهای نادری برای مردم افغانستان هستند که از سر شکافهای اجتماعی و قومی غالب در کشور عبور کنند و همبستگی خود در سطح کشوری را به نمایش بگذارند.
اما این تمام ماجرا نبود. بعضی از اعضای حکومت طالبان نیز در این رویداد سرشار از شادی، فرصتی برای استفادهی سیاسی دیدند. در خوست، جایی که در آن هزاران نفر برای استقبال از این تیم گرد آمده بودند، شبکه حقانی نیز بنر تبلیغاتی بزرگی با عکس سراجالدین حقانی، رهبر این شبکه را در میان اعضای تیم برده بود. اعضای تیم فوتسال زیر ۱۷ سال افغانستان که قبل از این هرگز دستار بر سر نگذاشته بودند، حالا لنگی رایج در میان اعضای شبکه حقانی (دستار سیاه با نوارهای سفید) را بر سر داشتند. روشن بود که شبکه حقانی میخواهد این تصور را در مردم القا کند که اولا شاخهی مشرقی حکومت طالبان (حقانیها) با رویدادهای ملی شاد در افغانستان همراه اند و نه شاخهی قندهار، و ثانیا شبکه حقانی از هویت خشونتبار خود عبور کرده و اکنون وارد فاز دیگری از کارکرد سیاسی و حکومتی شده است. در عکسهای منتشرشده، اعضای شبکه حقانی صحنهها را طوری تنظیم کردهاند که تصویر حقانی در مرکز جمعیت برجستهتر دیده شود.
شبکه حقانی که در دوران جمهوریت «خونینترین و مرگبارترین» حملات انفجاری و انتحاری را علیه اهداف نظامی و غیرنظامی سازماندهی کرده بود، اکنون میکوشد با بهرهگیری از ورزش، چهرهی «نرم» و «مردمی» از خود در اذهان عمومی بسازد.
ناظران به این باور اند که شبکه حقانی با استفاده از همراهی با تیمهای ورزشی، بهویژه فوتسال و کرکت، تلاش میکنند تصویری را که سالها با انفجار، انتحار و خشونت گره خورده بود، تعدیل کند. این شبکه میکوشد با بهرهگیری از محبوبیت گستردهی ورزش در افغانستان، خود را بهعنوان حامی ورزش و استعدادهای جوان معرفی کند، تا از این طریق به تقویت پایگاه خود در جامعه بپردازد. در واقع، حضور هماهنگ بازیکنان نوجوان با لنگیهای سیاه و بنر سراجالدین حقانی، نه تصادفی بلکه بخشی از پروژهای هدفمند برای انتقال پیام «نرمشده» از چهرهی «خشنترین» شاخهی طالبان است؛ پیامی که نهتنها برای افکار عمومی در داخل بلکه همچنان برای ناظران خارجی طراحی شده است. این در حالی است که رهبران جناح قندهار بهطور سنتی به ورزش بیاعتنا بودهاند و در این مورد اخیر نیز واکنش مثبتی از خود نشان ندادند. سراجالدین حقانی با استفاده از رویدادهای محبوب در میان عموم، از جمله حمایت از ورزشکاران، در پی آن است که خود را چهرهی «عملگرا و مردمی» نشان دهد؛ در حالی که جناح قندهار به رهبری ملا هبتالله آخوندزاده همچنان رویکردی بسته و «ضدمدرن» دارد. حمایت حقانی از ورزش در واقع بخشی از پروژهی بزرگتر این شبکه برای تقویت پایگاه سیاسی و اجتماعی خود در برابر رهبری سنتی طالبان، بهویژه رهبر کنونی این گروه در قندهار، است.
انتقاد از کنار گود
پس از ورود تیم به کابل، اعضای آن به وزارت داخلهی طالبان فراخوانده شدند تا با سراجالدین حقانی دیدار کنند. او با آنان احوالپرسی کرد و عکس یادگاری گرفت. تصاویر و ویدیوهای این دیدار به سرعت در شبکههای اجتماعی افغانستان منتشر شدند و واکنشهای گستردهای را در پی داشتند. شماری از کاربران از این اقدام انتقاد کرده و گفتند ورزشکاران نباید ابزار «تبلیغاتی» برای «سفیدنمایی» کارنامهی «خونین» شبکه حقانی شوند.
به نظر میرسد که آنچه منتقدان در این ماجرا به آن توجه چندانی نداشتند این است که شبکه حقانی، با توجه به سابقهی «رعب و وحشت» در دوران جمهوریت و با در اختیارداشتن وزارت داخله و کنترل و نفوذ در ریاست استخبارات و نیروهای انتحاری، ابزارهای فشار گستردهای در اختیار دارد. در چنین فضایی، رد دعوت سراجالدین حقانی که میان نیروهای طالبان به لقب «خلیفه» مشهور است، برای ورزشکاران تبعاتی خطرناک میتواند داشته باشد. بیشتر اعضای تیم فوتسال زیر ۱۷ سال از طبقات پایین جامعه و با کمترین امکانات به جایگاه کنونی رسیدهاند؛ طبیعی است که در برابر چنین فشارهایی گزینهی دیگری پیش رو نداشته باشند. در حکومت طالبان، هرگونه مخالفت یا اعتراض با خطر بازداشت، شکنجه و حذف همراه است. ناظران ورزشی میگویند در صورت امتناع اعضای تیم فوتسال از دیدار با سراجالدین حقانی، احتمال کنار گذاشته شدن آنان از تیم ملی و حتا برخورد مستقیم نیروهای شبکه حقانی وجود داشت.
در گذشته، رهبران شبکه حقانی رفتاری مشابه با اعضای تیم ملی کرکت داشتند. سه سال پیش، انتشار عکس و ویدیوی دیدار اعضای تیم کرکت با حقانی واکنشبرانگیز شد و موجی از انتقاد را در میان مخالفان طالبان برانگیخت. سال گذشته نیز راشد خان، ستارهی نامدار دنیای کرکت، هنگام بازگشت به افغانستان پس از چهار سال، در کنار انس حقانی دیده شد که باز هم واکنشهای منفی فراوانی به همراه داشت. شماری از شهروندان در تبعید خواستار تحریم تیم ملی کرکت شدند و دلیل آن را نزدیک شدن این تیم به حکومت طالبان خواندند.
درخواستی که مخالفان طالبان از بازیکنان تیمهای ملی کرکت و فوتسال برای اعلام مخالفت و ایستادگی در برابر طالبان بهدلیل نقض حقوق بشر، بهویژه حقوق زنان مطرح کردهاند، برای این ورزشکاران اقدامی دشوار و حتا ناممکن به نظر میرسد. بسیاری از این ورزشکاران جوان با وجود مشکلات شدید اقتصادی توانستهاند به جایگاه کنونی خود برسند و در حالی که عمر حرفهای هر ورزشکار کوتاه است، منتقدان از آنان توقع دارند که در اوج دوران ورزشیشان در برابر گروهی بایستند که تجربهی دودهه جنگ، عملیات انفجاری و انتحاری، گروگانگیری و بازداشت را در کارنامهی خود دارد. بسیاری از منتقدانی که در کشورهای امن اروپایی و امریکایی زندگی میکنند و از آنجا فراخوان ایستادگی میدهند، در شرایطی کاملا متفاوت از ورزشکارانی اند که در داخل افغانستان و زیر سلطهی طالبان زندگی میکنند؛ تفاوتی که گاه در قضاوتها نادیده گرفته میشود.
