ذکیه خدادادی؛ دختری که از دل تابوها برخاست و تاریخ‌ساز شد

ذکیه خدادادی تولد ۲۵ سالگی‌‌ خود را دور از زادگاهش، حتا دور از قاره‌ای که‌ در آن به دنیا آمده است، جشن گرفت: پاریس، فرانسه. دختر مبارزی که از هرات افغانستان برخاست، به دیوارهای محدودیت، تبعیض‌ و تابوها کوبید، و تبدیل به یک الگو و مایه الهام‌ برای میلیون‌ها هم‌نوع خود شد.

به همین ‌مناسبت، در این مطلب به زندگی‌نامه و کارنامه‌ی این ورزشکار پاراتکواند پرداخته شده است.

دوران دشوار کودکی

ذکیه متولد دسامبر ۲۰۰۰ در شهر هرات است. او با یک دست به این دنیا آمد، نقص مادرزادی که دوران کودکی پر از تبعیض، تحقیر و نگاه‌های آزاردهنده را برای او رقم زد. او می‌گوید: «وقتی می‌خواستم به عروسی یا بیرون از خانه بروم، دست معلولم را پنهان می‌کردم. کودکان در کوچه‌ها مرا اذیت می‌کردند، مسخره‌ام می‌نمودند و قلبم را می‌شکستند. بارها گریه کردم.»

این فشارهای روحی چنان سنگین بود که ذکیه در کودکی حتا تصمیم به خودکشی گرفت، تصمیمی که او اکنون آن را بزرگ‌ترین اشتباه زندگی‌اش می‌داند.

تکواندو؛ ورزشی که دختر منزوی را یک مبارز ساخت

ورود ذکیه به ورزش رزمی تکواندو، نقطه عطف زندگی‌اش شد؛ ورزشی که اعتمادبه‌نفس را به او بازگرداند و از دختر منزوی، یک مبارز ساخت. او در مصاحبه‌ای می‌گوید: «تکواندو مرا قوی ساخت. وقتی کسی توهین می‌کرد، دیگر سکوت نمی‌کردم. هر روز قوی‌تر می‌شدم.»

مربی‌ای که ذکیه را آموزش می‎‌داد، خودش نیز دارای معلولیت بود. این مربی بهتر از هر کسی ذکیه را درک می‌کرد. ذکیه می‌گوید: «استادم پدر معنوی من بود. او همیشه می‌گفت اگر تمرین را رها کنی، به هیچ‌جا نمی‌رسی. می‌گفت در تو چیزی می‌بینم که دیگران نمی‌بینند. هرچه دارم، مدیون او هستم.»

آغاز مسابقات ذکیه

فدراسیون تکواندوی افغانستان در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ در کابل مسابقات انتخابی بانوان را برگزار کرد. ذکیه از هرات راهی کابل شد تا در این رقابت‌ها شرکت کند؛ مسابقاتی که شبیه به جنگ نابرابر می‌ماند و او در برابر حریفانش، یک دست ‌کم داشت. بااین‌حال، ذکیه در کمال شگفتی، همه‌ی رقبایش را شکست داد و در میان تکواندوکاران بدون معلولیت، قهرمان شد. این‌جا بود که جرقه‌ای از امید در دل ذکیه روشن شد.

فدراسیون تکواندوی افغانستان برای اولین‌بار بخش پاراتکواندو را در چوکات این فدراسیون تأسیس کرد. ایجاد این بخش راه را برای ذکیه جهت رسیدن به سکوهای بین‌المللی باز کرد.

ذکیه در ماه می سال ۲۰۱۶ به رقابت‌های بین قاره‌ای آزاد پاراتکواندو اشتراک کرد و موفق به کسب مدال نقره شد. این نخستین مدال تاریخ ورزش افغانستان در بخش معلولان توسط یک بانو بود.

کسب این مدال باعث شد که ذکیه دیگر در کوچه‌های هرات تحقیر نشود بلکه مایه افتخار باشد. ذکیه می‌گوید: «بعد از آن مدال، ۹۵ درصد کسانی که مخالف ورزشم بودند، نظرشان تغییر کرد.»

اما آن پنج درصدی که مخالف ورزش ذکیه بودند، برای او دیگر مخالف به شمار نمی‌رفتند بلکه تبدیل به تهدید شده بودند؛ در حدی که او می‌گوید جانش در خطر بود. ذکیه می‌افزاید که قبل از مسابقات پارالمپیک توکیو، به او هشدار داده شد که حتا ممکن است برای جلوگیری از حضورش در مسابقات کشته شود.

فرار از کابل

سقوط هرات به‌دست طالبان و در نهایت فروپاشی کامل دولت افغانستان در کابل، همه‌ چیز را به نفع مخالفان ورزش ذکیه خدادادی رقم زد. دیگر برای او نه‌تنها رسیدن به بازی‌های پارالمپیک توکیو دست‌نیافتنی بود که آینده‌ی ورزش زنان هم نابود شده بود.

در آن روزهای آشفته‌ی آگست ۲۰۲۱، ذکیه در حالی که ویزای جاپان را داشت، برای خروج از افغانستان در تقلا بود. او با پخش یک ویدیو در صفحات مجازی درخواست کمک کرد. چندین کشور برای کمک به او اعلام آمادگی کردند، اما در این زمینه فرانسه پیش‌قدم شد.

ذکیه می‌گوید که خروج از میدان هوایی کابل یکی از تلخ‌ترین خاطرات زندگی او است. او می‌گوید که آن روز بی‌هوش شد و مرگ را از نزدیک لمس کرد.

ذکیه از کابل به ابوظبی و سپس به پاریس منتقل و از آن‌جا راهی توکیو شد، در حالی که مراسم افتتاحیه را از دست داده بود. در نهایت ذکیه بدون آمادگی کامل و با ذهن زخمی به پارالمپیک توکیو رسید. اگرچه در رقابت‌ها شکست خورد، اما حضورش خود یک معجزه بود. پیامی که به جهان داد، از هر مدالی ارزشمندتر بود: هرگز تسلیم نشوید.

رویای کسب مدال از پارالمپیک پاریس

پس از المپیک توکیو، ذکیه در مسابقات مختلف بین‌المللی شرکت کرد و خوش درخشید. او از مسابقات قهرمانی اروپا مدال طلا به‌دست آورد، و از سایر رقابت‌ها نیز مدال‌های خوش‌رنگ را به گردن آویخت، تا این‌که یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های زندگی‌ او از راه رسید؛ بازی‌های پارالمپیک پاریس.

ذکیه در بازی‌های پارالمپیک ۲۰۲۴ پاریس در وزن ۴۷ کیلوگرم تحت پرچم پناهندگان شرکت کرد. او در نخستین رقابت موفق شد که تکواندوکار کوبایی را ۲۱ بر ۱۱ شکست بدهد و راهی یک‌چهارم نهایی شود. در این مرحله ذکیه در برابر زیاده‌خان ایساکووا از اوزبیکستان قرار گرفت؛ تکواندوکاری که قهرمان پاراتکواندوی جهان در سال ۲۰۲۳ بود. همان‌طور که پیش‌بینی می‌شد، ذکیه در این مسابقه چهار بر سه مغلوب زیاده‌خان شد. این تکواندوکار اوزبیکستانی در رقابت بعدی‌اش نیز تکواندوکار صاحب‌نام تایلند را شکست داد و فینالیست شد. با فینالیست‌شدن زیاده‌خان، چانس دوباره برای کسب مدال برونز به ذکیه خدادادی فراهم شد.

ذکیه در یک مسابقه‌ی سرنوشت‌ساز توانست که نورجهان ایکینجی از ترکیه، دارنده‌ی عناوین نائب‌قهرمانی جهان و قهرمانی اروپا را با حساب نُه بر یک شکست بدهد. حریف بعدی ذکیه از مراکش به علت مصدومیت از مسابقه انصراف داد و در نهایت مدال تاریخی برنز به ذکیه رسید. این نخستین مدال تاریخ پناهندگان بود، افتخاری که ذکیه آن را به نامش کسب کرد.

ذکیه از سال ۲۰۲۱ به این‌سو در پاریس زندگی می‌کند و در انستیتوت ملی ورزش فرانسه به تمرینات خود ادامه می‌دهد. او امیدوار است که در پارالمپیک لاس‌آنجلس یک بار دیگر روی تشک به میدان برود و این بار امید دارد که به مدال طلا در آن رویداد بزرگ دست یابد.

این پنجمین سالی است که ذکیه تولدش را در خارج از افغانستان تجلیل می‌کند. او می‌گوید که حاضر است به کشورش برگردد، اگر زنان و دختران حق آموزش، کار و ورزش داشته باشند؛ شرایطی که میلیون‌ها زن و دختر در افغانستان در انتظارش هستند.