در همان حال که تصویرهای زیبا از برف سفید و تازه به صحنهای آماده برای طالبان و نیروها و مقامهای این گروه (بهمنظور ضبط عکسها و ویدیوهای تبلیغاتی) بدل میشود، افغانستان شاهد تلفات سنگین انسانی و خسارات گستردهی مالی ناشی از رویدادهای طبیعی چون برفباری و برفکوچ است. آنچه در جریان برفباریهای اخیر بیش از همه به چشم آمد، نه تمرکز روی مدیریت بحران و کمکرسانی، بلکه نمایشهای تبلیغاتی و رسانهای طالبان در قالب عکس و ویدیو بود.
محیط برفی بهدلیل ایجاد کنتراست بالا، نور طبیعی مناسب و برجسته شدن افراد، سلاحها و صحنههای شلیک، برای ثبت عکس و ویدیوی نظامی بسیار تأثیرگذار است. پسزمینهی سفید برف باعث میشود تصویر شفافتر، دراماتیکتر و از نظر بصری قدرتمندتر دیده شود. به همین دلیل، طالبان نیز از این محیط برای ضبط و انتشار ویدیوها و تصاویر نظامی استفاده کردهاند تا صحنهها برجستهتر، نمایشیتر و از منظر تبلیغاتی اثرگذارتر جلوه داده شود.
در یکی از نمونهها، قاری احسانالله بریال، والی طالبان در کاپیسا، در عکسی که از سوی نیروهای طالبان منتشر شده، در حال کمک به موتری دیده میشود که در برف گیر مانده است. البته این عکس با استفاده از ابزار هوش مصنوعی ساخته شده است. سپس فعالان طالبان در شبکههای اجتماعی این تصویر را بهعنوان نماد «کمکرسانی مقامهای ارشد» به آسیبدیدگان برفباریهای اخیر منتشر کردند.
دفتر والی طالبان در غزنی نیز ویدیوهای متعددی منتشر کرده و مدعی شده است که موترهای متعلق به ملا عبدالصمد جاوید، والی طالبان، وسایط نقلیه گیرمانده در «کوتل روضه» را از برف بیرون کشیدهاند. در این ویدیوها، چندین موتر منسوب به والی طالبان از نوع لندکروزر که در افغانستان بهنام «سیمرغ» شناخته میشوند، به نمایش گذاشته شده است.
در واکنش به این ویدیوها، وحید افضلی، کاربر فیسبوک، زیر یکی از این پستها نوشته است: «همهاش نمایش است. حق و حقوق مردم را میگیرد و بعد با موترش به کمک میآید.»
فهیم الفی، کاربر دیگر فیسبوک، نوشته است: «عوامفریبیای بیش نیست.»
خالد میوند نیز در واکنشی مشابه نوشته است: «هیچکس فریب این اعلانات را نمیخورد.»
منتقدان میگویند که در شرایط بحرانهای طبیعی، وظیفهی والی تنها ثبت تصویر و ژست رسانهای نیست، بلکه او باید بهعنوان مدیر بحران عمل کند، عملیات امدادرسانی و کمکرسانی را هماهنگ و مدیریت کند تا تلفات انسانی کاهش یابد و کمکها به موقع به آسیبدیدگان برسد؛ مسئولیتهایی که با نمایشهای رسانهای جایگزین نمیشوند.
بااینحال، جلب توجه افکار عمومی و تبلیغات، همانگونه که در دورهی نظام جمهوری دامنگیر بخشی از مقامها شده بود، اکنون برخی از مقامهای طالبان را نیز گرفتار کرده است. آنان نیز به «لایک» و «شیر» پستهای مرتبط با خود در شبکههای اجتماعی دل بستهاند.
اینگونه تصاویر از سوی کاربران طالبان و هوادارانشان، بهویژه در ایکس، بهطور گسترده منتشر میشود. بازخوردهای درونگروهی، تمجید و تقدیر هواداران، باعث میشود مقامهای طالبان، از جمله والیان کاپیسا و غزنی عملکرد خود را با همین تصاویر بسنجند و از کار خود رضایت داشته باشند.
در عین حال، حکومت طالبان انتقاد، شکایت و اعتراض شهروندان علیه مقامها و سیاستهای این گروه را ممنوع کرده است و شهروندانی که این ممنوعیت را نادیده بگیرند، با بازداشت و پیگرد مواجه میشوند. در چنین فضایی، ماشین تبلیغاتی طالبان در شبکههای اجتماعی فعالتر شده و انتشار اینگونه تصاویر و ویدیوها شدت گرفته است.
آمار بلند تلفات
در حالی که طالبان در جریان برفباری و پس از آن مصروف عکس گرفتن و ضبط ویدیوهای تبلیغاتی بودند تا آنها را در شبکههای اجتماعی و رسانههای تحت کنترلشان منتشر کنند، برفباریهای اخیر تلفات جانی و خسارات مالی قابلتوجهی به شهروندان وارد کرده است. ادارهی مبارزه با حوادث طبیعی طالبان، شنبه، ۴ دلو، مدعی شد که شمار قربانیان بارش برف و باران در روزهای اخیر به ۶۱ کشته و ۱۱۰ زخمی رسیده است. در اطلاعیهی این اداره آمده بود که در این رویدادها، ۴۵۸ خانه بهگونهی کامل یا قسمی آسیب دیده و ۳۶۰ خانواده متضرر شدهاند.
طالبان پس از اعلام این آمار، اطلاعات تازهای دربارهی میزان تلفات ارائه نکردند. بااینحال، تمرکز اصلی مقامها و نیروهای طالبان که اکنون قدرت را در افغانستان در اختیار دارند، بر انتشار تصاویر و ویدیوهای نمایشی از «کمکرسانی» در برفباریها بوده است.
از سوی دیگر، شماری از مقامهای طالبان و نیروهای ارتش، استخبارات و پولیس این گروه نیز از فرصت برفباری برای ضبط عکسها و ویدیوهای نمایشی و تبلیغاتی استفاده کردند.
فتحالله منصور، معاون وزارت ترانسپورت و هوانوردی رژیم طالبان، پس از برفباریها، با کلاشینکف نو که بهدلیل استفادهی کم، براق به نظر میرسد، در یکی از دامنههای کوه اقدام به نشانزنی کرده است. فتحالله منصور، فرزند اخترمحمد منصور، رهبر دوم گروه طالبان است که در سال ۲۰۱۶ در حملهی هوایی نیروهای امریکایی در مسیر برگشت از ایران به پاکستان کشته شد. شلیک برای نشانزنی به یکی از سرگرمیهای مقامهای ارشد طالبان و نیروهای این گروه بدل شده است؛ آنان در قالب تفریح و سرگرمی شلیک میکنند و میکوشند مهارت خود در استفاده از سلاح را به نمایش بگذارند. ویدیوهای اینچنینی نیز بهگونهی گسترده از سوی طالبان و هوادارانشان در شبکههای اجتماعی منتشر میشود.
از حقانی تا طالبان قندهار
این شیوهی استفاده تبلیغاتی از رویدادهای طبیعی، محدود به یک ولایت یا چند مقام نیست، بلکه به الگویی فراگیر در ساختار تبلیغاتی طالبان بدل شده است. استفاده از برفباری بهعنوان ابزار تبلیغاتی، نخست از سوی شبکه حقانی به رهبری سراجالدین حقانی، وزیر داخلهی طالبان، ترویج شد. در سالهای گذشته، نیروهای شبکه حقانی در چارچوب وزارت داخله، در هنگام برفباری عکسها و ویدیوهایی از حرکتهای نمایشی و کمکرسانی خود منتشر کردند؛ تصاویری که با استقبال گستردهی هواداران طالبان در شبکههای اجتماعی مواجه شد. امسال طالبان حوزهی قندهار نیز از همین استراتژی تبلیغاتی شبکه حقانی پیروی کردند.
وزارت دفاع طالبان به رهبری ملا یعقوب، فرزند ملا عمر، بنیانگذار طالبان و نیروهای استخبارات این گروه نیز از برفباری برای عکسبرداری و ضبط ویدیوهای تبلیغاتی استفاده کردهاند.
ویدیوهایی که از سوی نیروهای استخبارات طالبان منتشر شده، نشان میدهد که این نیروها با تسلیحات امریکایی به جامانده از حکومت پیشین افغانستان، مجهز هستند و چهرههای خود را با ماسک پوشاندهاند تا هویتشان فاش نشود. بخشی از نیروهای استخبارات طالبان عضو واحدهای انتحاری این گروهاند و به همین دلیل تمایلی به آشکار شدن هویت خود ندارند.
طالبان در برفباری اخیر نهتنها نیروهای دفاعی، پولیس و استخبارات خود را با اونیفرمها و تسلیحات ساخت امریکا برای ضبط تصاویر تبلیغاتی به صحنه آوردند، بلکه تانکهای هاموی و راکتانداز چندگانه BM-21 را نیز برای نمایش در محیط برفی بیرون کردند. این گروه مدعی شد که ۸۶ نفر از نیروهایش پس از گذراندن چهارونیم ماه آموزش نظری و عملی در بخش استفاده از این راکتانداز، فارغ شدهاند.
BM-21 که با نام «گراد» نیز شناخته میشود، یک راکتانداز چندگانهی ساخت اتحاد جماهیر شوروی سابق است که معمولا روی شاسی کامیون نصب میشود و توان شلیک ۴۰ راکت ۱۲۲ میلیمتری را در مدتزمان کوتاه دارد. این سامانه برای آتش پشتیبانی سنگین و هدف قرار دادن تجمع نیروها و مناطق وسیع به کار میرود و دقت نقطهای ندارد، بلکه برای ایجاد حجم بالای آتش استفاده میشود.
تشدید تبلیغات طالبانی
تشدید فعالیتهای تبلیغاتی طالبان در شبکههای اجتماعی در حالی صورت میگیرد که یکشنبه، ۵ دلو، فعالان تبلیغاتی این گروه به ارگ ریاستجمهوری دعوت شدند. در این مراسم، مقامهای ارشد طالبان، از جمله ملا عبدالواسع، رییسدفتر نخستوزیر طالبان، امیرخان متقی، وزیر خارجه، ملا تاجمیر جواد، معاون ریاست استخبارات طالبان و شماری دیگر از مقامها حضور داشتند.
در این نشست، از فعالان تبلیغاتی طالبان خواسته شد تا فعالیتهای خود را برای ترویج اهداف حکومت طالبان، رهبر این گروه و سیاستهای حاکمیتشان تشدید کنند. تاجمیر جواد که به «مغز متفکر حملات انتحاری» طالبان شهرت دارد، از این فعالان خواست با بهرهگیری از فناوریهای جدید، فعالیتهای حکومت طالبان را بازتاب دهند. او گفته بود: «مبارزین قلمی و فرهنگی امارت اسلامی در ۲۰ سال اشغال، چندین جبهه را گرم نگه داشتند و در راستای مشروعیت جهاد، مدیریت ارادهی مردم، اطمینان از پیروزی حق بر باطل و برجستهسازی قهرمانیهای مجاهدین، تلاشهای ارزشمند کردند.»
