رهبر طالبان درخواست والی بدخشان برای فرستادن یک واحد هزار نفری را برای محافظت از معادن بدخشان در شمالشرق افغانستان منظور کرده است. منابع محلی طالبان در بدخشان گفتهاند که این واحد نظامی در نزدیکترین زمان ممکن به ساحات معدنی، بهویژه معادن طلا، اعزام خواهد شد تا امنیت این معادن را تأمین کند. بیشتر استخراج معادن طلا از سوی چینیها در بدخشان انجام میشود و آنان از ماشینآلات پیشرفته برای زرشویی طلا استفاده میکنند. اعزام این واحد در حالی صورت میگیرد که پیش از این، نیروهای وابسته به قاری فصیحالدین فطرت، رییس ستاد ارتش طالبان، مسئولیت تأمین امنیت معادن بدخشان، از جمله معادن طلا را بر عهده داشتند.
اسماعیل غزنوی، والی طالبان در بدخشان، گفته است که ایجاد این واحد در راستای تأمین شفافیت عواید معادن مؤثر خواهد بود. او مشخص نکرد که چه میزان سرمایهگذاری در معادن بدخشان انجام شده و کدام معادن در حال استخراج اند، اما تأکید کرد که در بخش معادن این ولایت سرمایهگذاری کلان صورت گرفته است.
او گفت: «استخراج معادن و تنظیم خوب آن و امنیت باید کار شود و در بخش معادن سرمایهگذاری زیادی شده است و این به حفاظت و پاسبانی، تنظیم خوب و امنیت نیاز دارد. شرکتهای استخراج معادن خوب مدیریت شوند و امنیتشان خوب تأمین شود.»
والی طالبان همچنین مدعی شد که منظوری واحد هزار نفری، «شفقت» رهبر این گروه در بخش معادن بدخشان را نشان میدهد. او افزود: «شرکتهای استخراجکننده خوب مدیریت شوند و امنیتشان خوب تأمین شود. ما پیشنهاد یک قطعهی هزار نفری کرده بودیم و این قطعه به اساس شفقت عالیقدر امیرالمؤمنین منظور شده است.»
او اطمینان داد که این واحد نظامی بهزودی به بدخشان اعزام خواهد شد و با ورود آن، روند استخراج معادن با اطمینان بیشتری پیش برده میشود.
ادعای کلان اشتغال
هفتهی گذشته، وزارت معادن و پترولیم طالبان مدعی شد که بیش از ۱۰۰ هزار نفر بهصورت مستقیم و غیرمستقیم در بخش استخراج معادن طلا در ولایت بدخشان مشغول به کار اند و طلا از این معادن به روش زرشویی استخراج میشود.
بااینحال، واقعیتهای میدانی، ویدیوها و عکسهایی که از روند استخراج طلا در بدخشان منتشر شده، نشان میدهد که در مقایسه با نیروی انسانی، استفاده از ماشینآلات برای استخراج بیشتر است.
وزارت معادن و پترولیم طالبان در مورد جزئیات قراردادها و شرکتهای طرف قرارداد شفافسازی نکرده و اطلاعاتی دربارهی میزان دقیق استخراج طلا و درآمد حکومت طالبان از این بخش منتشر نشده است.
این وزارتخانه اعلام کرده است که استخراج طلا به روش زرشویی در ولسوالیهای شهر بزرگ، یاوان، کوهستان، راغستان، خواهان و ارغنجخواه ولایت بدخشان جریان دارد. در اطلاعیهی وزارت معادن و پترولیم طالبان ادعا شده است که استخراج طلا موجب بهبود وضعیت اقتصادی منطقه و افزایش فرصتهای شغلی شده است.
در این اطلاعیه آمده است: «بسیاری از باشندگان محلی که قبلا با بیکاری و مشکلات اقتصادی روبهرو بودند، اکنون از طریق این پروژهها درآمد روزانهی خود را کسب میکنند.»
وزارت معادن و پترولیم طالبان همچنین اعلام کرده است که ۱۷ پروژهی توسعهای به ارزش ۲۲۳ میلیون افغانی توسط شرکتهای پیمانکار معدنی در ولایت بدخشان راهاندازی شده است. در این اطلاعیه آمده است این پروژهها شامل اعمار جادهها، پل بر روی رودخانهی کوکچه، شبکههای آبرسانی و خدمات عمومی است.
مسئولان این وزارتخانه مدعی اند که استخراج معادن، از جمله طلای بدخشان، بهگونهی «قانونی و شفاف» انجام میشود.
انحصار با زور نظامی
رهبر طالبان پیوسته میکوشد برای مقاصد گوناگون، نیروهای ویژهی مورد نظر خود را در اختیار داشته باشد؛ نیروهایی که به وزارتهای دفاع، داخله و ریاست عمومی استخبارات طالبان پاسخگو نباشند و تنها به دفتر او در قندهار گزارش دهند. چنین ساختاری میتواند نفوذ نظامی رهبر طالبان را افزایش دهد و این نیروها را مستقیم تحت امر او قرار دهد. در عین حال، معادن و منابع زیرزمینی نیز زیر نظارت مستقیم نیروهای وابسته به رهبر طالبان قرار خواهد گرفت.
دو هفته پیش، دفتر حاجی یوسف وفا، والی طالبان در بلخ و از افراد نزدیک به رهبر طالبان، اعلام کرده بود که در هفت زون افغانستان، واحدهای هزار نفری براساس «نیاز» تشکیل خواهد شد. طالبان افغانستان را به هفت زون شامل کابل، بلخ، قندوز، هرات، ننگرهار، پکتیا و قندهار تقسیم کردهاند. والیان این زونها بر فعالیت ولایتهای همجوار نظارت دارند و والیان هر ولایت به والی زون مربوطه گزارش میدهند. سپس والیان زونها گزارشهای خود را به دفتر والی طالبان در قندهار ارائه میکنند.
بر این اساس، رهبر طالبان در کنار نیروهای ویژهی محافظتی خود در قندهار، در مجموع هفت هزار نیرو در هفت زون در اختیار خواهد داشت. اکنون با ایجاد واحدهای محافظتی برای معادن، شمار نیروهای نظامی تحت امر مستقیم او و دفترش در قندهار افزایش خواهد یافت.
ایجاد چنین تشکیلات موازی میتواند موجب کاهش نفوذ وزارت دفاع به رهبری ملا یعقوب، وزارت داخله به رهبری سراجالدین حقانی و ریاست عمومی استخبارات به رهبری عبدالحق وثیق شود. واحد محافظتی هزار نفری برای تأمین امنیت معادن بدخشان نیز تحت نظر این سه نهاد قرار ندارد، بلکه بهطور مستقیم از سوی دفتر رهبر طالبان هدایت و دستور داده شده است.
در آغاز حاکمیت مجدد طالبان در افغانستان، طالبان تاجیکتبار در ولایتهای تخار و بدخشان نفوذ بیشتری داشتند و کنترل ولایتهای شمالشرقی در اختیار آنان بود. اما به تدریج، قدرت آنان از سوی ملا هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان، کاهش یافت. در ماههای نخست این دوره، طالبان تاجیکتبار کنترل کامل ولایتهای تخار و بدخشان را در اختیار داشتند و بهدلیل حضورشان در جنگ با حکومت پیشین افغانستان و متحدان غربی آن، قاری فصیحالدین فطرت بهعنوان رییس ستاد ارتش طالبان منصوب شد و امانالدین منصور، فرد نزدیک به او، بهعنوان فرمانده نیروی هوایی طالبان گمارده شد.
بااینحال، پس از مدتی بخش زیادی از طالبان بدخشانی که در ردههای بلند وزارت دفاع و فرماندهی نیروی هوایی فعالیت داشتند، از سمتهای خود برکنار شدند. هرچند قاری فصیحالدین فطرت همچنان رییس ستاد ارتش طالبان است، اما قدرت او در مقایسه با جایگاه رسمیاش کاهش یافته است و امانالدین منصور نیز اکنون بهعنوان والی طالبان در هلمند فعالیت میکند.
در حال حاضر طالبان قندهاری در بدخشان حضور دارند و واحد هزار نفری برای تأمین امنیت معادن نیز به احتمال زیاد از نیروهای حوزهی جنوب و پشتونتبار خواهد بود. اعزام این واحد نظامی تحت رهبری مستقیم رهبر طالبان و دفتر او در قندهار میتواند بر روند جمعآوری عواید توسط طالبان تاجیکتبار وابسته به قاری فصیحالدین فطرت تأثیر بگذارد.
چین و طلا
بدخشان یکی از کانونهای نفوذ طالبان تاجیکتبار در محور قاری فصیحالدین فطرت به شمار میرود. گردآوری عواید و سهیم بودن در استخراج معادن طلا و سنگهای قیمتی و نیمهقیمتی، از دوران جنگ طالبان با حکومت پیشین افغانستان تا کنون، منبع درآمد طالبان تاجیکتبار در این ولایت بوده است. برخی نیروهای طالبان به امید سهیم شدن در عواید این معادن به این گروه پیوستهاند و در این مدت، شماری از فرماندهان طالبان تاجیکتبار در بدخشان توانستهاند ثروت مادی خود را افزایش دهند. بااینحال، رسیدن واحد هزار نفری از قندهار به بدخشان میتواند این عواید را تحت تأثیر قرار دهد.
بدخشان با پاکستان، چین و تاجیکستان مرز مشترک دارد. چین روابط نزدیک با رژیم طالبان برقرار کرده است. هرچند این رژیم را به رسمیت نشناخته، اما شی جینپینگ در مراسم رسمی «اعتمادنامه»ی بلال کریمی را بهعنوان سفیر طالبان در پکن پذیرفت. بازرگانان چینی علاقهمندی زیادی به سرمایهگذاری در معادن و منابع زیرزمینی دارند که استخراج آن سریع، فروش آن آسان و سودآور باشد؛ به همین دلیل تمرکز ویژهای بر استخراج طلا دارند.
در حال حاضر، حکومت طالبان در بدخشان در تلاش برای وصل زمینی افغانستان از طریق واخان به چین است و روند ساخت سرک در این مسیر جریان دارد. حدود دوونیم سال پیش، ساخت این سرک به طول ۴۹.۷ کیلومتر از گنبد بزای پامیر کوچک در ولسوالی واخان تا مرز چین آغاز شد. وزارت احیا و انکشاف دهات طالبان اعلام کرده است که این سرک به هزینهی ۳۶۹ میلیون و ۵۷۹ هزار و ۲۲۷ افغانی از بودجهی این وزارت ساخته میشود.
در ساختار حکومت طالبان، اطلاعات مربوط به درآمدها و مصارف بهصورت شفاف منتشر نمیشود و مشخص نیست چه میزان درآمد از استخراج طلای بدخشان بهدست میآید و این عواید به کجا منتقل میشود؛ موضوعی که نگرانی باشندگان این ولایت را در پی داشته است.
اعزام واحد هزار نفری برای محافظت از معادن بدخشان که تحت دستور مستقیم دفتر ملا هبتالله آخوندزاده قرار دارد، میتواند دینامیک استخراج طلای این ولایت را به سود طالبان قندهاری تغییر دهد و در نتیجه طالبان تاجیکتبار در محور قاری فصیحالدین فطرت و نیز شبکه حقانی به رهبری سراجالدین حقانی را از عواید این معادن دورتر سازد.
سرکوب اعتراض
مخالفت باشندگان بومی با استخراج گستردهی طلا و احتمال ایستادگی در برابر طالبان و پیمانکاران معادن، سبب شده است دفتر رهبر طالبان تدابیر امنیتی را افزایش دهد.
ماه گذشته، باشندگان منطقهی «سمتی» ولسوالی چاهآب تخار در اعتراض به استخراج بیرویهی طلا از سوی یک شرکت چینی تحت حمایت طالبان دست به اعتراض زدند. آنان خواستار توقف استخراج شدند و اعلام کردند که در عواید طلا و کار در ساحهی معدنی سهمی ندارند. همچنین تأکید کردند که استفادهی گسترده از ماشینآلات موجب مشکلات محیطزیستی، از جمله آلودگی آبهای جاری و زمینهای زراعتیشان شده است.
طالبان این اعتراض را با خشونت سرکوب کردند و در جریان آن، شماری از روستاییان جان باختند. پس از آن، حکومت طالبان نیروی محافظتی در ساحهی معدنی «سمتی» را افزایش داد تا احتمال اعتراض دوبارهی باشندگان بومی کاهش یابد. استخراج طلا در بدخشان نیز شباهت زیادی به روند استخراج در تخار دارد؛ به این معنا که شرکتهای چینی در آن دخیل اند و ماشینآلات سنگین و بیلهای مکانیکی بهصورت شبانهروزی فعالیت میکنند.
با رسیدن واحد هزار نفری وابسته به رهبر طالبان به بدخشان، احتمالا هم از هرگونه اعتراض باشندگان بومی در برابر استخراج بیرویه جلوگیری خواهد شد و هم سهم طالبان تاجیکتبار از عواید این معادن کاهش مییابد و منابع مالی بیشتری به حوزهی جنوب و طالبان قندهاری سرازیر میشود.
