چهارونیم سال میشود که مکتب ابتدایی «سکمان» در ولسوالی پریان پنجشیر، به یکی از قرارگاههای نظامی طالبان بدل شده است و دختران دانشآموز این مکتب تا صنف ششم زیر خیمه درس میخوانند. این وضعیت در حالی ادامه دارد که نبود فضای آموزشی مناسب، فشارهای جدی بر روند آموزش وارد کرده است، اما طالبان نمیخواهند که ساختمان مکاتب را ترک کنند.
محمدعلی (نام مستعار)، که دخترش دانشآموز صنف ششم مکتب «سکمان» است، از طالبان میخواهد که ساختمان این مکتب را ترک کنند تا صدها دانشآموز دختر، از جمله دختر او، بتوانند از امکانات آموزشی آن استفاده کنند. او به روزنامه اطلاعات روز میگوید:
«اکنون شش صنف زیر یک خیمه تدریس میشوند، در بهار و خزان اطفال سرما میخورند و در فصل تابستان در پی گرمیها بیمار میشوند. طالبان نمیخواهند که ساختمان مکتب را ترک کنند. اطراف خیمههای درسی، طالبان حضور دارند و بوی باروت و تجهیزات نظامی به بینی دختران ما میرسد. باید طالبان ساختمان مکتب را ترک کنند.»
او تأکید میکند که مکتب «سکمان» در کنار جاده عمومی ولایت پنجشیر موقعیت دارد و همه، از جمله مقامهای طالبان، میتوانند حضور نظامیان را در داخل مکتب ببینند، اما هیچ اقدامی برای بیرون کردن آنان صورت نمیگیرد؛ «طالبان در داخل مکتب هستند در حالی که شاگردان در کنار ساختمان این مکتب در زیر خیمه درس میخوانند. ما بهخاطر تخلیه ساختمان مکتب به دفتر مقامهای طالبان در پنجشیر رفتیم اما به خواست ما توجه صورت نگرفت.»
در منطقهی کُرپیتاب ولسوالی پریان، مکتبهای دخترانه «امهاتالمؤمنین» و «تُل» نیز در اختیار نظامیان طالبان قرار دارند.
تخریب مکاتب هنگام استقرار طالبان
حضور نظامیان طالبان در مکاتب تنها به اشغال ساختمانها محدود نمیشود، بلکه به مرور زمان باعث فرسودگی و تخریب گستردهی این مراکز آموزشی نیز شده است. لابراتوارها، صنفهای کمپیوتر، کتابخانهها و تجهیزات آموزشی مانند میز و چوکی، که با هزینههای قابل توجه فراهم شدهاند، در معرض آسیب و نابودی قرار گرفتهاند.
وحید (نام مستعار)، یکی از آموزگاران مکتب «ملک میرزا شهید» در ولسوالی دره، به روزنامه اطلاعات روز میگوید که طالبان پس از دو سال این مکتب را ترک کردند و او توانست دوباره وارد آن شود. او وضعیت مکتب را چنین توصیف میکند: «هنگامی که نزدیک مکتب شدیم، تنها از لوحه بالای دروازه که با دود سیاه شده بود، دانستیم که اینجا مکتب بوده است. در صحن حویلی موبلایل موتر سیاه میزد و شمار پرزهجات وسایط نظامی نیز باقی مانده بودند. در داخل دهلیزها زغالسنگ، خاکستر بخاری و بسترهای کهنه و کثیف افتاده بودند. در دیوارها نوشتههای یادگاری طالبان به چشم میخورد. دروازهها تخریب شده بودند و در داخل صنفها شماری شیشه شکسته بودند و همچنان میزها و چوکیها شکسته و ریخته در گوشهی صنف سربهسر شده بود.»
وحید میافزاید که با وجود خروج نظامیان طالبان از این مکتب، با گذشت دوونیم سال هنوز بخشهای تخریبشدهی آن بازسازی نشده است. او گفت: «در صنف لابراتوار اجزای بدن انسان را کاملا تخریب کرده بودند و دیگر اشیاء را نیز شکستانده بودند. در صنف کمپیوتر پراجکتور، تلویزیون و کمپیوترها را شکستانده بودند و همچنان در کتابخانه شمار کتابها را در زمستان بهخاطر گرم کردن بخاری سوختانده بودند و بخشی از کتابها را پاره کرده بودند.»
آموزش در فضای باز و خانههای مسکونی
در پی استفادهی نظامی از ساختمانهای مکاتب، دانشآموزان ناچار شدهاند که در فضای باز یا در خانههای مسکونی به آموزش ادامه دهند؛ شرایطی که بهویژه در فصلهای سرد و گرم، چالشهای جدی برای آنان ایجاد میکند.
منابع در پنجشیر به اطلاعات روز گفتهاند که بهگونهی نمونه، دانشآموزان لیسه «بیبی آمنه» در مرکز این ولایت در فضای آزاد درس میخوانند و دانشآموزان مکتب دخترانه «پیاوشت» در ولسوالی رخه، در اتاقهای مسکونی آموزش میبینند. این وضعیت نشاندهندهی کاهش چشمگیر کیفیت آموزش و افزایش فشارهای محیطی بر دانشآموزان است.
با گذشت بیش از چهارونیم سال از سلطهی طالبان در پنجشیر، هنوز آمار دقیقی از شمار مکاتبی که به قرارگاههای نظامی تبدیل شدهاند، ارائه نشده است. بااینحال، سال گذشته مقامهای محلی طالبان پذیرفته بودند که ساختمان ۲۸ مکتب در اختیار نظامیان این گروه قرار دارد.
دو سال قبل، ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان، نیز استفاده از ساختمان مکاتب در پنجشیر بهعنوان محل استقرار نیروهای نظامی را تأیید کرده و گفته بود: «این موضوع را ما با مسئولان در پنجشیر شریک میسازیم که هرچه زودتر راههای بدیل را برای نظامیانی که آنجا بهخاطر حفظ امنیت مستقر هستند پیدا کنند و مکاتب تخلیه شود و در این مورد صدای مردم را با معارف نیز شریک میسازیم که آنها نیز اقدامات داشته باشند.»
آتشسوزیهای مرموز در مکاتب
در کنار اشغال و تخریب، گزارشهایی از آتشسوزیهای مشکوک در برخی مکاتب نیز منتشر شده است؛ مکاتبی که پیشتر بهعنوان قرارگاه نظامی مورد استفاده قرار گرفته بودند.
منابع اطلاعات روز در پنجشیر میگویند که ساختمان مکاتب «دشت ریوت»، «بیبی آمنه» و «پرنگال» که در اختیار طالبان بودهاند، دچار حریق شدهاند. بهگفتهی این منابع، نیروهای طالبان در ماه دلو ۱۴۰۲، پس از خروج از مکتب «دشت ریوت»، ساختمان این مکتب را به آتش کشیدهاند.
پنجشیر از لحاظ مساحت کوچکترین ولایت افغانستان است، اما ارتش و استخبارات طالبان حضور گسترده و سنگینی در این ولایت دارند. براساس روایت باشندگان محل، در پنجشیر صدها قرارگاه، پاسگاه و ایست بازرسی طالبان وجود دارد که بخشی از آنها در ساختمان مکاتب و خانههای مسکونی مستقر شدهاند.
