وقتی پنج سال پیش طالبان وارد پنجشیر شدند، خشونت نظامی شدیدی علیه مردم این ولایت اعمال کردند. جلوههایی از این خشونت هنوز هم در پنجشیر جریان دارد. اما امروز باشندگان پنجشیر گونهی دیگری از فشار طالبان را تجربه میکنند که با توجه به فقر گسترده در این ولایت، برای اکثر مردم کمرشکن است: فشار عشر و زکات. طالبان در پنجشیر جمعآوری عشر و زکات را با فشار، تهدید و زور سلاح دنبال میکنند. کشاورزان و دامداران میگویند مأموران طالبان بدون درنظرداشت فقر و نیازمندی مردم، از محصول اندک زمینها و مواشی آنان عشر و زکات میگیرند و حتا برای روستاها سهمیهی پولی تعیین کردهاند.
در زیرمجموعهی ریاست زراعت طالبان در پنجشیر، آمریت جمعآوری عشر و زکات تشکیل شده و این تشکیلات به ولسوالیهای پنجشیر نیز گسترش یافته است. طالبان برای افزایش جمعآوری عشر و زکات، ۱۰ درصد از میزان عشر جمعآوریشده را بهعنوان تشویقی به کسانی میدهند که در روند جمعآوری عشر سهم دارند.
منابع مردمی در پنجشیر به روزنامه اطلاعات روز میگویند که این اقدام طالبان باعث شده است مأموران جمعآوری عشر و زکات فشار بیشتری بر کشاورزان و باغداران وارد کنند تا میزان بیشتری عشر جمعآوری شود و سهم بیشتری به جیب آنان برود.
پنجشیر ولایت کوهستانی است و در قیاس با ولایتهای همجوار خود، زمینهای کشاورزی و باغهای میوه اندکی دارد. از سوی دیگر، طالبان محدودیتهای شدیدی بر چرای مواشی باشندگان پنجشیر در اطراف کوهها وضع کردهاند؛ محدودیتهایی که باعث شده است درآمد کشاورزان و دامداران این ولایت در پنج سال حاکمیت دوبارهی طالبان کاهش یابد.
رحمتالله (نام مستعار)، یکی از کشاورزان در پنجشیر است. او میگوید امسال تنها ۳۰ سیر گندم از زمینهای خود برداشت کرده است که طالبان سه سیر گندم از او بهعنوان عشر گرفتهاند؛ در حالی که او در فقر زندگی میکند. هر سیر معادل هفت کیلوگرام است.
او به اطلاعات روز گفت: «ریاست زراعت طالبان قبلا لیست زمینهای زراعتی، باغهای میوه و مواشی باشندگان این ولایت را جدول نموده است و در هر روستا میروند و مطابق جدول از مردم عشر جمعآوری میکنند. اگر شخصی از دستور آنان سرپیچی کند، بازداشت میشود.»
رحمتالله دو فرزند دارد و بیشتر وقتها زندگی او وابسته به کمکهای اقوامش در خارج از کشور است؛ اما طالبان عشر محصول اندک زمین او را نیز گرفتهاند.
او گفت که امسال بهدلیل فقر و نیازمندی با کارمندان جمعآوری عشر طالبان گفتوگو و مشاجره کرده است، اما آنان در پاسخ به او گفتهاند: «این قانون امارت اسلامی است و ما مطابق به فرمان امیرالمؤمنین مجبور هستیم که از شما عشر جمع کنیم. داشتن و نداشتن شما به ما مهم نیست. شما پنجشیریها در هر موضوع جنجال میکنید. دلیل زیاد به ما نگو!»
رحمتالله میگوید از ترس اینکه طالبان او را به سرپیچی از قانون «امارت اسلامی» متهم و بازداشت کنند، ناگزیر شده است مقداری از محصول زمین خود را به آنان بدهد.
پرداخت عشر تنها به «امارت طالبان»
ریاست زراعت طالبان در پنجشیر به همهی کشاورزان و باغداران دستور داده است که عشرشان را تنها به این اداره پرداخت کنند. بهگفتهی منابع، طالبان به مردم گفتهاند اگر عشر را به فرد یا نهاد دیگری پرداخت کنند، این موضوع به آنان ربطی ندارد و آنان همچنان باید عشر «امارت اسلامی» را بپردازند.
این در حالی است که در دوران حکومت پیشین افغانستان، کشاورزان و باغداران عشر محصولاتشان را به اقوام فقیر، بستگان نیازمند یا افراد مستحق میدادند؛ اما پس از بازگشت طالبان به قدرت، این گروه تأکید کرده است که کشاورزان و باغداران باید عشر را تنها به آنان پرداخت کنند.
هرچند طالبان عشر و زکات را از کشاورزان و باغداران جمعآوری میکنند، اما مشخص نیست که این درآمد در کجا و به چه منظوری استفاده میشود. کشاورزان و باغداران در پنجشیر نگران اند که عشر و زکات آنان تنها به حساب طالبان برود و این گروه آن را در میان خود، نیروهایش یا خانوادههای آنان تقسیم کند.
فرید، یکی از باشندگان ولسوالی پریان پنجشیر، به روزنامه اطلاعات روز گفت که جمعآوری عشر و زکات از سوی نیروهای طالبان اجباری است و آنان با زور سلاح اقدام به جمعآوری آن میکنند.
او گفت هرچند امسال زکات خود را به خویشاوندان نزدیک و نیازمندش پرداخت کرده بود، اما طالبان این موضوع را نپذیرفتند و با توسل به زور از او زکات گرفتند.
او گفت: «امسال نیز سه نفر از کارمندان جمعآوری عشر و زکات طالبان عقب منزل ما آمدند و به من گفتند زکات مواشی خود را بپردازم. من در جواب آنان گفتم که زکات مال خود را قبلا برای مستحقان و نیازمندان پرداختم. این کارمندان به من گفتند جمعآوری عشر و زکات مربوط امارت میشود. اینکه شما به دیگران کمک کردید، خیر ببینید، اما شما مجبور هستید که زکاتتان را برای ما بدهید. این حق امارت اسلامی است.»
فرید گفت که مأموران طالبان دو گوسفند را از میان رمهی او جدا کردند و با زور بهعنوان زکات با خود بردند.
او تصریح کرد: «طالبان بالای ما محدودیت شدید وضع کردهاند. مال و مواشی ما را به ییلاقها و کوههای دور از روستا اجازه نمیدهند. ما با مصارف زیاد سالانه این رمهها را پرورش میدهیم، اما آنان میآیند از ما عشر و زکات جمع میکنند. خیلی دردآور است!»
سهمیهبندی الزامی پول برای هر روستا
منابع مردمی به اطلاعات روز میگویند که ریاست زراعت طالبان برای ملکهای هر روستا مقدار مشخصی پول را بهعنوان عشر تعیین کرده و آنان را مکلف کرده است که این پول را جمعآوری و به «بیتالمال» پرداخت کنند. این روند پس از پایان فصل برداشت انجام میشود و ملکهای هر روستا باید مقدار تعیینشده را به طالبان تحویل دهند.
عبدالغفار (نام مستعار)، ملک یک روستا، گفت که طالبان هشدار دادهاند اگر پول عشر را به آنان نپردازند، بازداشت خواهند شد.
او به روزنامه اطلاعات روز گفت: «طالبان به ما گفتند: “شما باید از هر روستا ۳۰ هزار افغانی پول از حاصلات زراعتیتان جمعآوری کنید تا عواید بهتر برای بیتالمال جمع شود و از این طریق امارت اسلامی بتواند عرضهی خدمات خوبتر به مردم نماید.”»
او گفت که این درخواست طالبان را با اهالی روستا در میان گذاشته، اما آنان گفتهاند که با این دستور موافق نیستند.
او افزود: «جمع کردن این مقدار پول از توان ما بالا است. تمام حاصل زمین ما چهار بوری گندم شده است. ما از کجا این پول را پرداخت کنیم؟ ما تصمیم گرفتیم از فامیلهایی که زمین بیشتر دارند، پول بیشتر بگیریم و از فامیلهایی که زمین کمتر دارند، پول کمتر. تمام پول جمعشده ۱۲ هزار افغانی شد. من مجبور شدم مبلغ متباقی ۱۸ هزار دیگر را از سرمایهداران و افراد خییر طی یک ماه جمع کنم.»
یکی از عالمان دینی ساکن در پنجشیر که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، گفت که حکومت طالبان مشروعیت ندارد. برخلاف ارادهی مردم است و به همین دلیل نباید عشر و زکات به طالبان پرداخت شود.
او به روزنامه اطلاعات روز گفت: «زکات در قرآن کریم معین شده است و حقوق افراد فقیر است. اولین کسانی که باید زکات به آنان داده شود، خانوادهی نزدیک به فرد صاحب نصاب زکات است و فرض است که اول به نزدیکان پرداخت شود و سپس به دیگران. طالبان زکات را برای خود جمعآوری میکنند و این خلاف شریعت اسلامی است.»
او تأکید کرد که جمعآوری اجباری عشر از مردم خلاف «شریعت اسلامی» است؛ «جمع کردن پول از مردم بدون رضایت و به جبر و اکراه حرام است و به هیچ صورت جایز نیست. مردم افغانستان خیلی فقیر شدهاند و توان پرداخت عشر را ندارند؛ اما طالبان این پول را میگیرند.»
حکومت طالبان مدعی تطبیق «شریعت اسلامی» است، اما مردم میگویند که طالبان برخلاف ادعای خود، فشار و سختگیری را بر آنان تشدید کردهاند و عشر و زکات را بهگونهی اجباری از مردمی جمعآوری میکنند که خود در فقر و گرسنگی بهسر میبرند.
جمعآوری عشر و زکات، پیش از رویکارآمدن دوبارهی طالبان نیز نزد این گروه سابقه داشت. طالبان در دوران جنگ با حکومت پیشین افغانستان و متحدان غربی آن، از کشاورزان و باغداران پولی را زیر نام عشر و زکات جمعآوری میکردند و بخشی از این پول برای تأمین هزینههای جنگی آنان استفاده میشد. اکنون اما طالبان همین روند را در دوران حاکمیت خود و با ادعای «امارت اسلامی» ادامه دادهاند.
