حکومت طالبان صادرات گوشت گوسفند از ولایت بلخ به اوزبیکستان و تاجیکستان را آغاز کرده و آن را بخشی از افزایش صادرات افغانستان میداند. بااینحال، قصابان در بلخ میگویند که صادرات گوسفندهای چاق و مرغوب، قیمت مواشی و گوشت را در بازار داخلی افزایش داده و دسترسی خانوادههای کمدرآمد به گوشت را دشوار کرده است.
این صادرات در حالی آغاز شده است که افغانستان هنوز در تولید گوشت گوسفند و گاو به خودکفایی نرسیده و خشکسالیهای پیهم، مالداری را با چالش مواجه کرده و از شمار مواشی کاسته است.
حکومت طالبان افزایش صادرات را بهعنوان یک دستآورد اقتصادی برجسته میکند و از طرحهای صادراتی استقبال کرده است؛ اما منتقدان میگویند روشن نیست که در این روند، نیاز بازار داخلی و ظرفیت تولید مالداری افغانستان تا چه اندازه سنجیده شده است.
مسلخ بلخ که زیر مدیریت طالبان فعالیت میکند، در ماه جوزای سال جاری برای نخستینبار صادرات گوشت گوسفند به اوزبیکستان و تاجیکستان را آغاز کرد. این صادرات بیشتر از طریق گذرگاه حیرتان انجام میشود.
مسئولان این مسلخ گفتهاند که در چارچوب این روند، ماهانه گوشت ۲۰ تا ۳۰ هزار رأس گوسفند پس از ذبح به این دو کشور صادر میشود؛ اما بازه زمانی این آمار را مشخص نکردهاند.
عبدالقهار احمدی، مسئول کشتارگاه بلخ، میگوید که گوسفندها پس از رعایت اصول صحی ذبح و گوشت آنها به اوزبیکستان و تاجیکستان صادر میشود تا از صدور گوشت بیکیفیت به نام افغانستان جلوگیری شود.
او میگوید: «براساس معیارهای وزارت زراعت و تفاهمنامهای که میان افغانستان و کشورهای اوزبیکستان و تاجیکستان امضا شده است، ما گوسفندهای ماده را که در افزایش نسل مؤثر اند، ذبح نمیکنیم. در کنار آن، تلاش میشود مواشی ذبحشده از لحاظ وزن نیز مناسب باشند.»
احمدی همچنین مدعی است که برای جلوگیری از آسیب به مالداری، نژادهای گوسفند در معرض انقراض نیز به هدف صادرات ذبح نمیشوند.
افزایش بهای مواشی
نعمتالله، یکی از قصابان شهر مزار شریف، میگوید که پس از آغاز صادرات گوشت، بهای هر رأس بره تا هزار و ۵۰۰ افغانی افزایش یافته و بالا رفتن قیمت گوشت، شمار مشتریان او را کاهش داده است.
او به روزنامه اطلاعات روز میگوید: «بیشتر فروش ما گوشت بره است. پیشتر یک بره را بیش از چهار هزار افغانی نمیخریدیم، اما حالا مجبوریم تا پنج هزار افغانی بپردازیم. وقتی صادرات آغاز شد، قیمت مواشی بالا رفت و پیدا کردن گوسفند مناسب برای بازار داخلی نیز دشوارتر شد.»
بهباور نعمتالله، اگر صادرات گوشت انجام نمیشد، بهای هر کیلو گوشت بره میتوانست تا حدود ۳۷۰ افغانی کاهش یابد؛ اما با ادامهی صادرات، چنین کاهشی ممکن نیست.
حمیدالله، یکی دیگر از قصابان مزار شریف، میگوید که گوسفندهای چاق و دارای گوشت مرغوب بیشتر برای صادرات خریداری میشوند و در بازار داخلی عمدتا گوسفندهای لاغر باقی میمانند.
او میگوید: «پیشتر یک رأس گوسفند را پنج تا شش هزار افغانی میخریدیم، اما حالا ارزانترین گوسفند شش هزار و ۵۰۰ تا هفت هزار افغانی است. نرخ گوسفند بسیار بالا رفته و دیگر گوسفند تغذیهشده و چاق در شهر پیدا نمیشود، زیرا دامهای چاق و جاندار را به مسلخ دولتی میبرند تا گوشتشان به اوزبیکستان صادر شود. در مالبازار بیشتر گوسفندهای لاغر عرضه میشود.»
گوشت؛ دورتر از سفره خانوادههای کمدرآمد
افزایش بهای گوشت در حالی رخ داده است که پیش از آغاز صادرات نیز بسیاری از خانوادهها بهدلیل گسترش فقر و بیکاری توان خرید گوشت را نداشتند. اکنون شماری از شهروندان بلخ نگران اند که ادامهی صادرات، گوشت را بیشتر از سفره خانوادههای کمدرآمد دور کند.
قربانشاه با رنگکردن بوت در یکی از سرگذرهای شهر مزار شریف، هزینههای خانوادهاش را تأمین میکند. او اگر خوشاقبال باشد، روزانه تا ۲۵۰ افغانی درآمد دارد و با این درآمد نمیتواند گوشت گوسفند یا گاو خریداری کند.
او به روزنامه اطلاعات روز میگوید که بهای هر کیلو گوشت گوسفند در بازار مزار شریف به ۴۵۰ تا ۵۰۰ افغانی رسیده است.
قربانشاه میافزاید: «راستش شش ماه میشود که گوشت نخریدهایم، چون بسیار گران شده است. ما توان نداریم یک کیلو گوشت را ۴۵۰ افغانی بخریم؛ این درآمد سه روز من است. با ترکاری، نخود، لوبیا و بسیاری وقتها با نان خشک روزگار خود را سپری میکنیم.»
عتیقالله، آموزگار یک مکتب دولتی در بلخ نیز بیش از شش ماه است که نتوانسته برای خانوادهاش گوشت گوسفند یا گاو خریداری کند. او میگوید که با افزایش صادرات گوشت به تاجیکستان و اوزبیکستان، ممکن است تا ماههای دیگر نیز توان خرید گوشت را پیدا نکند.
عتیقالله ماهانه هشت هزار افغانی معاش میگیرد. بهگفتهی او، پس از پرداخت هزینهی مواد غذایی و دیگر نیازهای خانواده، پولی برای خرید گوشت باقی نمیماند.
او با کنایه میگوید: «باید دندان گوشتخوری خود را بکشیم.»
عتیقالله میافزاید: «حکومت طالبان باید ابتدا نیاز مردم را تأمین و بعد صادرات گوشت را آغاز کند. من معاش دارم، اما باز هم توان خرید گوشت را ندارم، چون قیمت هر کیلو گوشت بره به ۵۰۰ افغانی رسیده است. اگر وضعیت به همین شکل ادامه پیدا کند، هیچ آدم فقیری نمیتواند گوشت بخورد.»
نگرانی از کاهش مواشی و آسیب به مالداری
افزایش قیمت گوشت در بازار داخلی، تنها نگرانی دربارهی آغاز صادرات گوشت گوسفند نیست. شماری از کارشناسان محیط زیست و مالداری میگویند که ذبح گوسفندهای چاق و مرغوب برای صادرات، در درازمدت میتواند شمار مواشی را کاهش دهد و صنعت مالداری افغانستان را با چالشهای بیشتری مواجه کند.
بهگفتهی آنان، پرورش گوسفند به آب و علوفه فراوان نیاز دارد و صادرات گوشت زمانی میتواند از نظر اقتصادی سودمند باشد که ابتدا نیاز بازار داخلی تأمین و تنها مازاد تولید صادر شود. در شرایطی که افغانستان هنوز در تولید گوشت به خودکفایی نرسیده و خشکسالی نیز ظرفیت چراگاهها را کاهش داده است، افزایش رقم صادرات به تنهایی نمیتواند نشانهی رشد پایدار اقتصادی باشد.
عزیزالله (نام مستعار)، یکی از کارشناسان محیط زیست در ولایت بلخ، به روزنامه اطلاعات روز میگوید که کاهش بارندگی و کمبود آب و علوفه، میزان تولید و زادوولد مواشی را کاهش داده است.
او میگوید: «کاهش بارندگی، کمشدن برف و باران و پایینرفتن سطح آبهای زیرزمینی باعث شده است که دسترسی به علوفه دشوارتر شود. این وضعیت بر تولیدات مالداری تأثیر گذاشته است. بررسیهای ما نشان میدهد که میزان زادوولد مواشی کاهش یافته و بازسازی گلهها هر سال دشوارتر میشود. این وضعیت یک هشدار جدی برای آیندهی صنعت مالداری است.»
بهگفتهی عزیزالله، بسیاری از مالداران بهدلیل افزایش بهای علوفه و نیاز به تأمین هزینههای زندگی، مجبور شدهاند بخشی از مواشی خود را بفروشند. او هشدار میدهد که افزایش تقاضا برای صادرات میتواند فروش دامها را بیشتر کند و سرمایه اصلی خانوادههای مالدار را کاهش دهد.
او میافزاید: «دولت طالبان باید مشخص کند که شمار گوسفندها، نرخ زادوولد، میزان تلفات سالانه و تقاضای داخلی برای گوشت چقدر است. پس از آن میتوان مشخص کرد که افغانستان چه میزان گوشت اضافی برای صادرات دارد.»
در همین حال، اجمل (نام مستعار)، یکی دیگر از کارشناسان مالداری در بلخ، دربارهی پیآمدهای ذبح دامهای مولد هشدار میدهد..
او میگوید: «اگر گوسفندهای ماده یا دامهایی که در افزایش نسل گلهها نقش مهم دارند، برای صادرات ذبح شوند، شمار مواشی در آیندهی نزدیک کاهش پیدا میکند. این کار ظرفیت تولید گوشت را در سالهای بعد نیز کاهش میدهد.»
کارشناسان محیط زیست و مالداری تعیین سقف سالانه برای صادرات گوشت، جلوگیری از ذبح دامهای ماده و مولد، ایجاد سیستم دقیق شمارش مواشی، بررسی سالانهی میزان زادوولد و تلفات، حمایت از مالداران برای تأمین آب و علوفه و بازسازی چراگاههای تخریبشده را برای مدیریت این روند ضروری میدانند.
آنان هشدار میدهند که در نبود چنین اقداماتی، صادرات گوشت ممکن است در کوتاهمدت آمار صادرات طالبان را افزایش دهد، اما در درازمدت به کاهش مواشی، افزایش بیشتر قیمتها و دورترشدن گوشت از سفره خانوادههای کمدرآمد منجر شود.
