نویسنده: جاوید حاجتی
یادداشت اطلاعات روز: اطلاعات روز دیدگاههای مختلف در مورد مسائل گوناگون جامعهی افغانستان را بازتاب میدهد. این دیدگاهها لزوما منعکسکنندهی نظر و موضع اطلاعات روز و گردانندگان آن نیستند. اطلاعات روز فقط مجالی برای بیان دیدگاهها فراهم میکند و دربارهی دیدگاههای وارده نفیا و اثباتا موضعگیری نمیکند. تمام دیدگاههای بیانشده در مقالات و یادداشتها و صحتوسقم ادعاهای مطرحشده به خود نویسندگان مربوط است. اطلاعات روز از نقد دیدگاههای منتشرشده در بخش مقالات وارده نیز استقبال میکند]
این روزها یکی از تیترهای داغ رسانههای تمام دنیا، رسوایی جنسی مدیرعامل انویدیا است. انویدیا شرکتی امریکایی است که تراشههایی تولید میکند که در سالهای اخیر موتور انقلاب هوش مصنوعی محسوب میشوند. واشنگتن از سال ۲۰۲۲ به بعد، صادرات محصولات این شرکت را به چین محدود کرده است. در تازهترین اتفاق، مدیرعامل انویدیا، جنسن هوانگ، محکوم به داشتن رابطهی خارج از ازدواج با جاسوس زن چینی به اسم آلیس هوانگ است. موضوعی که امروز پیآمدهای آن بیش از پیش آشکار میشود، ابعاد تازهای از یک شبکه پیچیده اطلاعاتی را برملا میسازد؛ شبکهای که در مرکز آن آلیس هوانگ قرار دارد.
در این نوشته میخواهم با جزئیات بررسی کنم که این عملیات چگونه طراحی و اجرا شده است. بخشی از اطلاعات آن تا کنون افشا شده و رسانههای مختلف نیز گزارشهایی در این باره منتشر کردهاند. اما بخش دیگری از ماجرا همچنان پنهان است و طبیعتا نمیتوان دربارهی آن با قطعیت نوشت. بنابراین، تلاش میکنم براساس اطلاعات منتشرشده و گزارشهای رسانههای مختلف، تصویری نسبتا دقیق از این ماجرا ارائه کنم. در پایان نیز میخواهم به موضوعی فراتر از این پرونده بپردازم، یعنی رقابت و جنگ فناوری هوش مصنوعی میان ایالات متحده امریکا و چین.
آلیس هوانگ کیست؟
آلیس هوانگ در سال ۱۹۷۷ در منطقهای در ولایت هونان چین به دنیا آمد. تحصیلات دانشگاهی خود را در هنگکنگ ادامه داد و در رشتهی مدیریت رسانه تا ماستری تحصیل کرد. او برای سالهای طولانی در عرصهی روزنامهنگاری و گزارشگری تلویزیونی فعالیت داشت و با شبکههای تلویزیونی چین همکاری میکرد. البته باید به این نکته توجه داشت که فعالیت در ساختار رسانهای دولتی کشورهایی مانند چین، با فعالیت در رسانههای مستقل تفاوتهای مهمی دارد. ورود به چنین ساختاری معمولا مستلزم داشتن ارتباطات و پیوندهای مشخص با نظام رسانهای و سیاسی آن کشور است. میتوان حدس زد که آلیس از همان سالهای نخست فعالیت خود با برخی ساختارهای حکومتی و امنیتی ارتباط داشته است. سازمانهای امنیتی و استخباراتی مانند وزارت امنیت دولتی چین (اماساس) ممکن است برای شناسایی، آموزش و آمادهسازی یک مأمور، سالها زمان صرف کنند. گاهی این روند میتواند پنج سال یا حتا بیشتر طول بکشد. نمونههای مختلفی از چنین شیوههایی در تاریخ فعالیت سازمانهای امنیتی دیده شده است.
پس از آن دوره، در اواخر دههی ۲۰۰۰، آلیس راه خود را بهطور ناگهانی تغییر داد و وارد دنیای مالی شد. او در سال ۲۰۰۸ در بانک اچاسبیسی هنگکنگ استخدام شد و در یکی از بخشهای مرتبط با سرمایهگذاری فعالیت خود را آغاز کرد. در مدت نسبتا کوتاهی پیشرفت چشمگیری داشت و حتا به مقام معاونت ریاست رسید. پس از آن نیز برای مدتی وارد یکی از مؤسسات بزرگ مالی چین شد.
اما نقطه عطف زندگی او در سال ۲۰۱۵ رقم خورد. در اینجا با یک واقعهی آشنا روبهرو میشویم که در بسیاری از پروندههای مشابه نیز دیده شده است: آشنایی با مردی ثروتمند و بانفوذ که از او بزرگتر بود. آلیس در آن زمان حدود ۳۸ سال داشت و با مردی بهنام کای نگوی آشنا شد که ۵۱ ساله بود و مدیریت شرکت هکسی کپیتال را بر عهده داشت. کای نگوی نیز پیشینهی مالی بحثبرانگیزی داشت. گزارشهایی از پرسشگری و بررسی نهادهای نظارتی چین دربارهی شفافیت داراییها و فعالیتهای مالی او وجود داشت.
در چنین شرایطی، این پرسش مطرح میشود که آیا او بهدلیل ارتباطات خود با ساختارهای قدرت در حزب کمونیست چین از نفوذ ویژهای برخوردار بود یا اینکه به نوعی با دستگاههای اطلاعاتی این کشور ارتباط داشت؟
البته در این زمینه نیز نمیتوان بدون اسناد معتبر قضاوت کرد. بااینحال، معمولا در چنین پروندههایی دو احتمال مطرح میشود: یا فرد موردنظر بهواسطهی ارتباطات سیاسی و اقتصادی خود از حمایت بخشهایی از ساختار قدرت برخوردار است، یا به دلایل مختلف در موقعیتی قرار گرفته که دستگاههای اطلاعاتی میتوانند از او برای پیشبرد اهداف خود استفاده کنند.
در بسیاری از کشورها، بهویژه در ساختارهای سیاسی بسته، پیوند میان ثروت، قدرت سیاسی و روابط شخصی میتواند بسیار پیچیده باشد. از سوی دیگر، اگر به زندگی برخی چهرههای مشهور، ستارههای سینما و افراد سرشناس نگاه کنیم، گاهی میبینیم که روابط عاطفی و ازدواج با سرمایهداران بانفوذ نیز بخشی از شبکهسازی اجتماعی و اقتصادی آنها میشود.
در ادامه، آلیس و همسرش بهتدریج از فعالیتهای سنتی مالی فاصله گرفتند و بهسوی سرمایهگذاری در زیرساختهای هوش مصنوعی حرکت کردند. بهویژه در بهار سال ۲۰۲۰، آنان قراردادی برای ساخت و مدیریت یک مرکز محاسباتی هوش مصنوعی در شانگهای تنظیم کردند. در همین روند، شرکت مگاسپید نیز در مسیر تبدیلشدن به یکی از بازیگران مهم این حوزه قرار گرفت. این تحولات در زمانی رخ میداد که رقابت تکنولوژی میان ایالات متحده و چین، بهویژه در زمینهی هوش مصنوعی، وارد مرحلهی جدی شده بود. در واقع، این همان زمانی بود که اهمیت زیرساختهای محاسباتی، تراشههای پیشرفته و مراکز داده برای هر دو قدرت جهانی بیش از پیش آشکار میشد.
شبکه ارتباطات آلیس؛ از جلسههای سیاسی تا محفلهای سرمایهگذاری
براساس برخی گزارشها، آلیس از اوایل دههی ۲۰۰۰، یعنی پیش از ازدواج خود، فعالیت گستردهای برای ایجاد ارتباطات اجتماعی و اقتصادی آغاز کرده بود. او در محافلی رفتوآمد داشت که اعضای بلندپایه حزب کمونیست چین و سرمایهداران بزرگ این کشور در آن حضور مییافتند. بهتدریج توانست شبکهای از ارتباطات مهم پیرامون خود ایجاد کند و با افرادی بانفوذ در ساختار سیاسی و اقتصادی چین آشنا شود. البته اسنادی در دسترس نیست، اما حدس و گمانها هم همین را میگویند.
در اینجا یک پرسش بسیار مهم مطرح میشود:
آیا دستگاه اطلاعاتی و امنیتی چین، یعنی وزارت امنیت دولتی (اماساس)، از همان ابتدا آلیس هوانگ را برای نزدیکشدن به جنسن هوانگ در نظر گرفته و آموزش داده بود؟ یا اینکه او ابتدا بهعنوان یک چهره اقتصادی و اجتماعی رشد کرد و بعدها، هنگامی که دستگاه اطلاعاتی چین به ارتباط با جنسن نیاز پیدا کرد، از او برای پیشبرد اهداف خود استفاده کرد؟
در حال حاضر پاسخ قطعی و مستندی برای این پرسش وجود ندارد؛ اما دو دیدگاه اصلی در این زمینه مطرح است.
برای مثال، نایجل اینگستر، از مدیران پیشین بخش عملیاتی سرویس اطلاعات خارجی بریتانیا (امآی۶)، دیدگاهی متفاوت دارد.
او معتقد است که ممکن است رابطهی آلیس با جنسن ابتدا بهصورت طبیعی شکل گرفته باشد و سپس دستگاه اطلاعاتی چین از این فرصت استفاده کرده باشد. براساس این دیدگاه، وزارت امنیت دولتی چین ممکن است با استفاده از قوانین و سازوکارهای حقوقی خود، ملیتهای چینی را در موقعیتی قرار دهد که برای همکاری با دستگاههای اطلاعاتی تحت فشار باشند. به این ترتیب، ممکن است آلیس پس از شکلگیری رابطه با جنسن، از سوی دستگاه اطلاعاتی و امنیتی چین برای انجام مأموریتهای مشخص تحت فشار قرار گرفته باشد.

اما بسیاری از تحلیلگران با این دیدگاه موافق نیستند. آنان با توجه به پیشینهی آلیس، نحوه فعالیتهای اقتصادی او و رشد سریعش در ساختار تجاری مرتبط با انویدیا، احتمال میدهند که نزدیکشدن او به جنسن بخشی از یک برنامهای از پیش طراحیشده بوده باشد.
چگونه آلیس به جنسن هوانگ نزدیک شد؟
در گذشته، وقتی از جاسوسان دوران جنگ سرد یا جنگ جهانی سخن گفته میشد، معمولا تصویر دیگری از آنان در ذهن میآمد؛ افرادی که با هویتهای جعلی، اسناد محرمانه و عملیات مخفیانه فعالیت میکردند. اما امروز روشهای جاسوسی پیچیدهتر شده است. گاهی یک فرد از طریق تجارت، سرمایهگذاری، روابط اجتماعی و حتا ایجاد ارتباطات عاطفی، به حلقههای بسیار مهم قدرت و فناوری نزدیک میشود.
نقطه آغاز این مرحله از عملیات به مارچ ۲۰۲۳ بازمیگردد. در این زمان، آلیس در جزایر ویرجین بریتانیا یک شرکت صوری ثبت کرد. هدف از این اقدام، بهدستآوردن کنترل یک شرکت زیرساخت ابری در سنگاپور بهنام سون رود (Seven Road) بود؛ شرکتی که بعدها تحت نام مگاسپید (MegaSpeed) فعالیت کرد.
پس از این تحول، سرمایهگذاریهای قابلتوجهی به شرکت سرازیر شد. همسر آلیس، کای نگوی، نیز در پشت این روند قرار داشت و در کنار او، شماری از سرمایهگذاران بزرگ چینی وارد میدان شدند. در مدت نسبتا کوتاهی، مگاسپید به یکی از مشتریان بزرگ خدمات محاسبات ابری انویدیا تبدیل شد. این شرکت آنقدر خدمات محاسباتی از انویدیا خریداری کرد که در مدت کوتاهی در میان شرکای مهم این شرکت در منطقهی آسیا و اقیانوسیه قرار گرفت.
در چنین شرایطی، نزدیکشدن آلیس به جنسن هوانگ نیز از نظر تجاری امکانپذیرتر شد. آلیس بهدلیل فعالیت شرکت مگاسپید رفتوآمد زیادی به سنگاپور داشت. از سوی دیگر، جنسن هوانگ نیز بهعنوان مدیرعامل انویدیا در رویدادهای مختلف فناوری در منطقه حضور پیدا میکرد. آنان در چندین نمایشگاه و رویداد فناوری، بهویژه در تایوان، با یکدیگر ملاقات کردند و بهتدریج ارتباطشان نزدیکتر شد. نکته جالب این است که بعدها برخی از افرادی که آلیس را میشناختند، گفتهاند او در محافل مختلف از این موضوع سخن میگفت که روزی جنسن هوانگ را به خود نزدیک خواهد کرد و به یکی از افراد مهم در حلقهی ارتباطی او تبدیل خواهد شد.
این اظهارات، اگر درست باشند، میتوانند نشان دهند که آلیس از مدتها پیش بهدنبال ایجاد چنین ارتباطی بوده است. این تصویر باقی ماند و بعدها به یکی از نشانههای مهم ارتباط میان آن دو تبدیل شد. حدود یک سال بعد، در سال ۲۰۲۵، تصاویر دیگری نیز از آنان منتشر شد که نشان میداد رابطه میانشان جدیتر شده است. بااینحال، در آن زمان هنوز توجه عمومی چندانی به این موضوع جلب نشده بود؛ هرچند گفته میشود برخی افراد در کاخ سفید از قبل نسبت به این ارتباط حساس شده بودند. در ادامه به این موضوع نیز خواهیم پرداخت.
نقش آلیس در انتقال تراشههای پیشرفتهی هوش مصنوعی به چین
در ماههایی که ارتباط آلیس با جنسن هوانگ گسترش مییافت، او عملا به یکی از شرکای مهم تجاری انویدیا تبدیل شده بود.
اما مهمترین اتهامی که در این پرونده مطرح شده، نقش او در انتقال غیرقانونی تراشههای پیشرفتهی هوش مصنوعی به چین است.
براساس ارقام مطرحشده در گزارشها، ارزش تراشههایی که گفته میشود از طریق این شبکه به چین منتقل شدهاند، به حدود هفتونیم میلیارد دالر میرسد. برای درک بهتر این ماجرا، باید ابتدا به رقابت فناوری میان امریکا و چین توجه کنیم. امریکا بهدلیل نگرانی از پیشرفت سریع چین در عرصهی هوش مصنوعی، محدودیتهای گستردهای بر صادرات تراشههای پیشرفته به این کشور وضع کرده است. شرکتهایی که در کشورهای مختلف جهان فعالیت میکنند و به تراشههای بسیار پیشرفتهی انویدیا نیاز دارند، باید از محدودیتهای صادراتی امریکا پیروی کنند.
حتا شرکتهای بزرگی مانند مایکروسافت و متا نیز برای دریافت برخی از این تراشهها با محدودیتها و صفهای طولانی تأمین روبهرو هستند؛ بهگونهای که در برخی موارد، زمان انتظار میتواند به دوازده تا هجده ماه برسد.
اما مسأله دربارهی مگاسپید (MegaSpeed) متفاوت بود. این شرکت در مدت کوتاهی توانست به یکی از مشتریان مهم انویدیا تبدیل شود و به حجم قابلتوجهی از تراشههای پیشرفته دسترسی پیدا کند. براساس روایت مطرحشده در این پرونده، این شبکه توانسته بود از جایگاه تجاری خود برای دورزدن محدودیتهای صادراتی استفاده کند. در این میان، جنسن هوانگ نیز از طریق شرکت مگاسپید با این معاملات ارتباط تجاری داشت.
یکی از بخشهای حساس این پرونده، نحوه انتقال تراشهها از طریق کشورهای جنوب شرق آسیا، بهویژه مالزیا و سنگاپور، به چین است. در چنین شرایطی، پرسش مهم این است که چگونه میتوان تراشههای پیشرفته را در میان محمولههایی با پوشش تجاری دیگر، از سنگاپور به چین منتقل کرد، بدون آنکه در بررسیهای گمرکی و نظارتی شناسایی شوند؟ امریکا نظارت گستردهای بر مسیرهای انتقال فناوری در این منطقه دارد؛ زیرا میداند چین برای دسترسی به تراشههای پیشرفتهی هوش مصنوعی اهمیت بسیار زیادی قایل است.
باید توجه داشت که تراشههای انویدیا در ایالات متحده طراحی و در تایوان تولید میشوند. همین نزدیکی جغرافیایی تایوان به چین، دسترسی به این تراشهها را به یکی از موضوعات حساس امنیتی و راهبردی برای واشنگتن تبدیل کرده است.
به همین دلیل، امریکا محدودیتهای مشخصی بر صادرات این محصولات از مسیر کشورهای جنوب شرق آسیا وضع کرده است تا از انتقال غیرقانونی آنها به چین جلوگیری کند.
با وجود این محدودیتها، براساس اتهامات مطرحشده، شبکه مورد بحث توانسته بود از سازوکارهای پیچیدهای برای انتقال این تراشهها استفاده کند. این شبکه میتوانست به دو روش این تراشهها را به چین منتقل کند: یکی به روش فیزیکی، از طریق کانتینرهای جعلی، و دیگری به روش ابری؛ یعنی تراشهها در سنگاپور قرار داشتند و در چین از آنها استفاده میشد.
در این روش، تراشهها در زیرساختها و مراکز دادهای که در سنگاپور در اختیار شرکت قرار داشتند، نصب و راهاندازی میشدند. سپس توان محاسباتی آنها از طریق خدمات ابری در اختیار شرکتهای چینی قرار میگرفت. در واقع، این شیوه امکان دسترسی به توان محاسباتی مورد نیاز برای توسعهی هوش مصنوعی را فراهم میکرد؛ موضوعی که در رقابت فناوری میان چین و امریکا اهمیت راهبردی دارد.
این همان نکتهای است که پیچیدگی عملیات را بیشتر میکند: در دنیای امروز، انتقال فناوری لزوما به معنای انتقال فیزیکی تجهیزات نیست؛ گاهی دسترسی به خدمات محاسبات ابری میتواند همان ارزش راهبردی را داشته باشد.
به این ترتیب، چنین شبکهای میتوانست بدون انتقال مستقیم تمام تجهیزات به داخل چین، بخشی از نیاز محاسباتی شرکتهای چینی را تأمین کند.