تیلماج: حلیم یارقین
آتهم اۉن اوچ یاشلریده آناتولی قیشلاقلرینینگ بیریدن استانبولگه کېلدی. آنهم هم چقهلاقلیگیده آناتولی نینگ تغین باشقه بیر قیشلاغیدن استانبولگه کېلدی. اولر سفر قیلیشگه مجبور اېدیلر، چونکه مېنینگ توغیلیشیم اوچون اولر بیر-بیرلری بیلن اوچرهشیب، اویلنماقلری کېرهک اېدی-ده.
مېنینگ تنلش حقیم یۉق اېدی، شونینگ اوچون جوده ناقولهی بیر پیت، بیرینچی جهان اوروشینینگ اېنگ کثیف کونلریدن بیریده، ۱۹۱۵- ییلی؛ “هیبلی آرالی” آتلی یمان بیر یېرده توغیلدیم. “هیبلی” استانبول یقینده جایلشگن تورکیه بایلری نینگ ییلاقی دیر. بایلر، کمبغللرسیز یشالمهگنلیکلری اوچون، بیزلر هم اۉشه آرال(جزیره) ده یشر اېدیک.
بو سۉزلر بیلن اۉزیمنی بختسیز بیر آدم اېدیم، دېماقچی اېمسمن. عکسینچه، بای- بدولت، نجیبزاده و تانیقلی بیر عایلهدن بۉلمهگنیم اوچون خوش شانسمن.
آتیم “نصرت” اېدی. نصرت عربچه بیر سۉز بۉلیب، معناسی “تېنگری نینگ یاردمی” دیر. بو آت عایلهمیز اوچون جوده قولهی و اۉرینلی اېدی. چونکه اولرده تېنگریدن اۉزگه اومید یۉق اېدی.
قدیم اسپارتالر، ضعیف و کوچسیز بالهلرینی اۉلدیریب، یلغوز کوچلی و ساغلام بالهلرنی باقیب، وایهگه یېتکهزر اېکنلر. بیراق، بیز تورکلر اوچون اوشبو ایش یا آقیم(جریان) طبیعت و جامعه ارقهلی عملگه آشیریلر اېدی. تۉرتته اوکهم محیط نینگ ناقولهی شرایطیگه چیدالمهی، چقهلاقلیکلریده اۉلگنلر دېسم، تیریک قالماق اوچون قنچهلر شلّه و کلهشق آدم اېکنیمنی بیلهسیز. لیکن آنهم ۲۶ یاشیده اۉلدی و بو گۉزهل دنیانی کوچلیلرگه قۉییب کېتدی.
سرمایهدارلیک اۉلکهلرده، شرایط سوداگرلرگه و سوسیالیستیک اۉلکهلرده اېسه یازووچیلرگه قولهی دیر. یعنی معیشت، عقلی بۉلگن کیشی سوسیالیستیک جامعهده یازووچی بۉلیشی و سرمایهدارلیک جامعهده اېسه سوداگر بۉلیشی کېرهک. بیراق، یریم یا کیچیک سرمایهدار بیر اۉلکه بۉلگن تورکیهده یشب تورگن عایلهمیزده کیشی سوادلی بۉلمهگن. بیراق مېنی قرهنگ که یازووچی بۉلیشگه تصمیم آلدیم.
آتهم، بالهلریگه فکرلش اصولینی اۉرگهتهدیگن برچه یخشی آتهلردېک مېنگه: “بو یازووچیلیک دېگن احمقانه فکرنی اونوت، یشهماغینگ اوچون بیرار یخشی و شرافتمندانه ایشنی اۉیلهگین”، دېب توصیه قیلدیلر! بیراق مېن سۉزلریگه قولاق آسمهدیم.
کلهشقلیگیم همان دوام اېتماقده اېدی. یازووچی بۉلیب، قلمنی قۉلیمگه آلیشنی ایستردیم، بیراق قۉلگه میلتیق بېرهدیگن مکتبگه باردیم.
تورموشیمنینگ بیرینچی ییللریده اۉزیم یاقتیرهدیگن ایشلرنی قیلالمهدیم. قیلهدیگن ایشلریمنی یاقتیرمس اېدیم. یازووچی بۉلماقچی اېدیم، بیراق عسکر بۉلدیم. او زمانلرده، کمبغل و پولسیز بالهلر تېکین درس اۉقیی آلهدیگن مکتب، حربی مکتبلرگینه اېدی. شونینگ اوچون، شو مکتبلرنینگ بیریگه کیریشگه مجبور بۉلدیم.
میلادی ۱۹۳۳-ییل
دایمگیدېک کېچ یېتیب باردیم. بو سفر برچه چیرایلی آتلر توگهگن اېدی و افتخار قیلهدیگن بیرار عایلوی آت(تخلص) قالمهگن اېدی. “نسین= نې سېن؟” نی قبول قیلیشگه مجبور بۉلدیم. یعنی “سېن نیمه سن؟” درواقع هروقت آتیمنی چقیرگنلریده، نیمهلیگیم حقیده اۉیلشنی ایستر اېدیم.
۱۹۳۷- ییلی افسر بۉلدیم. ناپلیون بۉلدیم. ایشانمهیسیزلرمی؟ مېن هنوز ناپلیونلردن بیری اېدیم. برچه ینگی افسرلر اۉزلرینی ناپلیون، دېب اۉیلر اېدیلر. بو کسللیک أیریملریده علاجسیز اېدی و عمرلری نینگ اداغیگچه دوام اېتر اېدی. بعضیلری اېسه بیرآز مدتدن سۉنگ ساغهلر اېدیلر. “ناپلیونیتیث” خوفلی و یوقیملی بیر کسللیک بۉلیب، بېلگیلری بولردن عبارت دیر: کسللر ناپلیوننینگ شکستلریگه اېمس، بلکه غلبهلریگهگینه اۉیلهیدیلر. اولر بیر نقشه قرشیسیگه توریب، بیر قیزیل قلم بیلن بېش دقیقه ایچیده بوتون دنیانی فتح قیلهدیلر و کېین بو دنیا نېگه مونچه کیچیک دیر، دېب قیغوررلر. اولر، ایسیتمهسی جوده یوقاری بۉلگن کیمسهلردېک، الجیرهیدیلر. باشقه خطرلر هم بار. کېینگی باسقیچ(مرحله)لرده اولر اۉزلرینی امیر تېمور، چنگیزخان، آتیلا، هانیبال یا حتی هیتلر، دېب هم اۉیلشلری ممکن!
مېن ییگیرمه ایکی-ییگیرمه اوچ یاشلی تازه نفس یاش افسر صفتیده، قیسقه مدتده بیر قیزیل قلم بیلن دنیانی تسخیر قیلیشگه اېریشدیم. ناپلیونلیک عقدهم بیر یا ایکی ییل چۉزیلدی. بو مدتده هیچ قچان فاشیسم گه تمایلیم یۉق اېدی. یاشلیگیمدن نمایشنامه یازووچیسی بۉلیشنی ایستردیم. اردو ده، پیاده قطعهلر، تۉپخانه و تانک بار اېدی. بیراق نمایشنامه نویسلیک قطعهسی یۉق اېدی. شونینگ اوچون، او یېردن چیقیش یۉللرینی ایزلر اېدیم. نهایت، ۱۹۴۴ نچی ییلی قوتیلیب، اېرکین بۉلدیم.
أیریم افسرلر، حتی جنرال بۉلگنلریدن سۉنگ هم شعر یا رومان یازیش ارمانیده بۉلهدیلر. بولر اۉزلری اوچون اېمس، باشقهلرگه یاقیملی بۉلماق اوچون شو حسرتدهلر، البته. لیکن بیر اېلّیک یشر شاعر اردونینگ قوماندانی بۉلهمن دېسه ده، نظرلریده احمقانه و بېمعنا ایستک تویلهدی!
عسکرلیک دوریده داستان یازماققه باشلهدیم. او پیتلرده، روزنامهلرده مطلب بیتهدیگن افسر اۉزیدن یوقاری بۉلگن افسرلر و باشلیغلری تماندن یاقتیریلمس اېدی؛ شونینگ اوچون، مېن اۉز آتیم بیلن بیتمس اېدیم، آتهم نینگ آتی- “عزیز نسین” بیلن ایشلر اېدیم. شونداق قیلیب، اۉزیم نینگ آتیم “نصرت نسین، تانیلمهی قالیب، اونوتیلدی.
اولر مېنی یاش یازووچی صفتیده تانیر اېدیلر. حال بو که آتهم قری کیشی اېدی و قیزیغی شوکه، بیر یۉله قیسی دیر ادارهگه ایش بۉییچه باریب، اۉزینی “عزیز نسین” من، دېب تانیتگنیده کیشی سۉزیگه ایشانمهگن اېمیش. او وفات یېتگونیچه هم “عزیز نسین” اېکنلیگینی اثباتلش اوچون تلشدی!
نېچه ییلدن ساره، کتابلریم اۉزگه تیللرگه ترجمه قیلینگندن کېین “عزیز نسین” آتیگه حواله بۉلگن حقالتألیفیم نی آلماقچی بۉلدیم. لیکن بو آتگه مېنی تن آلمهدیلر. چونکه تذکرهده آتیم “نصرت نسین” اېدی و “عزیز نسین” اېکنیم نی اثبات قیلماق اوچون جوده سرسان بۉلیب، کۉپ کورهشدیم.
بوکونلرده شاعرمن، دېب اۉیلب یورگنلرنینگ کۉپلری، ایتگن نرسهلرینی شعر دېب اۉیلهیدیلر، چونکه شعرگه هیچ قنداق ارزش و احترام قایل اېمسلر-ده! شاعرلیک بویوک بیر هنر، دېب اۉیلهیمن. یخشی شاعر بۉلالمهگن کۉپلب یازووچیلر، موفق و تانیقلی یازووچی بۉلیشگه مجبور بۉلدیلر. بونی اۉز حقیمده أیتمهیمن، چونکه قنداق قیلیب یمان شعر اېتیش ممکنلیگینی کۉرستگنمن. مېنینگ شعرلریمگه کۉپراق اعتبار بېریلیش سببی، اولرنینگ گۉزهللیگی اوچون اېمس، بلکه اولرنینگ اداغیده بیر خاتین کیشینینگ آتی یازیلگنی اوچون دیر. شعرلریمنی بیر مستعار خاتین آتی بیلن نشر قیلگنمن. بو آتگه اتب جوده کۉپ سېوگی نامهلر یازیلگن اېدی!
بالهلیگیمدن مردم نینگ کۉز یاشلرینی آقیزهدیگن مطلبلرنی بیتیشنی آرزو قیلر اېدیم. شو ایستک بیلن بیر داستان یازیب، مجلهلردن بیریگه آلیب باردیم. مسؤول مدیر اۉقیب، اونینگ اصل ماهیتینی توشینمهی، ییغلش اۉرنیگه قاه-قاهلب یوکسک کولدی. برچهلر کولگنلریدن سۉنگ البته، او کۉز یاشلرینی اریتیشگه مجبور بۉلیب: “جوده عالی، شونداق داستانلردن تغین هم بیزگه بیتگین” دېدی!
شو آقیم یازوویمده دوام اېتدی. اۉقووچیلریم نی ییغلتماق اوچون یازیلگن کۉپلب نرسهلریمگه، اولر کولر اېدیلر! شونینگ اوچون، حتی تانیقلی طنزچی بۉلیب یېتیشگنیمدن ساره هم، طنز نیمهلیگینی بیلمس اېدیم. حتی حالی هم بیلهمن، دېب أیتالمهیمن، ایشانینگ! طنزچیلیکنی، اجرا اېتیشی بیلن اۉرگندیم. کۉپینچه، مېندن خودّی بیر نسخه یا فورمول سینگری اۉیلب، طنز نیمهدی؟ دېب بیر تورلی سۉرهیدیلر. مېنینگ بیلیشیمچه، طنز بیر جدی موضوع دیر.
۱۹۴۵ نچی ییلی حکومت “تان” روزنامهسینی یۉق قیلیش مقصدده، مینگلب قالاق و مرتجع کیشیلرنی تحریک قیلدی. مېن هم اۉشه روزنامهده ایشلر اېدیم و کېین ایشسیز بۉلیب قالدیم. اولر اۉز آتیم بیلن یازیلگن هیج بیر مطلبنی آلمس اېدیلر. شو اوچون، ایکی یوزدن آرتیق تورلی مستعار آت بیلن روزنامهلرگه مطلب یازر اېدیم. باش مقاله و لطیفهدن آلیب، گزارش و مصاحبه و داستانلر و پولیسي رومانلرگچه. روزنامه اېگهسی مستعار آت مېنیکیلیگینی بیلیشی بیلنآق، مېن اۉزیمگه باشقه بیر آت اختراع قیلر اېدیم!
اۉزیم تاپیب قۉیگن بو یَسمه آتلرنینگ اۉزی هم کۉپ ماجرالرگه سبب بۉلر اېدی. اۉرنک(مثال) اوچون، قیزیم و اۉغلیم آتلری نینگ بیریکمهسیدن “رویا آتش”نی تنلهدیم و بالهلر اوچون بیر کتاب یازدیم. حکومت بونی بیلمس اېدی و شو باعث، برچه باشلنغیچ مکتبلرده فایدهلهنیلر اېدی. “رویا آتش” بیر عیال یازووچی صفتیده تورک یازووچیلری نینگ کتابنامهلریده نشر بۉلدی.
باشقه بیر داستاننی بیر فرانسوی مستعار آت بیلن بیر مجلهده چاپ قیلدیم. بو داستان جهان طنزلریدن تنلنگن کتابده فرانسوی طنز صفتیده مطرح بۉلدی.
بیر داستان هم بیر چینایی یَسَمه آت بیلن یازیب نشر قیلینگن اېدی. کېینلری قرهسم، مجلهلردن بیریده چین تیلیدن بیر ترجمه دېب باسیلگن اېکن!
یازالمهگن پیتلریمده، بقّاللیک، ساتووچیلیک، محاسبلیک، روزنامه ساتووچیلیگی و عکاسلیک کبی جوده کۉپ ایشلرنی سینب کۉردیم. بیراق اولرنینگ بیرانتهسینی هم یخشی بجرالمهدیم، البته.
یازوولریم اوچون ییغیندیسیده بېش یریم ییل قملدیم. آلتی آیی مصر پادشاهی ملک فاروق و ایران شاهی رضاشاه نینگ ایستکلری بیلن اېدی. اولرنینگ ادعاسیچه، مېن یازوولریمده گویا اولرگه توهین قیلگن اېمیشمن. اولر انقرهدهگی ایلچیلری ارقهلی مېنی محکمهگه تارتدیلر و آلتی آیگه محکوم اېتدیلر.
تۉرت فرزندیم بار. ایکیتهسی بیرینچی خاتینیم و ینه ایکیتهسی هم ایکینچی خاتینیمدن.
۱۹۴۶- ییلی بیرینچی قتله اوشلندیم. بوتون آلتی کون پولیس مېندن: “سېنینگ آتینگ بیلن نشر بۉلهدیگن مقالهلرنینگ حقیقی یازووچیسی کیم دیر؟” دېب سۉرر اېدی.
اولر، مقالهلرنی مېن یازگنلیگیم گه ایشانمس اېدیلر!
چمهسی(تخمین) ایکی ییلدن ساره ماجرا تېسکری(برعکس) بۉلدی. بو سفر پولیس، ایریم مقالهلرنی اۉزگه آتلر بیلن یازگنسن، دېب توریب آلدی. بیرینچیسیده، مقالهلرنی مېن یازگنمن، دېب اورینگن بۉلسم-ده، ایکینچی سفریده مقالهلرنی مېن یازمهگنمن، دېب اینتیلر اېدیم! بیراق کۉزی ییرتیق، حیاسیز بیر شاهد تاپیلیب، بیر مقالهنی مستعار آت بیلن یازگنیمگه شهادت بېردی. شو دلیل بیلن آلتی آی اۉزیم یازمهگن بیر مقاله طفیلی قماققه قملدیم!
بیرینچی خاتینیم بیلن تۉییمیز مراسمیده موزیک آرکستری “تانگو” آهنگینی چلگن حالده، افسر اۉرتاغلریمنینگ قیلیچلری آستیده بیز یوریب بارر اېدیک. بیراق ایکینچی اویلهنیشنینگ اوزیگینی قماقخانهنینگ میلهلری آرتیدن عمریۉلداشیمگه بېردیم. چندان پارلاق باشلهنیش بۉلمهگنلیگینی کۉرهسیزمی؟
۱۹۵۶-ییلی جهان طنزنویسلیک بېللهشوویده بیرینچی بۉلیب، “آلتین نخل” ساورینی(جایزهسی)نی آلدیم. ایلگری یازوولریمنی باسیب چیقرمهیدیگن روزنامه و مجلهلر، قرهنگ که اېندی اولر اوچون باش یارر اېدیلر. بیراق بو شرایط اوزاق چۉزیلمهدی.
روزنامهلرده یازوولریمنینگ باسیلیشی تغین قدغن بۉلدی. روزنامهلر و مجلهلرده قهیتیب آتیم چیقیش اوچون، ۱۹۵۷-ییلی ینه بیر “آلتین نخل” ساوریننی یوتیب آلیشگه مجبور بۉلدیم. ۱۹۶۶-ییلی دنیا طنزچیلیک بېللهشووی بلغارستانده اۉتکهزیلدی. اونده هم بیرینچی طنزچی صفتیده آلتین “تیپیر تیکان”(خارپشت) ساورینینی قۉلگه کیریتدیم.
تورکیهدهگی ۱۹۶۰-ییل، ۲۷ نچی مهی انقلابیده، اۉز خواهشیم بیلن “آلتین نخل”لریمدن بیرینی دولت خزانهسیگه بغیشلهدیم. بو ماجرادن نېچه آی کېین، مېنی قماققه تشلهدیلر. ایکینچی “آلتین نخل” و “آلتین تیپره تیکان”(خارپشت طلایی)نی کېلهسی قووانچلی کونلر اوچون اسرهب قۉییبمن. دردگه یرهشلریگه شک یۉق، دېب أیتدیم اۉزیمگه، اۉزیم.
حالیگچه ایکی مینگته داستاندن کۉپ یازگنلیگیم گه مردم تعجب قیلهدیلر. بیراق بونینگ هیچ هم حیرتلنرلی یېری یۉق. عایله اعضام ۱۰ کیشی اۉرنیگه ۲۰ کیشی بۉلگنیده اېدی، تۉرت مینگ داستاندن کۉپراقنی یازیشگه مجبور بۉلر اېدیم. ۵۳ یشر من. ۵۶ جلد کتاب یازگنمن. تۉرت مینگ قرض، تۉرت فرزند و بیر نېبرهم بار. یلغوز یشهیمن. مقالهلریم ۲۳ ته تیل و کتابلریم بۉلسه ۱۷ تیلده باسیلیب چیققن. نمایشنامهلریم یېتی مملکتده اجرا اېتیلگن.
یلغوز ایکی نرسهنیگینه اۉزگهلردن یشیرالهمن: چرچاغیم نی و یاشیم نی. شو ایکیسیدن اۉزگه برچه نرسهلریم تینیق و آچیق بۉلگن. یاشیمگه کۉره یاشراق کۉرینهسن، دېب أیتهدیلر. اونینگ دلیلی هم، مېنینگ اززانچه ایش بیلن بندلیگیم و قری بۉلیشگه وقت تاپمهگنیم بۉلسه کېرهک!
هیچ قچان اۉزیمگه: “اگر قیتهدن دنیاگه کېلسم، شو ایشلرنی قیته قیلر اېدیم” دېب أیتمهگنمن. بو حالده، کۉنگلیم ایلگریدن کۉره کۉپراق ایشلشنی ایستهیدی. جوده- جوده کۉپ و اززانچه یخشی.
بشریت تاریخیده بیر کیشیگینه منگو(جاویدان) بۉلسه ده، مېن هم قنداق منگو قالیشیم یۉللرینی کۉرسهتیب بېرماغی اوچون اۉشهنی ایزلهیمن. حاضرچه هیچ بیر اۉلگوم (اۉرنهگیم، نمونهم) یۉق، افسوس. بونده مېنینگ گناهیم اېمس، برچهلر سینگری مېن هم اۉلیشگه مجبورمن. بیراق بو درهکدن جوده عصبانیمن. چونکه انسانلر و انسانیتنی سېوهمن.
حاضرچه بو یلغوز مېنینگ توگهمهگن داستانیم دیر. اۉقووچیلرنینگ اوزون یازوولردن چرچشلرینی بیلهمن، شو اوچون داستانیم نتیجهسی کۉپ چۉزیق (اوزون)، دېب اۉیلهمهیمن. مېنینگ مشتاقلریم بیلیشلری لازم بۉلگن نرسه شو که بو داستان نینگ اداغینی هیچ قچان یلالمهیمن.
