عادله سنگلاخی
کوننینگ یرمی. مېن و رویا کیچکینه، ساووق و نم اویده بیر-بیریمیزگه مقابل اۉتیریبمیز. او کۉزلرینی دیوارگه قدهگن، قیشنینگ ساووقلیگی دیواردهگی نم هیدینی ینه-ده کوچهیتیرگن. اوزاق سکونتدن سۉنگ، چوقور خۉرسینیب دېیدی: «اگر طالبان بۉلمهگنده، حاضر مېن افغانستانده بۉلردیم؛ نانیم هم، وطنیم هم بار اېدی.»
او ارزگان ولایتیدن. اونینگ ایتیشیچه، بو ولایتده کلتکلش، اجتماعي چېکلاولر، قیزلرنینگ تعلیمدن محروم قیلینیشی و بالهلر نکاحی کۉپلب حاللرده عادي حال صفتیده قبول قیلینهدی. بوندهی محیطده عیاللر اېرکک همراهلیگیسیز حتا اوی حویلیسیدن هم تشقریگه چیقه آلمهیدی. شونگه قرهمهی، او تعلیم یۉلینی دوام اېتتیردی و۲۰۱۹ ییلده ارزگانده مکتبنی یوقاری فایز بیلن تماملهدی. رویا کانکور امتحانیدن موفقیتلی اۉتیب،۲۰۲۰ ییلده کابلدهگی شهید ربانی بیلیم یورتیگه اۉقیشگه کیردی و عمومي روانشناسلیک یۉنهلیشیده تحصیل آلدی. اونینگ ایتیشیچه، او درسلرگه بېریلیب کېتگن، بیتیرگچ روانشناسی دوالش مرکزی آچیشنی آرزو قیلگن. حتا بو مرکز جایلشهدیگن منزلنی هم کابل نینگ دشت برچی منطقهسی چېکّهسیده آلدیندن بېلگیلب قۉیگن اېدی. او اۉقیش بیلن بیرگه کۉنگیللی صفتیده «زندگی پویا» مصلحت مرکزیده ایشلهگن و مصلحتچیلر گروهی بیلن بیرگهلیکده اوروش و پارتلشلردن جبرلنگن شخصلرگه روانشناسی یاردم خدمتلری کۉرسهتگن.
افغانستان طالبان قۉلیگه اۉتگچ، رویا حیات یۉلی هم توبدن اۉزگردی. او اېسلهیدیکی،۲۰۲۲ ییلده یکوني امتحان توگهگچ، بیلیم یورت مأموریتی ینگی سمستر باشلنمسلیگینی اعلان قیلگن و قیزلر کېلهسی ییل بهاریگچه تعطیلگه چیقریلگن. بونگه سبب صفتیده عالي تحصیل وزیرلیگی «کۉپراق امکانیتلر یرهتیش» و «قیزلر تعلیمی اوچون خوفسیزراق محیط تأمینلش» نی رېجهلهیاتگنینی بیلدیرگن. رویا شوندهی دېیدی: «دۉستلریم بیلن ینه کۉریشیش امیدی بیلن خیرلشدیم و کابلدن ارزگانگه جۉنب کېتدیم. اما او بهار قیزلر اوچون هېچ قچان کېلمهدی. بیلیم یورتلری آچیلدی، لېکن فقط اۉغیل بالهلر اوچون.»
قیزلر اوچون بیلیم یورتلری آچیلمهگنی رویانی ارزگانده ناانیق و امیدسیز حالتگه سالیب قۉیدی. اونینگ ایتیشیچه، آرهدن بیر نېچه آی اۉتمهی، عایله و قۉشنیلر باسیمی باشلندی. «همه ایتردی: اېندی بیلیم یورتینگ یۉق اېکن، نېگه تورموشگه چیقمهیسن؟» بو باسیملر آخر-عاقبت اونی تورموش قوریش قراریگه آلیب کېلدی. رویا شوندهی دېیدی: «بیرینچی ساوچی کېلیشی بیلن راضیلیک بېردیم. حتا مېنی سۉرب کېلگن ییگیت نینگ عایلهسی هم قرشی بۉلگنیگه قرهمهی، بیز تورموش قوردیک.»
او بو نکاحنی مجبوريت و بالواسطه اجتماعي زۉروانلیک نتیجهسی دېب بیلهدی. رویانینگ فکریچه، زۉروانلیک فقط کلتکلش اېمس: «اگر انسان حتا بیر لحظهگه بۉلسه هم، اۉز اوییده جسماني و روحي آسایشتهلیکنی حس قیلمسه، بو هم زۉروانلیک دیر.» اونینگ ایتیشیچه، آدملرنینگ قرهشی و غیبتیدن قاچیش اونی تورموش قوریشگه مجبور قیلگن. رویا ارزگاندهگی قیزلر احوالی حقیده شوندهی دېیدی:
«ارزگاننینگ خاص ارزگان (ارزگان خاص)، چاره و دهراود کبی اولسواللیکلریده اېرته نکاحلر، کېسکین اجتماعي چېکلاولر و قیزلرگه نسبتاً زۉروانلیک درجهسی جوده یوقاری. طالبان قَیتیب کېلگچ، وضعیت ینه-ده یامانلشدی.» او یشهیاتگن منطقهدهگی کلینیکدهگی شخصي کوزهتوولرینی هم کېلتیرهدی.
«کۉپ بار جوده یاش، اۉن تۉرت یاشلی یاکه اوندن هم کیچیک قیزلر توغروق اوچون آلیب کېلینردی؛ اولرنینگ اېرلری اېسه جوده کتّه یاشدهگی اېرککلر بۉلردی.»
نکاحدن سۉنگ، ارزگانده ایش یۉقلیگی سببلی، رویانینگ اېری ناقانوني یۉل بیلن ایرانگه کېتیشگه قرار قیلدی. او رویانی آتهسینینگ اوییده قالدیردی. رویا شوندهی دېیدی: «عایلهم هم پاکستانگه کۉچیب کېتماقچی اېدی. اېریمدن بیرگه ایرانگه باریشنی سۉرهدیم، اما او: سېن قاچاق یۉلیگه برداش بېره آلمهیسن دېدی.» اېری ایرانده ایشلب، رویا پاکستانده اۉقیشی اوچون پول یوباریشگه وعده بېرگن اېدی. اما بو وعدهدن ایکّی ییل اۉتدی. حاضر رویا پاکستان نینگ کوېته شهریده آتهسی نینگ عایلهسی بیلن یشهماقده. اونینگ اېری نه پول یوبارگن، نه اۉزیدن درَک بار. رویا شوندهی دېیدی: «او ایکّی ییلدیرکی بېدرَک. حتا تیریکمی یاکه یۉقمی بیلمهیمن.»
بوگون رویا عایله یاردمی و کم درآمدلی کشته (خامک) تیکیش آرقهلی تیریکچیلیک قیلماقده، شونینگدېک انگلیس تیلی کرسیگه قتنهیدی. اونینگ آتهسی کوندهلیک ایشچی بۉلیب، هفتهسیگه احتمال اتیگی بیر-ایکّی کون ایش تاپه آلهدی.
«کتّه اکهم یۉق، آپه-سینگیللریم هم مېن کبی کشته تیکیش بیلن شغللنهدی،» دېیدی او. رویانینگ آیلیک درآمدی تخمیناً اۉن مینگ کَلدار بۉلیب، بو پول اېنگ ضرور احتیاجلرنی هم زۉرغه قاپلهیدی.
رویا شوندهی دېیدی: «طالبان مېنی آرزولریم بیلن بیرگه افغانستانده تیریکلهیین کۉمیب قۉیدی. اگر طالبان بۉلمهگنده، حاضر بیلیم یورتینی بیتیرگن و ایشلهیاتگن بۉلردیم.»
او ییللر دوام اېتگن محنتدن سۉنگ، بوگون بېگانه یورتده نم اویده اونی سیقووچی توشکونلیک و امیدسیزلیک حقیده سۉزلهیدی: «آتهم مېنی شو احوالده کۉرگن سیین، گۉیا ینه-ده قریب بارهیاتگندېک بۉلهدی.»
بوگون رویا اۉزی بیلن افغانستانده بورقه آستیده حیات و اۉلیم آرهسیده یشهیاتگن عیاللر اۉرتهسیده فرق کۉرمهیدی. او یېردهگی عیاللر طالبان زنجیری ایچیده جان بېریشماقده، مېن اېسه بو یېرده برباد بۉلگن آرزولریم ارمانی بیلن اۉتیریبمن.
