خالدمحمدی
المرصاد، یعنی طالبان استخباراتیگه علاقهدار عامهوي اخبارات واسطهسی، شنبه کونی (۱۹ میزان) کونی بیر ویدېونی نشر قیلدی. اونده طالبان جنگریلری دېب تخمین قیلینگن کوچلرنینگ پاکستان حربيلرینینگ بیر نظارت پُستهسیگه قیلگن هجومی تصویرلنگن. ویدېوده تۉرت پرّکلی درانلر (افپیوی) یاردمیده اۉز جانیگه قصد قیلووچی انتحاری هجوم عملگه آشیریلگنی کۉرسهتیلگن. بو طالبان کوچلری بیرینچی مرته عملده اۉز جانینی فدا قیلووچی درانلردن حربي هجومده فایدهلنگنی دیر. قالهوېرسه، بو هجوم طالباننی حاکمیتگه قَیته آلیب کېلیشده اساسي حاميلردن بیری بۉلگن پاکستانگه قرشی عملگه آشیریلگنی بیلن هم اعتبارگه لایق دیر.
سابق افغانستان حکومتینینگ فعالیتی دوریده طالبان اۉزلرینینگ پارتلاوچی هجوملریده موترلر، موترسیکل، انتحاري جلیقه و بېلباغ کبی واسطهلردن فایدهلنیشردی. اما درانلردن توردهگی هجوملرده فایدهلنیش بوندن اوّل کوزهتیلمهگن اېدی. بونگه قرهمه-قرشی روشده، سۉنگّی آیلر ایچیده پاکستان طالبان حرکتی (تیتیپی) بیر نېچه بار شوندهی انتحاري درانلردن پاکستان حربيلرینینگ جایلشوولرینی نشانگه آلیش، اولرنی کوزهتیش و حربي انشااتلرنی ویدېوگه آلیش مقصدیده فایدهلنگن. احتمال، تیتیپی دران آرقهلی پارتلاوچی مادّهلرنی تشلش بۉییچه تخنیکي بیلیم و تجربه المشیش مسألهسیده افغانستان طالبانیگه یاردم بېرگن بۉلیشی ممکن.
المرصاد تامانیدن اعلان قیلینگن ویدېوگه کۉره، کوادکوپتر درنی دیامېتری تخمینا ۶۰ ملیمتر بۉلگن راکتنی پاکستان حربيلرینینگ نظارت پُستهسی اوستیدن تشلب یوبارهدی. راکت یېرگه اوریلگچ پارتلهیدی و یازیب آلینگن کوادکوپتر درن راکتنی تشلهگندن سۉنگ، ینه اوچیب کېلگن یۉنهلیشیگه قَیتیب کېتهیاتگنی انیق کۉرینهدی. طالبان حکومتی اېسه پاکستان حربيلریگه قرشی جنگده انتحاري درنلردن فایدهلنیلگنی حقیده حاضرچه هېچ قندهی رسمي بیانات بېرمهگن. شونگه قرهمهی، افغان ژورنالیستی سمیع یوسفزی اۉز منبعلریگه تهیهنیب یازیشیچه، طالبان مدافعه وزیری ملا یعقوبنینگ بویروغی بیلن پاکستان پستهلرینی نشانگه آلیش مقصدیده انتحاري درنلردن فایدهلنیلگن.
بوندن اوّل هم اطلاعات روز گزېتهسی شنبه کېچهسی صادر بۉلگن هجوملر ملا یعقوبنینگ بویروغی بیلن عملگه آشیریلگنینی خبر بېرگن ایدی و او شخصن مذکور عملیاتلرنینگ بجریلیش جریانینی، اینیقسه قندهار و هلمند ولایتلریده، بېواسطه نظارت قیلگن.
چېگره چیزیغیده تلفاتی آشگنی
پاکستان حربيلرینینگ سۉنگّی تۉقنهشوولرده کۉپ تلفات کۉریشی نینگ اساسي سببلردن بیری طالبان جنگریلرینینگ چېگره حدودلر جغرافیهسینی یخشی بیلیشیدیر. بو گروهنینگ کۉپلب قوماندانلری ییللر دوامیده پاکستانده یشب، چېگرهدن اېرکین اۉتیب-تورگن، شو باعث پاکستان حربي پُستهلری و قرارگاهلرینینگ جایلشووی بیلن یقیندن تنیش. عیناً شو حدودي تجربه و جاینی یخشی بیلیش طالبان هجوملرینی پاکستان کوچلری اوچون آغیر و کۉپ تلفاتلی قیلگن.
طالبان حکومتینینگ مطبوعات سۉزلاوچیسی ذبیحالله مجاهدنینگ سۉزلریگه کۉره، سۉنگّی پاکستانگه قیلینگن هجومده۵۸ نفر پاکستانلیک عسکر هلاک بۉلگن و ینه ۳۰ کیشی یرهلنگن. بیراق پاکستان اوردوسی بو رقمنی رد اېتیب، فقط ۲۳ عسکرنینګ اۉلیمینی تصدیقلهگن. اوشبو رقملر اۉرتهسیدهگی تفاوت همده انتحاري درنلرگه عاید ویدېولرنینگ ترقهلیشی، پاکستان اوردوسی و استخبارات خدمتی (آیاسآی) نفوذینی ینگی سواللر آستیده قالدیردی.
طالباننینگ سابق افغانستان حکومتی، شونینگدېک، امریکا و ناتو کوچلریگه قرشی اوروشی دوریده، اولر درنلردن جوده کم فایدهلنگن اېدی، سببی اۉشه پیتلرده درنلرنینگ نرخی خلق ارا بازارده جوده یوقاری بۉلگن. اما تکنالوژينینگ رواجلنیشی، الکترون قِسملرنینگ ارزانلشووی و عامهوي ایشلب چیقریش نتیجهسیده بوگون درنلرنینگ نرخی سېزیلرلی درجهده پهسهیدی. شو باعث طالبان اېندیلیکده اولرنی پارتلاوچی و انتحاري هجوملرده هم قۉللشگه اورینماقده.
طالبان اۉزلرینینگ افغانستانده قَیته حاکمیتگه کېلگنیگه تۉرت ییل تۉلگن بیر پیتده، اوکراین اوروشی جریانینی دقّت بیلن کوزهتیب، اینیقسه انتحاري درنل نینگ کېنگ تأثیرینی کۉریب، بو تکنالوژيگه قیزیقیش بیلدیره باشلهگن. اولرنینگ نظریده، جنگ میدانیده کیچیک، تجارت مقصدیده ایشلب چیقیلگن درنلردن فایدهلنیش بو زمانهوي اوروشلردن اۉرنک آلیش و حربي تجربهلرنی اۉز شرایطلریگه ماسلشتیریش یۉلیدهگی اورینیش صفتیده کۉریلماقده.
طالبان اوچون موتر بمب، انتحاري جلیقه و «پارتلاوچی قطعهلر»گه اېگه بۉلیش دایمي روشده حربي شرَف بېلگیسی بۉلگن. اولر بیر نېچه بار قۉشنی دولتلرنی پارتلاوچی هجوملر بیلن تهدید قیلیب کېلگن. طالباننینگ یوقاری مرتبهلی رسمیلری جملهدن مدافعه وزیری ملا یعقوب و باش وزیرنینگ اقتصادی ایشلر بۉییچه اۉرین باسری ملا عبدالغنی برادر نطقلریده جنگریلردن ینگی حربي اسکونهلرنی قۉللش مهارتینی اۉرگنیشنی سۉرهگن. کۉرینیشیچه، سۉنگّی هجوملرده درنلردن فایدهلنیش هم عیناً شو سیاست اساسیده عملگه آشیریلگن. طالبان حکومتی ایشانچلی هوا کوچیگه اېگه اېمس؛ اولرنینگ قۉلیده فقط بیر نېچه تیک اوچر بار و اولر هم تخنیکي تېکشیروو و ترمیملشنی طلب قیلهدی. حتا منطقوي حاميلری هم طالبان بیلن هوا ساحهسیده هېچ قندهی همکارلیک قیلمهگن. شو شرایطده طالبان ارزان تجارت درنلریدن فایدهلنیب، هوا کوچلریدهگی ضعیفلیکلرینی قسماً تۉلدیریش و هجوم صلاحیتینی آشیریشگه اینتیلماقده.
طالبلر و تیتیپی بیر قابده
پاکستان طالبان حرکتی (تیتیپی) و افغانستان طالبان حکومتی نینگ بو گروهگه قرشی هېچ قندهی چارهلر کۉرمسلیگی نتیجهسیده، طالبان بیلن اسلام آباد اۉرتهسیدهگی مناسبتلر مثلی کۉریلمهگن درجهدهگی کېسکینلیک نقطهسیگه یېتگن. سۉنگّی تۉرت ییل دوامیده پاکستان حکومتی بیر نېچه بار طالباندن تیتیپینی قبیلهوي منطقهلرده اوروشنی تۉختهتیشگه کۉندیریشنی سۉرهگن، بیراق هېچ قچان عملي نتیجه آلالمهگن.
طالبان اېسه تیتیپیگه قرشی حربي عملیات اۉتکزیشنی ایستهمهیدی. بو نینگ اساسي سببی ایکّی گروه اۉرتهسیدهگی اېسکی و چوقور علاقهلردیر. تیتیپی نینگ کۉپلب قوماندانلری و جنگچیلری افغانستاندهگی اوروش دوریده طالبان بیلن یانمه-یان، سابق حکومت همده امریکا و ناتو کوچلریگه قرشی جنگ قیلگن. بوندن تشقری، ایکّی گروه اعضالری اۉرتهسیده قرینداشلیک و عایلهوي رشتهلر هم شکللنگن بۉلیب، بو اولرنی بیر-بیریگه ینهده یقینلشتیرگن.
ساحه متخصصلرینینگ فکریچه، طالبان نینگ تیتیپیگه قرشی هر قندهی حرکتی خواه حربي یۉل بیلن، خواه دیني فتوا چیقریش آرقهلی بۉلسین طالبان صفیده ایچکی بۉلینیش و اختلاف خوفینی کوچهیتیرهدی. تیتیپی اۉزینی پاکستانده «اسلامي شریعتنی» جاري اېتیش طرفداری صفتیده کۉرسهتهدی و پاکستان اوردوسی همده استخبارتی (آیاسآی) غربده تعلیم آلگن، «دنیاوي» (سکولار) جنراللرنینگ نظارتی آستیدهگی توزوم دېب حسابلهیدی. اولر بوندهی توزومنی «شریعتگه بېفرق» دېب اتب، افغانستان بیلن چېگرهداش قبیلهوي منطقهلرده «جهاد» شعارینی ایلگری سورماقدهلر. شو سببلی، اگر طالبان افغانستان حدودیده تیتیپینی باستیریشگه کیریشسه، بو تیتیپینی طالبان نینگ اشدّي دشمنی اسلامي دولت (داعش) نینگ خراسان بۉلیمی بیلن اتفاققه اوندهشی ممکن. بوندهی اتفاق اېسه، طالبان حکومتی نینگ برقرارلیگیگه جدّي تهدید توغدیریشی احتمالدن خالی اېمس.
اۉتگن پنجشنبه کونی پاکستان اوردوسی کابل و پکتیکا ولایتلریدهگی اَیریم نشانلرنی بامباردمان قیلگن، مقصد اېسه تیتیپی قوماندانلرینی یۉق قیلیش بۉلگن. بونگه جوابن، طالبان شنبه کېچهسی جَنوبي و شرقي ولایتلرنینگ بیر نېچه یۉنهلیشیدن پاکستان حربي پُستهلریگه هجوم اویوشتیرگن.
بو حربي جواب طالباننینگ تیتیپینی پاکستان بیلن بۉلگن مناسبتلر عوضیگه قربان قیلیش نیتیده اېمسلیگینی یقّال کۉرسهتهدی. سۉنگّی تۉرت ییل دوامیده هم طالبان نینگ تیتیپینی جلولشگه بۉلگن ایستهگینی کۉرسهتهدیگن هېچ قندهی دلیل کوزهتیلمهگن. عکسینچه، طالبان تیتیپی نینگ تجربه و تاکیتیکلریدن، اینیقسه تۉرت پرّکلی درانلردن انتحاري هجوملرده فایدهلنیش اصولیدن فعال اۉرنک آلهیاتگنی کۉزگه تشلنماقده.
تۉرت پرّهلی پهپادلر؛ تعلیمی اوسکونهدن حربی تهدیدگچه
تۉرت پرهلی کوادپترلر دېب اتهلووچی درنلر یېنگیل، مصافهدن باشقریلهدیگن اوچووچیسیز پهپادلر بۉلیب، تۉرت ملخ، لیتيومی بطری، پرواز باشقرووچیسی و کیچیک کامره بیلن جهازلنگن. بو کامره درننینگ کۉریش بورچهگیدن جانلی تصویرنی مانیتور یاکه اوچووچینینگ کۉزاینهگیگه یوبارهدی و باشقروو درننینگ اۉز نقطهی نظریدن عملگه آشیریلهدی. توزیلمهسی نینگ سادّهلیگی، ارزانلیگی و یوقاری منېور قابلیبی طفیلی بوندهی درنلر هوادن صورتگه آلیش، مسابقهلر و تعلیمده کېنگ قۉللنیلهدی. شو سادّهلیگی و آسانلیک بیلن قۉلگه کیریشی اېسه اولرنی بدیل خوفلی واسطهگه ایلنتیرگن. کۉپلب تجارت مۉدللر یېنگیل یوکلرنی تشي آلهدی و عیناً شو خصوصیت سببلی طالبان و تیتیپی کبی قوراللی گروهلر موضعلرینی تانیش، پارتلاوچی مادّهلر تشیش و حتا انتحاري عملیاتلرده قۉللشماقده.
حربي تکنالوژي ساحهسیدهگی متخصصلر فکریچه، اېرکین کیریش، آسان اۉرگنیش و پست نرخ نینگ بیرلشووی ینگی پیدا بۉلگن تهدیدنی یوزهگه کېلتیردی. بونی برطرف اېتیش بیر نېچته درجهده چارهلر کۉریشنی طلب قیلهدی. سېزگیر قطعات سوداسی و اېکسپورتینی قطعی نظارت قیلیش؛ درنلرنی انیقلش و اسکونهلرینی رواجلنتیریش؛ کیچیک هوا تهدیدلریگه قرشی کورهش اوچون خوفسیزلیک کوچلرینی مخصوص اۉقیتیش؛ همده مملکتلر ارا معلومات و اخبارات المشینووی بۉییچه منطقوي همکارلیکنی کوچهیتیریش. لېکن بوندهی چاره-تدبیرلر عملگه آشیریلمسه، کیچیک و ارزان درنلر طالبان و تیتیپی کبی اوروش قاعدهلریگه باغلنمهگن گروهلرنینگ قۉلیده اۉلیمگه آلیب کېلووچی قورالگه ایلنیشی ممکن.
