«جینوسایدنی کوزه‌تیش» تشکیلاتی افغانستانده‌گی هزاره‌لر احوالی حقیده گزارش نشر قیلیب، طالبلر حاکمیتگه قَیتگنیدن کېین بو جماعه‌‌نینگ وضعیتی ینه‌ده آغیرلشگنینی بیلدیرگن. تشکیلاتگه کۉره، هزاره‌لر هنوزگچه جانیدن اَیریلیش، یېر-ملکیدن محروم بۉلیش، اجتماعي توزیلمه‌لرنینگ یۉق قیلینیشی، مجبوري کۉچیریلیش و کمسیتیشلرگه دوچ کېلماقده.
تشکیلات حساباتیده ایتیلیشیچه، افغانستانده‌گی هزاره‌لر اۉزیگه خاص اېتنیک و دیني اۉزلیگی سببلی بیر عصردن آرتیق وقت دوامیده تیزیملی تعقیب و رېپرېسسيه‌گه دوچ کېلیب کېلگن.
«جینوسایدنی کوزه‌تیش» تشکیلاتی هزاره‌لرنی تعقیب قیلیش و باستیریش زمانه‌وي افغانستان‌نینگ سیاسي شکللنیشی بیلن باغلیق ایلدیزلرگه اېگه اېکنینی بیلدیرگن.
تشکیلات‌نینگ قید اېتیشیچه، امیر عبدالرحمن‌خان‌نینگ ۱۹ عصر آخریده‌گی یوریشلری دوامیده، ۱۸۹۱ –۱۸۹۳-ییللر آره‌لیغیده هزاره جماعه‌لری کېنگ کۉلملی قیرغینلر، قوللیک، مجبوري کۉچیریش و یېرلر نینگ عامه‌وي مصادره قیلینیشیگه دوچ کېلگن.
«جینوسایدنی کوزه‌تیش» تشکیلاتی عبدالرحمن خان هزاره‌لرنی «شیعه کافرلری» دېب اعلان قیلیب، اولرگه قرشی جهاد باشله‌گنینی و بو واقعه‌لر ۱۹ عصرنینگ کتّه قِسمی همده ۱۹۹۰-ییللر نینگ آخریده‌گی افغانستان فقرالر اوروشیگچه دوام اېتگن چېتله‌تیش و جینوساید نیتیگه عاید اندازه‌لرنی شکللنتیرگنینی تأکیدله‌گن.
تشکیلات‌نینگ ایتیشیچه، تکراري جنایتلر هزاره‌لرنی تعقیب قیلیش و باستیریش بیرته تاریخي واقعه بیلن چېکلنمه‌گنینی، بلکه زۉرآورلیک، ملکدن محروم قیلیش و جزادن قوتولیب قالیش‌نینگ برقرار تیزیمیگه ایلنگنینی کۉرسه‌ته‌دی.
تشکیلات‌نینگ تأکیدلشیچه، تاریخ دوامیده بو حرکتلرنینگ اجراچیلری اۉزگرگن بۉلسه-ده، اولر نینگ عاقبتلری هنوز بیر خیل بۉلیب قالماقده.
طالبلرنینگ بیرینچی حکمرانلیگی دوریده هزاره‌لرنی باستیریش
«جینوسایدنی کوزه‌تیش» تشکیلاتی هزاره‌لر طالبلر نینگ بیرینچی حکمرانلیگی دوریده کېنگ کۉلملی رېپرېسسيه‌گه دوچ کېلگنینی و کۉپلب حالتلرده بو جریان جینوساید احتمالی یوزه‌سیدن خواطرلرنی کېلتیریب چیقرگنینی بیلدیرگن.
۱۹۹۸-ییل اگوست آییده طالبلر کوچلری افغانستان شِمالیده‌گی مزار شریف شهرینی اېگه‌للب، کۉپلب تینچ اهالینی اۉلدیرگن. قربانلر‌نینگ اکثریتی هزاره، تاجیک و اۉزبېکلر بۉلگن.
«انسان حقوقلری تشکیلاتی» اۉز گزارشیده کمیده ایکّی مینگ تینچ اهالی اۉلدیریلگنینی تخمین قیلگن. مینگلب آدملر اېسه اته‌یلب بې‌درَک یۉقالگن یاکه اسیرگه آلینگن.
«جینوسایدنی کوزه‌تیش» تشکیلاتیگه کۉره، دیني مُراضات‌سیزلیک و احتمالي قرشیلیکلرنی باستیریش ایسته‌گی اوشبو قیرغین‌نینگ اېنگ احتمالي سببلری بۉلگن.
تشکیلاتگه کۉره، اوشبو واقعه هنوز طالبلرنینگ جینوسایدنیتی نینگ مهم نمونه‌لریدن بیری حسابلنه‌دی.
طالبلرنینگ بیرینچی حکمرانلیگیدن کېین هزاره‌لرگه قرشی زۉرآورلیک
«جینوسایدینی کوزه‌تیش» حساباتیده ایتیلیشیچه، ۲۰۰۱–۲۰۲۱-ییللرده امریکا تامانیدن قۉللب-قوّتلنگن حکومت هزارهلرنینگ سیاسي وکیللیگینی آشیریش امکانیتیگه اېگه بۉلگن بۉلسه-ده، هزاره‌لرگه قرشی رېپرېسسيه‌نی تۉلیق توگه‌ته آلمه‌گن.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی ۲۰۱۷-ییل جنورییدن ۲۰۲۱-ییل جونیگچه افغانستان‌ده هزاره‌لرنی نشانگه آلگن ۶۵دن آرتیق هجومنی قید اېتگن. اوشبو هجوملرده جمعی ۷۵۰دن آرتیق تینچ اهالی هلاک بۉلگن.
طالبان قَیتگنیدن کېینگی آغیر شرایط
«جینوسایدنی کوزه‌تیش» تشکیلاتی طالبلرنینگ حاکمیتگه قَیتیشی بیلن هزارهلرنینگ یشش شرایطی ینه‌ده آغیرلشگنینی بیلدیرگن.
تشکیلات «اسلامي دولت» نینگ کوچه‌ییشیگه اشاره قیلیب، خراسانده‌گی «اسلامي دولت» گروهی طالبلر بیلن مطلقا بیر یۉنه‌لیشده بۉلمه‌سه-ده، اونینگ شیعه‌لرگه قرشی مفکوره‌سی مذکور گروه فعالیت یوریته‌دیگن حدودلرده هزارهلرنینگ ضعیفلیگینی ینه‌ده کوچه‌یتیرگنینی ایتگن.
«جینوسایدنی کوزه‌تیش» تشکیلاتی طالبلرنینگ سیاسي حاکمیتی و سنّی بۉلمه‌گن اهالیگه نسبتاً کمسیتووچی قره‌شلری منطقه‌ده هزاره‌لرگه قرشی ینگی جنایتلر صادر اېتیلیشی اوچون شرایط یره‌تیشینی بیلدیرگن.
تشکیلات‌نینگ ایتیشیچه، جسماني زۉرآورلیک‌نینگ اساسي اجراچیسی خراسانده‌گی «اسلامي دولت» بۉلیب کۉرینه‌دی و او کۉپینچه اۉلیم بیلن یکونلنگن هجوملر اوچون جوابگرلیکنی اۉز ذمّه‌سیگه آله‌دی. بیراق طالبلر زۉرآورلیک‌نینگ تورلی شکللریدن فایده‌لنه‌دی.
تشکیلاتگه کۉره، طالبلر سیاسي تأثیر واسطه‌لریدن فایده‌لنیب، مجبوري کۉچیریش و آپارتاید کبی کمراق کۉزگه تشلنه‌دیگن رېپرېسسيه شکللرینی هم عملگه آشیریشی ممکن.
«جینوسایدنی کوزه‌تیش» مستقل تشکیلاتلر حساباتلریگه ته‌یه‌نیب، طالبلر سۉنگگی بېش ییل دوامیده هزاره‌لر یشه‌یدیگن حدودلرده‌گی پولیس اینفره‌توزیلمسینی ترتیبسیزلیک یره‌تیش مقصدیده یۉق قیلگنینی یازگن.
تشکیلات خلق‌ارا جوابگرلیک میکانیزملری طالبلرنینگ هزاره‌لرگه قرشی هجوملر اوچون شرایط یره‌تیشده‌گی رۉلینی تېکشیریشی کېره‌کلیگینی تأکیدله‌گن. بونگه هزاره‌لر یشه‌یدیگن تومنلرده‌گی پولیس اینفره‌توزیلمسینی توگه‌تیش همده دیني مراسملر و شیعه مکتبلرینی هجوملردن حمایه قیله آلمه‌گنی هم کیره‌دی.
«جینوسایدنی کوزه‌تیش» تشکیلاتی بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ «اسلامي دولت» نینگ هزاره‌لرگه قرشی هجوملرینی تېکشیریشگه چقیرگن و اوشبو تېکشیروو نتیجه‌لری بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ انسان حقوقلری کېنگشیگه تقدیم اېتیلیشی کېره‌کلیگینی بیلدیرگن.
هزاره عیاللری و قیزلریگه نسبتاً کۉپ قتلملی کمسیتیش
«جینوسایدنی کوزه‌تیش» تشکیلاتی هزاره عیاللری و قیزلری اېتنیک، دیني و جندر اۉزلیگی سببلی نامتناسب روشده نشانگه آلینگنینی بیلدیرگن.
اولر هزاره صفتیده، اهالی‌نینگ اکثریتی سنّی بۉلگن مملکتده‌گی اساسن شیعه‌لردن عبارت آزچیلیک گروهیگه منسوب. عیاللر و قیزلر صفتیده اېسه طالبلرنینگ کمسیتیش، حقوقلردن محروم قیلیش و جندر تعقیبلریگه اساسلنگن تیزیمیگه دوچ کېلماقده.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ افغانستان بۉییچه مخصوص گزارشگری اۉتگن ییلی اۉز گزارشلریدن بیریده آزچیلیک جماعه‌لریگه منسوب عیاللرنینگ حقوقلری بوزیلیشی جندر، دین و اېتنیک کېلیب چیقیش‌نینگ کېسیشووچی عامللریگه اساسلنگن تعقیب صفتیده کۉریب چیقیلیشی کېره‌کلیگینی بیلدیرگن.
«انسان حقوقلری تشکیلاتی» هزاره عیاللریگه اېتنیک کېلیب چیقیشی سببلی قیلینگن زۉرآورلیکلر تاریخیگه اشاره قیلیب، امیر عبدالرحمن‌خان نینگ ۱۸۰۰-ییللر آخریده‌گی یوریشلری هزاره عیاللرینی قوللیک، مجبوري کۉچیریش و جندر زۉرآورلیگیگه دچار قیلگنینی ایتگن.
تشکیلاتگه کۉره، عیاللر نه‌فقط علیحده شخصلر صفتیده جبرلنگن، بلکه اهالیسی، حدودی و اجتماعي توزیلمه‌لری تیزیملی روشده یۉق قیلینه‌یاتگن بیر جماعه‌‌نینگ اعضالری صفتیده هم ضرر کۉرگن.
بوندن تشقری، انسان حقوقلری تشکیلاتلری کابلدهگی افشار حدودیده‌گی ایچکی اوروشی دوریده هزاره عیاللری‌نینگ زۉرلنگنی و اۉغیرلنگنی حالتلرینی هم حجتلشتیرگن.
آغیر اقتصادي وضعیت
«جینوسایدنی کوزه‌تیش» تشکیلاتی افغانستانده‌گی اقتصادي وضعیت هزاره‌لر دوچ کېله‌یاتگن قیینچیلیکلرنی ینه‌ده کوچه‌یتیره‌یاتگنینی بیلدیرگن.
تشکیلات‌نینگ ایتیشیچه، شو سببلی هزاره‌لر حقوقلرینی حمایه قیلیش بۉییچه سعی-حرکتلر اجتماعي-سیاسي تعقیب و رېپرېسسيه‌لر بیلن بیر قطارده اقتصادي معمالرنی هم حسابگه آلیشی کېره‌ک.
«جینوسایدنی کوزه‌تیش» تشکیلاتی افغانستان مرکزیده‌گی میدان وردک ولایتی‌نینگ بهسود اولسواللیگی کۉچمنچی کوچلرنینگ هزاره‌لرگه قرشی زۉرآورلیگی قشّاقلیک و تعقیب همده رېپرېسسيه بیر-بیرینی قنده‌ی کوچه‌یتیریشینی کۉرسه‌تیشینی قید اېتگن.
گزارشلرده ایتیلیشیچه، کۉچمنچیلر کۉپینچه کۉچیش وقتیده هزارهلرنینگ قیشلاق خۉجه‌لیگی یېرلرینی نشانگه آله‌دی و هزاره‌لر دوچ کېله‌یاتگن اجتماعي همده مدني کمسیتیشلر سببلی سېزیلرلی درجه‌ده جزادن قوتولیب قالیش امکانیگه اېگه بۉله‌دی. بو هجوملر آغیر اقتصادي عاقبتلرگه آلیب کېله‌دی.
کۉچمنچیلر قیشلاق خۉجه‌لیگی اېکینلریگه ضرر یېتکزه‌دی، سوو منبعلرینی ویران قیله‌دی و جماعه‌لرنی مجبورن کۉچیره‌دی.
ایچکی ماجرا یوزه‌سیدن خواطرلر
«جینوسایدنی کوزه‌تیش» تشکیلاتی افغانستان ایچیده طالبلر و اونگه قرشی گروهلر اۉرته‌سیده‌گی زۉرآورلیک‌نینگ کوچه‌ییشینی اعتبارگه آلینیشی کېره‌ک بۉلگن ینه بیر عامل صفتیده کۉرسه‌تگن.
تشکیلاتگه کۉره، طالبلر و اونگه قرشی قوراللی کوچلر اۉرته‌سیده‌گی ماجرا تۉغریدن-تۉغری هزاره‌لرنی نشانگه آلمه‌سه-ده، اوروش جینوساید کېنگه‌ییشی ممکن بۉلگن شرایطنی یره‌ته‌دی.
«گېناتسیدنی کوزه‌تیش» تشکیلاتی قوراللی زۉرآورلیک دوام اېتیب کوچه‌یسه یاکه طالبلر افغانستان‌نینگ سیاسي اینفره‌توزیلمسی اوستیدن مطلق نظارتینی یۉقاتسه، امیدسیزلیک و بې‌قرارلیک کوچه‌ییشی ممکنلیگینی بیلدیرگن.
تشکیلاتگه کۉره، هزاره‌لر هنوز انیق روشده چېتگه سوریلگن جماعه بۉلیب قاله‌یاتگنلیگی سببلی، ماجرا نینگ قَیته باشلنیشی اولرگه قرشی جینوساید کرکتریده‌گی زۉرآورلیک اوچون هم ماتیوه‌تسيه‌نی، هم جزادن قوتولیش امکانیتینی آشیریشی ممکن.
