دیروز دو اتفاق مهمی رخ داد که میتواند شروع تازه برای روند صلح تلقی شود. اول، قرار بود در دوحه هیأتهای مذاکراتی حکومت افغانستان و طالبان روی آجندای مذاکرات صلح کار را آغاز کند. پس از دو ماه حکومت و طالبان روی کارشیوه توافق کردند. توافق روی کارشیوه در واقع روند مذاکرات را وارد فاز تازه کرد. دوم، دیروز نخستین نشست شورای عالی مصالحه ملی افغانستان برگزار شد. نشست شورای عالی مصالحه نیز پس از ماهها تأخیر و اختلاف نظر صورت گرفت. قبلا عبدالله عبدالله و محمداشرف غنی روی فهرست اعضای کمیتهی رهبری توافق نظر نداشتند. آغاز بهکار این شورا همزمان با شروع مرحلهی دوم مذاکرات امیدبخش است. امیدواری این است که در نهایت با این شورا نیروهای سیاسی افغانستان میتوانند صدای واحدی در مذاکرات صلح داشته باشد. منتها نگرانی از اینکه این شورا نتواند نیروهای سیاسی را متحد کند، نیز زیاد است.
کمیتهی رهبری شورای عالی مصالحهی ملی متشکل از رهبران سیاسی، شخصیتهای ملی و افراد حکومتیاند. مطابق توافقنامه سیاسی چند ماه پیش که منجر به پایان تنشهای انتخاباتی در کشور شد، مبنای کار شورای عالی مصالحه ملی این است که هیأت مذاکرهکنندهی صلح، مطابق فیصلهها و راهنمایی کمیتهی رهبری این شورا عمل میکند. در نشست دیروز جای بسیاری از شخصیتها خالی بودند. چهرههای مانند گلبدین حکمتیار و صلاحالدین ربانی حضور نداشتند. گفته میشود ارگ با آمدن برخی از چهرههای سیاسی مانند رحمتالله نبیل در کمتیهی رهبری مخالفت کرده است. ظاهرا آنگونه که در گذشته روی فهرست اعضای شورا اختلاف دیدگاه وجود داشت، هنوز این اختلاف وجود دارد.
واقعیت این است که تشکیل شورای عالی مصالحهی ملی دیروز پس از ماهها اختلاف و سکوت زیر فشار خارجیها تشکیل جلسه داد. در روزهای اخیر و همزمان با توافق هیأتهای مذاکراتی افغانستان و طالبان در قطر رؤسای نمایندگیهای کشورهای خارجی بهویژه کشورهای عضو اتحادیه اروپا در کابل در یک بیانیه مشترک خواستار تشکیل و آغاز بهکار «فوری» شورای رهبری و مجمع عمومی آن شدند. دانمارک، فرانسه، فنلند، آلمان، ایتالیا، هالند، اسپانیا، سویدن و جمهوری چک در یک بیانیهی مشترک این خواست را مطرح کردهاند.
مطابق توافقنامه سیاسی ۲۸ ثور، شورای عالی مصالحه ملی بهعنوان عالیترین مرجع تصمیمگیری در مورد مسائل مرتبط به صلح است و هیأت مذاکرهکنندهی صلح، مطابق فیصلهها و راهنمایی کمیتهی رهبری این شورا عمل میکند. در عمل اما بعید بهنظر میرسد رییسجمهور غنی چنین صلاحیتی را برای این شورا به رسمیت بشناسد. در چند ماه گذشته مدیریت روند صلح بهطور واضح براساس خواست رییسجمهور پیش رفته است. پیش از این شورای عالی مصالحهی ملی بهعنوان نهاد مسئول سیاستگذاری صلح جاری، نقش صرفا نمادین داشته است. اکنون نیز امیدی چندانی وجود ندارد که این شورا نقش خود را باز یابد. در نشست دیروز میان خواست و صحبتهای نیروهای سیاسی پراکندگی زیادی بهچشم میخورد. هر کدام از چهرههای برجسته و سخنران نخستین نشست شورای عالی مصالحهی ملی امیدواری توأم با نگرانی داشتند. مهمترین نگرانی عدم اطمینان از رویکرد تکروانهی اشرف غنی بود. به همین دلیل بیشتر چهرههای سیاسی با رویکرد اعتراضی به آدرس آقای غنی حرف زدند.
توافق روی کارشیوهی مذاکرات در دوحه و توافق روی فهرست اعضای شورای عالی مصالحه ملی در کابل یک بار دیگر، فرصتی تازه فرا راه صلح قرار داده است. اکنون بیشتر از هر زمان دیگری کنار آمدن با طالبان راحتتر است. زیرا طالبان انتظار داشتند با پیروزی ترمپ در انتخابات امریکا بیشترین سود میبرد. اما ظاهرا دعاهای طالبان پذیرفته نشد و آمدن جوبایدن طالبان را از موضع گذشتهاش پایینتر آورده است. این گروه میداند که حمایت بیحساب و کتاب ترمپ را دیگر با خود ندارد. در این سو، نیروهای سیاسی با درک وضعیت باید از فرصت پیشآمده برای پایان یک جنگ خونین استفاده کنند. ادامه اختلاف دیدگاه و تلاش برای تکروی و تعریف آجندای شخصی میتواند استمرار جنگ، بحران و قویترشدن طالبان را در پی داشته باشد. انتظار شهروندان افغانستان این است که چهرهای سیاسی با عبرت از گذشته با مسئولیتپذیری، تعهد، احتیاط و پرهیز از رفتارهای سلیقهای با فرصت تازه پیشآمد کنند. اگر این فرصت در نتیجه تکروی و آجنداهای شخصی از دست برود، مسئول این ناکامی تمام چهرههای شناختهشده سیاسی افغانستان هستند.
