حدود ده روز قبل، علی بلال، نایبقهرمان دو دورهی اخیر رقابت فیزیک مردان «مستر المپیا» که بزرگترین رقابت در بخش بدنسازی است، به افغانستان سفر کرد. سفر او با استقبال جامعهی ورزشی افغانستان مواجه شد. اما او که تحت تأثیر پذیرایی و استقبال مقامهای طالبان قرار گرفته بود، ادعا کرد که افغانستان تحت حاکمیت طالبان از نظر امنیت، وضعیت بهتری نسبت به اروپا دارد. این اظهارنظر برای او حاشیههایی بهدنبال داشت و سبب شد در چندین ویدیوی بعدی تلاش کند توضیح بیشتری دربارهی منظورش ارائه دهد.
او در مصاحبهی نخست خود با رسانهها در کابل گفته بود: «خبر نداشتم که افغانستان امنیت است. در اروپا از مردم میشنیدم که افغانستان امنیت نیست. برای من میگفتند که وقتی به افغانستان سفر کردی به کسی نگویی. امنیت افغانستان از اروپا بیشتر است.»
بازنشر این سخنان علی بلال واکنش گستردهی شهروندان را در پی داشت. پس از آن، او در جریان مصاحبهی دوم با یکی از رسانههای تصویری در کابل گفت که مردم از حرفهایش سوءبرداشت کردهاند و سپس اینگونه توضیح داد: «گفته بودم که در وطن حالی امنیت است. مردم فکر کردند که افغانستان مثل اروپا امنیت است. اینطور نیست و بسیار مشکلات زیادی مردم دارند. من میخواستم که بگویم که حالی دزدی و این چیزها نیست. پنج سال پیش افغانستان آمده بودم و هیچ نتوانستم که پس از تاریک شدن هوا از خانه بیرون شوم. اگر تلفن میداشتی نمیتوانستی از جیب خود بکشی.»
اسکورت طالبان و روایت امنیت
این توضیحات در حالی مطرح شد که وقتی علی بلال در دوران نظام جمهوریت به افغانستان آمده بود، بهگفتهی خودش، در اروپا مصروف کارهای ساختمانی بوده و هنوز در رشتهی بدنسازی به درخشش نرسیده بود. اما اینبار، او بهعنوان چهرهی شناختهشدهی بدنسازی وارد کابل شد، با موترهای لاکچری و ضدگلوله گشتوگذار کرد و حتا طالبان با چندین موتر شاسیبلند او را اسکورت میکردند.
ادعای علی بلال مبنی بر تأمین امنیت در افغانستان، از سوی فعالان طالبان در شبکههای اجتماعی و همچنین رسانههای تحت کنترل این گروه بهگونهی گسترده بازتاب داده شد. آنان این سخنان را نشانهای از بازگشت امنیت با آمدن دوبارهی طالبان به قدرت معرفی کردند.
اما این تنها یک روی سکه است. روی دیگر آن این است که در دوران نظام جمهوریت، طالبان حملات مسلحانه علیه حکومت راهاندازی میکردند و بخش عمدهای از حملات انفجاری و انتحاری نیز از سوی همین گروه انجام میشد. طالبان اکنون که قدرت را در اختیار دارند، دست از این نوع حملات کشیدهاند. این نوع ابراز نظرها در میان منتقدان و مخالفان طالبان بهعنوان «عادیسازی» و «سفیدنمایی» این گروه تعبیر شد و با موجی از انتقادها مواجه گردید.
از تصاویر جنجالی تا شناسنامهی الکترونیکی و گذرنامه
عکسهایی از علی بلال نیز منتشر شده است که او را در کنار نیروهای مسلح طالبان نشان میدهد. در یکی از این تصاویر، علی بلال میان دو نیروی طالبان دیده میشود که چهرههایشان با ماسک سیاه پوشانده شده و یکی از آنان سلاح امفور امریکایی در اختیار دارد. این نوع پوشش معمولا مربوط به نیروهای استخبارات طالبان است که چهرهی خود را میپوشانند.
پس از ترک افغانستان، علی بلال در ویدیویی که در حساب اینستاگرام خود منتشر کرد، گفت منظورش از تأمین امنیت در افغانستان، امنیت «جانی» بوده است؛ «ما چند قسم امنیت داریم، امنیت جانی، مالی، اجتماعی و اقتصادی، منظور من فقط امنیت جانی بود که به جان ما هیچ خطر نبود. چند سال پیش که افغانستان رفته بودم، بسیار وضع خراب بود، بهخاطر یک تلفن مردم را میکشتند و بعد از تاریکی از خانه نمیتوانستی بیرون بروی، حالی این گپها نبود. در افغانستان امنیت بود، امنیت جانی. فقط و فقط منظور ما همین بود. ما ورزشکار هستیم و کار ما این است که برای افغانستان و مردم آن مدال و یک افتخار بیاوریم. فقط و فقط کار ما همین است و دیگر هیچ نیست.»
در ادامهی این سفر، احمدالله وثیق، رییس عمومی تربیت بدنی و المپیک طالبان، علی بلال را به یکی از مراکز توزیع شناسنامههای الکترونیکی در کابل برد و برای او شناسنامه گرفت. علی بلال همچنین از دیگر ورزشکاران و چهرههای سلبریتی با هویت افغانستانی خواست که شناسنامهی این کشور را دریافت کنند و گفت: «من آمدهام که شناسنامهی افغانی بگیرم، تا بعد از این هم بتوانم که با نام افغانستان مسابقه بدهم. من که اینجا آمدم بسیار حیران شدم که به بسیار آسانی شناسنامه بگیریم. حتا برای ورزشکاران و سلیبریتیها بخش غیابی (یعنی توزیع شناسنامه به شکل غیرحضوری) وجود دارد. شما هم میتوانید بیایید و شناسنامه دریافت کنید. هر افغان باید شناسنامه بگیرد.» پس از آن، احمدالله وثیق در حساب ایکس خود نوشت که برای علی بلال در مورد پاسپورت افغانستان نیز توضیح داده شده است.
محدودیت ورزشی، منع ورزش زنان و سکوت
حکومت طالبان و چهرههای تبلیغاتی آن که زمانی جنگ تبلیغاتی با حکومت پیشین افغانستان و متحدان غربیاش را پیش میبردند، اکنون مأموریت دارند وضعیت افغانستان تحت کنترل خود را «عادیسازی» کنند. سفر انفلوئنسرهای شبکههای اجتماعی و چهرههای مطرح ورزشی، از جمله در کرکت و بدنسازی، در همین چارچوب معنا پیدا میکند.
احمدالله وثیق که از مسئولان تبلیغات طالبان است، با اطلاع از ورود علی بلال به افغانستان، مراسمی برای استقبال از او برگزار کرد تا اینگونه وانمود شود که حکومت طالبان حامی ورزشکاران و فعالیتهای ورزشی است. چندین ورزشکار جوان نیز در حضور علی بلال و مقامهای طالبان حرکات نمایشی انجام دادند، اما هیچکدام اجازه نداشتند عضلات ران خود را نمایش دهند.
پیشتر طالبان دستور داده بودند که مردان در مسابقات ورزشی نمیتوانند رانهای خود را نمایش دهند و باید با پوشیدن پتلون آن را بپوشانند. بااینحال، علی بلال در برابر این محدودیت سکوت کرد و حتا پس از خروج از افغانستان نیز هیچ اظهارنظری در این باره نکرد.
بدنسازی بهعنوان ورزشی که بر نمایش بدن، عضلات و آزادی حرکت استوار است، در تضاد آشکار با محدودیتهایی قرار میگیرد که طالبان بر بدن و پوشش ورزشکاران تحمیل کردهاند. اجرای حرکات نمایشی در حضور مقامهای طالبان، در حالی که نمایش عضلات ران ممنوع است، نماد روشن از این تناقض است؛ تناقضی که نهتنها ماهیت این رشتهی ورزشی را زیر پرسش میبرد بلکه سکوت مهمان خارجی در برابر آن نیز به عادیسازی این محدودیتها دامن میزند.
در همین حال، طالبان ورزش زنان را بهگونهی کامل ممنوع کردهاند. آنان نهتنها حضور زنان در ورزشهای حرفهای را ممنوع اعلام کردهاند بلکه حتا سالنهای فیتنس ویژهی زنان که بدون حضور مردان فعالیت میکردند، نیز بسته شدهاند. این در حالی است که علی بلال در سالنهای ورزشی اروپا تمرین میکند؛ جایی که زنان و مردان بدون تفکیک جنسیتی آزادانه ورزش میکنند.
در افغانستان تحت حاکمیت طالبان، نقش و بازتاب حضور چهرههای مشهور بهگونهای است که سکوت آنان لزوما خنثی تلقی نمیشود. طالبان نیز میکوشند از حضور این چهرهها برای تقویت روایت «عادی بودن» وضعیت بهره ببرند؛ روایتی که با برجستهسازی این حضور، بخشی از واقعیتهای موجود را پنهان میکند.
