طالبان در اوایل ماه قوس با برکناری دهها آموزگار زن در ولایت پنجشیر، شماری از خانوادهها را با بحران معیشتی روبهرو کردهاند؛ آموزگارانی که برخی از آنان تنها نانآور خانواده بوده و اکنون در فصل زمستان با بیکاری و بیسرنوشتی دستوپنجه نرم میکنند.
در نهم قوس امسال، خورشید (که اسم اصلیاش در این گزارش ذکر نمیشود) در حال گرفتن آخرین آزمون سالانهی مکتب بود که به اداره خواسته شد. مدیر به او اطلاع داد که به دستور ریاست معارف طالبان در پنجشیر، از کارش منفک شده است. خورشید به روزنامه اطلاعات روز میگوید زمانی که مدیر مکتب مکتوب منفکی او را ابلاغ کرد، حالش بد شد و لحظهای روی چوکی تکیه زد. او نمیداند حالا چگونه از پس مصارف زندگی خانوادهاش برآید.
خورشید حدود بیست سال بهعنوان آموزگار در مکاتب مختلف دولتی در پنجشیر کار کرده بود. او چهار فرزند خردسال دارد و مسئول تأمین مصارف زندگی آنان است. خورشید تا پیش از منفک شدن، ماهانه هفت هزار و 500 افغانی حقوق دریافت میکرد؛ هرچند این معاش اندک بود، اما به نحوی چرخ زندگی خانوادهاش را میچرخاند. اکنون اما در فصل زمستان و بیکاری، نمیداند چگونه هزینههای خانه را تأمین کند.
او میگوید پس از ۲۰ سال کار در معارف پنجشیر، امیدوار بود که متقاعد شود و با معاش تقاعدی زندگی خود را ادامه دهد، اما طالبان بدون هیچ دلیل و توضیحی مشخص، پیش از رسیدن به آن مرحله، او را از کارش منفک کردند.
خورشید پس از برکناری، مسیر مکتب تا خانه را با چشمان گریان پیمود؛ «شب اول آن روز را با دخترانم تا صبح گریه کردیم، از تشویش و جگرخونیای که در دلم میگذشت. تنها درآمد ما معاش من بود که طالبان آن را از ما گرفتند. خواب از چشمان ما دور شده بود.»
خورشید تنها آموزگار زنی نیست که در پنجشیر از سوی طالبان برکنار شده است. منابع در ریاست معارف طالبان در پنجشیر به اطلاعات روز گفتهاند که در اوایل ماه قوس، طالبان حدود ۱۰۰ بست آموزگاران زن را در این ولایت منحل کردهاند. این منابع افزودند که این بستها بهدلیل کمبود بودجهی وزارت معارف از ساختار تشکیلاتی حذف شدهاند.
اخراج بیوهی نظامی پیشین
مریم، یکی دیگر از استادان مکتب در ولسوالی عنابه پنجشیر است که از رشتهی تعلیم و تربیه دانشگاه برهانالدین ربانی در کابل فارغ شده بود، اما طالبان او را نیز از کار برکنار کردهاند. مریم بیش از ده سال سابقهی خدمت در بخش آموزگاری در پنجشیر را دارد.
مریم دو فرزند دارد و شش سال پیش، همسرش که عضو ارتش بود، در جنگ با طالبان در ولایت هلمند کشته شد. پس از آن، مریم تنها نانآور خانواده بود، اما اکنون با برکناریاش، دیگر خبری از معاش نیست و زندگی بار دیگر روی تلخ خود را به او نشان داده است.
او میگوید پس از کشتهشدن همسرش، بهدلیل شغل آموزگاری، هرگز دست نیاز بهسوی کسی دراز نکرده بود، اما حالا نمیداند چگونه مصارف زندگی خود را تأمین کند.
مریم میگوید: «تنقیصی من از مکتب برایم بسیار سخت تمام شد چون من زحمت کشیده بودم و درس خوانده بودم که آیندهام خوب باشد. اما از تقدیر بد، شوهرم در جنگ با طالبان شهید شد و بعد از آن امید داشتم که میتوانم با معاش آموزگاری خود فرزندانم را کلان نمایم و آنان درس بخوانند. بدبختانه که امروز از وظیفه سبکدوش شدم.»
او میگوید ذهنش همواره درگیر این پرسش است که چرا طالبان او را از کارش برکنار کردهاند، در حالی که آموزگارانی با تحصیلات صنف دوازدهم و حتا چهاردهم هنوز به کار ادامه میدهند؛ «من دانشگاه رفتم و درس خواندم و نمرهی خوبی هم از دوران دانشگاه دارم، اما طالبان من را از کارم منفک کردند. خوب بسیاری آموزگارن کارشان از من ضعیفتر بود، اما آنان کار میکنند و من خانهنشین شدم.»
مریم همچنین میگوید خانوادهی شوهرش نیز در وضعیت بد اقتصادی قرار دارند و دو برادرشوهرش پس از بازگشت طالبان به قدرت بیکار شدهاند. او با اشاره به سردی هوای این روزهای پنجشیر میگوید که نمیداند چگونه پول خرید سوخت زمستان و نیازمندیهای اولیهی زندگی را تأمین کند. او تلاش زیادی برای یافتن کار، حتا کارهای ساده و پاککاری انجام داده است، اما تا کنون موفق به دریافت کار نشده است.
بیم اخراج آموزگاران بیشتر
اخراج آموزگاران زن تحت عنوان کمبود بودجه از سوی وزارت معارف طالبان در پنجشیر، باعث نگرانی شماری دیگر از آموزگاران نیز شده است. گلمکی، یکی از آموزگاران پنجشیر، میگوید هرچند فعلا معاش دریافت میکند، اما احتمال میدهد طالبان شمار بیشتری از آموزگاران زن را برکنار کنند.
او به روزنامه اطلاعات روز میگوید: «از دو سال به اینسو که طالبان دست به برکناری آموزگاران مکاتب و زنان شاغل در ادارات دولتی میزنند، من در ترس هستم چون میدانم استراتژی طالبان حذف زنان شاغل از وظیفه و خانهنشین نمودنشان است.»
گلمکی میگوید تنها نانآور خانوادهاش است و با پدر و مادرش در پنجشیر زندگی میکند. بهگفتهی او، برادرانش جدا از آنان زندگی میکنند و در وضعیت دشوار کنونی قادر به کمک مالی نیستند. او میگوید: «هنگامی که آوازهی تنقیص بستها را میشنوم، شبها و روزها در تشویش میباشم. شبها که یادم میآید، تا صبح دیگر خوابم نمیبرد.»
گلمکی با اشاره به محدودیتها و ممنوعیتهای حکومت طالبان علیه زنان و دختران در بخش آموزش و کار میگوید که هیچ تضمینی وجود ندارد که طالبان به بهانههای مختلف آنان را از کار برکنار نکنند.
حکومت طالبان تنها به دختران تا صنف ششم اجازهی رفتن به مکتب را میدهند. با گذشت حدود چهارونیم سال از حاکمیت مجدد طالبان در افغانستان، این گروه هیچ اقدامی برای لغو ممنوعیت آموزش انجام نداده است. این وضعیت باعث شده آموزگاران زن همواره در ترس و هراس برکناری از کار زندگی کنند.
یادداشت: نام مصاحبهشوندگان بهدلیل وضعیت حساس امنیتی مستعار انتخاب شده و اطلاعاتی که میتواند به افشای هویت آنان منجر شود، حذف شده است.
