در روزهای اخیر، همزمان با سفر امیرخان متقی، وزیر امور خارجهی طالبان به ولسوالی «هسکمینه» در ولایت ننگرهار، شماری از حسابهای فعال وابسته به طالبان در ایکس مدعی شدند که او بدون تدابیر امنیتی از ولسوالیهای نازیان، کوت، پچیراگام و چپرهار بازدید کرده و با باشندگان محل دیدار داشته است. در همین ارتباط، چندین عکس و یک ویدیو از دیدار متقی با کودکان و بزرگسالان یک منطقه منتشر شد؛ تصاویری که بهگونهای تنظیم شدهاند که حضور نیروهای مسلح، محافظان یا وسایط زرهی در آنها دیده نمیشود.
بهگفتهی منابع محلی، کاروان محافظان و موترهای ضدگلولهی وزیر خارجهی طالبان عمدا از قاب تصویر دور نگه داشته شدهاند. سید طیب حماد، سخنگوی پولیس طالبان در ننگرهار نیز با تأیید این روایت گفته است که امیرخان متقی بدون تدابیر امنیتی با مردم محلی دیدار کرده است.
بررسی تصاویر و ویدیوهای منتشرشده نشان میدهد که همهی آنها از زوایای مشخص و توسط افراد وابسته به طالبان یا تیم همراه وزیر خارجه گرفته شدهاند. در ویدیوها صدای محیط حذف شده است؛ اقدامی که به نظر میرسد برای جلوگیری از شنیدهشدن صدای وسایط همراه انجام شده باشد. این محتواها در چارچوب فعالیتهای رسانهای و تبلیغاتی طالبان تهیه و منتشر شدهاند.
در دورهی حکومت پیشین افغانستان، طالبان بهعنوان یکی از بازیگران اصلی ناامنی شناخته میشدند و بخش عمدهی حملات انفجاری و انتحاری و ناامنبودن شاهراهها و مسیرهای ارتباطی به این گروه نسبت داده میشد. بااینحال، پس از تسلط طالبان بر افغانستان در پی توافقنامهی دوحه، این گروه اعلام کرده است که حملات مسلحانه و انفجاری را متوقف کرده است.
روایت امنیت طالبانی؛ از جنگ تا صحنهسازی
این نخستینبار نیست که امیرخان متقی چنین حضوری را به نمایش میگذارد. حدود یک سال پیش نیز ویدیویی از موتورسایکلسواری او در بخشهایی از شهر کابل منتشر شد؛ ویدیویی که آنهم بدون مشخصات محیطی منتشر شده بود و بازتاب گستردهای در رسانههای وابسته به طالبان و شبکههای اجتماعی داشت. در آن تصاویر، موتورسایکل بدون نمبرپلیت بود و وزیر خارجهی طالبان نیز از کلاه ایمنی استفاده نمیکرد. موتورسایکل در سالهای جنگ، یکی از وسایط پرکاربرد طالبان به شمار میرفت و حتا در برخی حملات انفجاری از آن استفاده شده است؛ نمونهای از این وسایط در موزیم موسوم به «جهادی» طالبان در مزار شریف نگهداری میشود.
در نمونهای دیگر، عکسی از امیرخان متقی منتشر شد که او را در نزدیکی حصار مرزی افغانستان و پاکستان و در پشت یک دهشکه نشان میدهد؛ عکسی که به نظر میرسد با هدف برجستهکردن نقش او بهعنوان یک «مجاهد میدانی» در گذشته منتشر شده باشد.
امیرخان متقی در دورهی نخست حاکمیت طالبان (۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱) مسئولیتهایی چون ادارهی رادیو قندهار، ریاست اطلاعات و فرهنگ قندهار و سرپرستی وزارت اطلاعات و فرهنگ را بر عهده داشت. پس از سقوط حکومت طالبان در آن دور، او همچنان بهعنوان عضو فعال طالبان فعالیت کرد، و براساس زندگینامهی منتشرشده از سوی وزارت خارجهی طالبان، در ایجاد و مدیریت شبکههای رسانهای علیه ایالات متحده نقش داشت. متقی همچنین عضو هیأت مذاکرهکنندهی طالبان با امریکا بود و با تکیه بر پیوندهای محلی در جنوب افغانستان، بهویژه هلمند، به مقام وزارت خارجه رسید؛ سمتی که اکنون نیز در اختیار دارد.
نقشهای ناروشن
از منظر ساختارهای رایج حکومتی، وظیفهی وزارت امور خارجه عمدتا به مدیریت روابط دیپلماتیک، تعامل با دولتها و نهادهای بینالمللی، مذاکرههای سیاسی و دفاع از مواضع رسمی حکومت در مجامع خارجی محدود میشود. مسئولیت تأمین امنیت داخلی معمولا در حوزه صلاحیت وزارت داخله، نهادهای اطلاعاتی و نیروهای نظامی تعریف میشود. بااینحال، حضور میدانی وزیر خارجهی طالبان در قالب بازدیدهای بدون محافظ، بیش از آنکه کارکرد اجرایی داشته باشد، حامل پیام رسانهای و تبلیغاتی است.
در مجموع، طالبان طی بیش از سه سال گذشته، «تأمین امنیت سرتاسری» را بهعنوان یکی از محورهای اصلی روایت رسمی خود برجسته کردهاند. انتشار تصاویر و ویدیوهایی از مقامها بدون محافظ، بخشی از این راهبرد رسانهای به نظر میرسد؛ محتوایی که عمدتا از طریق شبکههای اجتماعی و به زبانهای مختلف منتشر میشود و هدف آن ارائهی تصویری امن از افغانستان، بهویژه برای مهاجران افغانستان و مخاطبان خارجی است. بااینحال، گزارشها حاکی از آن است که در خارج از قاب تصویر، مقامهای ارشد طالبان همچنان با تدابیر شدید امنیتی، کاروانهای محافظتی و وسایط زرهی جابهجا میشوند.
