گزارشها و اظهارات برخی شرکتکنندگان اعتراضات ضدپاکستانی در مناطق مرزی میان افغانستان و پاکستان نشان میدهد که این اعتراضها خودجوش نبودهاند. قبلا مقامهای طالبان گفته بودند که مردم این مناطق در برابر حملات پاکستان دست به «اعتراض مسلحانهی مردمی» زدهاند. بهگفتهی منابع، بخشی از سلاحهایی که در جریان تجمعها به نمایش گذاشته شد، از سوی نیروهای استخباراتی طالبان در اختیار افراد قرار گرفته و پس از پایان برنامهها دوباره جمعآوری شده است. همچنین شماری از باشندگان محل میگویند سلاحهای مورد استفاده در این اعتراضها، در مواردی از نوع جنگافزارهای قدیمی و غیرکاربردی بوده که بیشتر جنبهی نمادین داشته است.
این رویدادها در ولسوالیهای زازی میدان، گربز و تنی، واقع در امتداد خط دیورند، رخ دادهاند؛ مناطقی که بهدلیل موقعیت جغرافیاییشان، در معادلات امنیتی و تبلیغاتی اهمیت دارند. نمایش این تجمعها میتواند تلاشی برای ابراز مخالفت گستردهی باشندگان مرزی با حملات پاکستان و القای آمادگی آنان برای حمایت از طالبان باشد. بعضی از ناظران معتقد اند که با توجه به پیشینهی حضور بخشی از باشندگان این مناطق در قطعهی خاص (KPF) در دورهی جمهوریت، خودجوش بودن این اعتراضها، بهویژه در حمایت از طالبان، بیشتر مورد تردید قرار میگیرد.
تهدید و فشار استخبارات
نورافضل (نام مستعار)، یکی از بزرگان قومی در ولسوالی «زازی میدان»، به اطلاعات روز گفت که نیروهای استخبارات طالبان به آنان هشدار داده بودند که در صورت عدم شرکت در این اعتراض، بهعنوان طرفدار پاکستان بازداشت خواهند شد.
او افزود که طالبان از معترضان برای اهداف تبلیغاتی خود عکس و ویدیو تهیه کردهاند تا نشان دهند مردم حامی حکومت آنان هستند. او گفت: «بیشتر جوانان ولسوالی ما در دوران حکومت قبلی در صفوف نظامی بودند. نیروهای طالبان و بهویژه نیروهای استخبارات این جوانان را تحت عناوین مختلف آزارواذیت میکردند. وقتی جنگ طالبان با پاکستان آغاز شد، طالبان آن سربازان سابق و خانوادههایشان را مجبور کردند تا برای اهداف تبلیغاتی خود علیه پاکستان تجمع مسلحانه کنند. طالبان وانمود کردند که مردم در کنار آنان ایستادهاند، اما در واقع این یک عمل اجباری بود.»
او تصریح کرد که در ۲۰ سال نظام جمهوریت، باشندگان ولسوالی «زازی میدان» علیه حملات راکتی پاکستان اقدام کرده و از مناطق خود دفاع کردهاند و اکنون نیز در صورت تهاجم پاکستان آمادهی دفاع هستند، اما این به معنای حمایت از طالبان نیست.
شیرمحمد (نام مستعار)، از باشندگان ولسوالی «زازی میدان»، گفت که بزرگان قبیله به آنان توصیه کرده بودند که برای جلوگیری از بازداشت توسط استخبارات طالبان در این اعتراض شرکت کنند و او نیز به همین دلیل حضور یافته است.
او افزود: «وقتی تنش میان طالبان و پاکستان زیاد شد، استخبارات طالبان برای تقویت روحیه پرسنل امنیتی خود، ما مردم را مجبور کردند که به اعتراض در حمایت از آنان و محکوم کردن حملات پاکستان شرکت کنیم. طالبان از ما بهعنوان ابزار تبلیغاتی استفاده کردند. اگر کسی در این اعتراض شرکت نمیکرد، برایش مشکل پیش میآمد و به همین خاطر مردم شرکت کردند.»
توزیع و جمعآوری سلاح
یعقوب (نام مستعار)، یکی از باشندگان ولسوالی «گربز» نیز گفته است که در دهم ماه حمل به دستور استخبارات طالبان در اعتراض علیه حملات هوایی و راکتی پاکستان شرکت کرده است.
او به اطلاعات روز گفت که طالبان به امامان مساجد و بزرگان قومی دستور داده بودند که مردم را برای تظاهرات مسلحانهی ضدپاکستان بسیج کنند و در صورت عدم مشارکت، نام آنان را به استخبارات گزارش دهند.
او افزود که باشندگان ولسوالی «تنی» حدود یک ساعت در این اعتراض شرکت کردند که توسط نیروهای استخبارات طالبان برگزار شده بود. او گفت: «اینجا، مردم ولسوالی ما مجبور به شرکت در قیام مسلحانه علیه پاکستان شدند، اما طالبان این کار را فقط برای اهداف تبلیغاتی انجام دادند. طالبان تنها در جریان اعتراض برای ما سلاح توزیع کردند تا در عکسها و ویدیوها از آن استفاده شود و سپس این سلاحها را از ما گرفتند.»
او همچنین تصریح کرد که پس از حملات پاکستان، برخی از باشندگان ولسوالی «تنی» از طالبان خواستند برای دفاع از خود سلاح دریافت کنند، اما این درخواست پذیرفته نشد. بهگفتهی او، طالبان بهدلیل سابقهی نظامی برخی از باشندگان این منطقه به آنان اعتماد ندارند و مسلح کردنشان را تهدیدی برای حکومت خود میدانند.
سفیرالله (نام مستعار)، از باشندگان ولسوالی «تنی»، میگوید که شرکت اجباری آنان در اعتراضهای مسلحانه ممکن است این تصور را برای مقامهای پاکستانی ایجاد کند که مردم این مناطق حامی طالبان هستند و در نتیجه احتمال هدف قرار گرفتن آنان در حملات راکتی و هوایی افزایش یابد.
او گفت: «در دوران نظام جمهوریت، از اینکه ما طرفدار دولت بودیم، طالبان برای ما مشکل ایجاد میکردند. بزرگان قومی در ولسوالی ما مجبور شدند که به خواست طالبان مردم را به اعتراض بیاورند. در این اعتراض، ما علیه پاکستان به قیام مسلحانه هشدار داده بودیم، اما وقتی اعتراض تمام شد، طالبان تمام سلاحها را جمع کردند. چگونه میشود که مردم دست خالی علیه پاکستان قیام کنند؟ پاکستان اکنون علیه مردم اقدام میکند، اما ما نه سلاح داریم و نه امکانات که از خود دفاع کنیم.»
در مقابل، طالبان در خوست این اعتراض را «حرکت مردمی» توصیف کردهاند. مستغفر گربز، سخنگوی والی طالبان در خوست، این راهپیمایی را «اعتراض مسلحانه» علیه پاکستان خوانده و تأکید کرده است که معترضان در کنار «امارت اسلامی» علیه این کشور خواهند بود.
او در حساب کاربری خود در ایکس نوشت: «شرکتکنندگان در اعتراض، تعهد خود را برای همراهی با نظام اسلامی و حفظ مناطق و ایستادگی در برابر هرگونه تهدید احتمالی تجدید کردند. مردم گفتند که در کنار نیروهای امنیتی، برای دفاع از نظام اسلامی و خاک کشور آمادهاند.»
در دوران نظام جمهوریت نیز ادارهی امنیت ملی افغانستان در برخی موارد به اقدامات مشابه تبلیغاتی متوسل شده بود. این نهاد حتا به برخی از معترضان، از جمله زنان و دختران، سلاح توزیع میکرد تا از آنان در چارچوب اهداف تبلیغاتی استفاده شود. بااینحال، چنین اقداماتی نتوانست مانع سقوط نظام جمهوریت شود. حکومت طالبان ریاست امنیت ملی افغانستان را به ریاست استخبارات تبدیل کرد.
هرچند پس از عید فطر امسال سطح تنش میان طالبان و پاکستان کاهش یافته، اما اختلافات میان دو طرف همچنان پابرجا است. پاکستان مدعی است که تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) و سایر گروههای مسلح مخالف این کشور در افغانستان تحت حاکمیت طالبان فعالیت دارند و از این خاک برای انجام حملات استفاده میکنند. پاکستان بارها از طالبان خواسته است تضمین دهند که این حملات متوقف خواهد شد، اما طالبان تا کنون تعهد کتبی در این زمینه ارائه نکردهاند.
