حسین خاموش
خشکسالی، ناامنی، فقر و بدتر از همه حاکمیت گروه طالبان؛ زندگی در افغانستان را برای شهروندان این کشور هر روز بیشتر از پیش دشوار و دردآور میکند. کارد این وضعیت در حالی به استخوان زندگی مردم رسیده است که در تلاش برای زنده ماندن از هیچ راهی دریغ نکرده و دست به اقدامی میزنند. گزارش چند روز پیش بیبیسی از فروش یک دختربچه در ولایت غور، نشاندهندهی یکی از اقدامهای تلاش مردم این کشور برای زنده ماندن است. هرچند این گزارش تنها مربوط به ساحات مرکزی شهر فیروزکوه، مرکز آن ولایت است، اما وضعیت زندگی در مناطق دوردست و روستاهای تمام ولایتهای افغانستان که دور از چشم رسانهها است، اسفبار و نگرانکننده است.
در طرف دیگر تلاشهای مردم برای بقا، آنانی که دستکم پایی برای رفتن دارند، مسیر سخت مهاجرت به کشورهای همسایه از جمله ایران را در پیش میگیرند. مسیری که اغلب به قیمت جان آنان ختم میشود. بااینحال، وضعیت زندگی و معیشت در ایران نیز برای مهاجران بهشدت سخت و پرچالش است. برای افراد عمدتا مجرد بدون مدرک، بحث گرفتن حقوق روزانه یا ماهانه، بزرگترین دغدغهی زندگی است. در حالی که این افراد جدا از بحث مالی، بهعنوان «اتباع غیرمجاز» از هیچ نوع حقوق انسانی برخوردار نیستند. بهعنوان نمونه، جاوید، باشندهی یکی از روستاهای ولسوالی ساغر ولایت غور، سه سال قبل از مسیر مرز «دوغارون/تایباد» با هزینهی ۳۰ میلیون تومان بهصورت قاچاقی وارد مشهد شده بود و در منطقهی «زشک» از مربوطات شهرستان طرقبه و شاندیز کار میکرد. او بعد از یک سال کار با یک صاحبکار ایرانی، بهدلیل نپرداختن حقوق پنجماههاش، به جر و بحث میافتد و مطالبهی حقوق میکند، اما نامبرده اول بهشدت لتوکوب و سپس توسط پولیس از ایران رد مرز میشود.
بااینحال، برای اتباع عمدتا مجاز افغانستانی نیز زندگی در این کشور دشواریهای زیادی را در پی دارد؛ از عدم ثبت دانشآموزان در مکتبها، تعلق نگرفتن بیمه، نداشتن جواز رانندگی و هرازگاهی گرفتاری توسط مأموران، تا سایه سنگین هزینههای مدارک اقامتی.
در حالی که مهاجران افغانستان در ایران دارای انواع مدرک (آمایش، پاسپورت خانواری، کارت موقت نوع ۱-۲-۳) میباشند و در هر سال، هر شش ماه یکبار تمدید میشوند، امسال اما این کارتها باید خیلی قبل از مدت زمان پایان تاریخ آن، با هزینههای بسیار سنگین -هر نفر مبلغ ۱۵ میلیون تومان- تمدید شوند. در حالی که این مبلغ حداقل در یک خانوادهی پنجنفره به ۶۰ میلیون تومان میرسد، تهیه کردن آن برای یک خانواده کاری بینهایت سنگین و حتا ناممکن است و اکثریت افغانستانیهای مهاجر را مجبور به ترک این کشور و یا هم حضور غیرمجاز میکند که چالشهای زندگی را بار دیگر بیشتر میکند.
