در ولایت بلخ، ساخت و گسترش مسجدها که برخی از آنها بهنام رهبران طالبان نامگذاری شدهاند، شتاب گرفته است. این روند زیر نظر حاجی یوسف وفا، والی طالبان در بلخ و از افراد نزدیک به رهبر طالبان، دنبال میشود. اما در حالی که کارزار ساخت مسجدهای مجلل با هزینههای هنگفت ادامه دارد، در نزدیکی ساختمان مقام ولایت، شماری از افراد فقیر در انتظار یافتن کار یا دریافت کمکهای مردمی روزگار میگذرانند.
حاجی زید، سخنگوی والی طالبان در بلخ، اعلام کرده است که در سه سال حاکمیت حاجی یوسف وفا، بیش از ۳۰ مسجد در این ولایت ساخته یا بازسازی شده است که از میان آنها، ۲۰ مسجد بهصورت کامل از نو اعمار شدهاند.
یافتههای روزنامه اطلاعات روز نشان میدهد که مسجد الفتح در ناحیه هفتم شهر مزار شریف با هزینهی ۲۲ میلیون افغانی، مسجد ملا هبتالله آخوندزاده در صحن مقام ولایت با هزینهی هشت میلیون افغانی، مسجد دیگری بهنام ملا هبتالله آخوندزاده در ناحیه چهارم شهر مزار شریف با هزینهی ۱۰ میلیون افغانی و مسجدی بهنام ملا گلنبی مبارز، از فرماندهان پیشین طالبان، در ولسوالی چهارکنت با هزینهی دو میلیون افغانی ساخته شدهاند.
گسترش مسجدسازی در بلخ بخشی از سیاستی است که طالبان در سالهای اخیر در برخی ولایتها دنبال کردهاند. در این میان، نامگذاری مسجدها بهنام رهبران و فرماندهان این گروه نیز توجه بسیاری را جلب کرده است.
در حالی که نزدیک به چهار هزار مسجد در بلخ فعال هستند (بنا بر منابع خود این گروه)، طالبان همچنان سرمایهگذاری گستردهای را برای ساخت مسجدهای جدید و توسعهی مسجدهای موجود ادامه میدهند. این اقدام در شرایطی صورت میگیرد که بسیاری از شهروندان با مشکلات شدید اقتصادی و معیشتی دستوپنجه نرم میکنند.
قبرستان مجلل برای کشتهشدگان طالبان
در کنار هزینههای هنگفت برای ساخت مسجدها، طالبان یک قبرستان مجلل نیز برای نیروهای کشتهشدهی خود در دوران نخست حاکمیت این گروه در سال ۱۳۷۶ خورشیدی ساختهاند. این قبرستان در مسیر شاهراه مزار شریف-شهرک حیرتان و در زمینی به مساحت ۱۰ هزار متر مربع با هزینهی ۱۵ میلیون افغانی احداث شده است.
طالبان مدعی اند که دستکم ۳۰۰ نفر از نیروهای این گروه بهصورت دستهجمعی در این محل دفن شدهاند و به همین دلیل این قبرستان را ساختهاند.
این قبرستان اکنون به یکی از مکانهای مورد علاقهی طالبان و هواداران آنان تبدیل شده است. مقامهای ارشد طالبان که به بلخ سفر میکنند، معمولا با همراهی حاجی یوسف وفا از این محل بازدید کرده و در آن مراسم دعاخوانی برگزار میکنند.
پیشتر حاجی زید، سخنگوی والی طالبان در بلخ، مدعی شده بود که در جریان عید قربان بیش از ۲۰ هزار نفر از این قبرستان بازدید کردهاند. او در حساب کاربری خود در ایکس نوشته بود که این زیارتگاه و قبرستان به دستور حاجی یوسف وفا، والی بلخ، ساخته شده است.
در حالی که کارزار مسجدسازی از سوی حاجی یوسف وفا دنبال میشود، آمار ریاست حج و اوقاف بلخ نشان میدهد که نزدیک به چهار هزار مسجد در این اداره ثبت شده است. از این میان، حدود ۴۰۰ مسجد در شهر مزار شریف فعال هستند.
با وجود این تعداد مسجد، طالبان همچنان روند ساخت مسجدهای جدید و مجللسازی برخی از آنها را با جدیت ادامه میدهند. این در حالی است که بسیاری از شهروندان معتقد اند منابع مالی موجود میتواند در بخشهای دیگری مانند آموزش، بهداشت و ایجاد فرصتهای شغلی هزینه شود.
گسترش فقر؛ از خانهها تا خیابانها
در حالی که میلیونها افغانی صرف ساخت مسجدها و قبرستان طالبان در بلخ شده است، شمار زیادی از باشندگان فقیر این ولایت روزهای خود را در کنار خیابانها و زیر گرمای شدید هوا به امید دریافت کمک یا یافتن کار سپری میکنند.
نجمالدین ۴۳ ساله است. او در حالی که گرمای هوای پسازچاشت به ۳۸ درجهی سانتیگراد رسیده، همچنان به کراچی دستی خود تکیه داده و منتظر است کسی برای انتقال بار به او مراجعه کند یا کمک نقدی و غذایی در اختیارش بگذارد.
او در فاصلهی کمتر از یک کیلومتری دفتر والی طالبان حضور دارد و هر روز کاروان موترهای زرهی و لوکس مقامهای طالبان، از جمله حاجی یوسف وفا را از مقابل خود در حال عبور میبیند؛ اما بهگفتهی خودش، هیچ دستی برای کمک بهسوی او دراز نمیشود.
نجمالدین پنج عضو خانواده دارد. او تا دو سال پیش از طریق کشاورزی در دو جریب زمین در ولسوالی البرز بلخ هزینههای زندگی خود را تأمین میکرد، اما خشکسالی و کاهش حاصلدهی زمینهای زراعتی باعث شد این کار را رها کند و به شهر مزار شریف کوچ کند.
او به روزنامه اطلاعات روز میگوید که طالبان به جای ساخت این همه مسجد، باید برای مردم زمینهی کار فراهم کنند تا بتوانند لقمهنانی برای خانوادههای خود تهیه کنند؛ «در هر چند صد متر یک مسجد وجود دارد، اما جوانان بیکار هستند. اگر همین پول در مکتب، شفاخانه یا ایجاد یک کارخانه مصرف میشد، شاید مردم مجبور به گدایی نمیشدند. طالبان مسجد میسازند و ما همگی گرسنه هستیم. من از کراچی خود و همچنین کمک مردم تنها روزانه ۱۰۰ تا ۲۰۰ افغانی پیدا میکنم. این پول خیلی کمی است.»
او میگوید که علاوه بر درآمد ناچیز، همسرش نیز به بیماری کلیوی مبتلا است و تنها هزینهی ماهانهی درمان او بین هزار و ۵۰۰ تا هزار و ۸۰۰ افغانی میشود؛ «نمیتوانم داروی زن خود را بگیریم، خیلی به سختی کمی دارو میتوانم بخرم. اگر دارو به زن خود بگیرم، باید بچههای من شب گرسنه خواب کنند.»
اما فقر تنها مردان را به خیابانها نکشانده است. زنان نیز بهشدت از بحران اقتصادی آسیب دیدهاند و بسیاری از آنان برای تأمین ابتداییترین نیازهای زندگی ناچار به تکدیگری شدهاند.
خاطره، مادر سه فرزند، یکی از این زنان است. همسر او شش سال پیش در جریان سفر قاچاقی به ایران ناپدید شد و از آن زمان تا کنون هیچ خبری از او در دست نیست. او اکنون برای تأمین هزینههای زندگی ناچار است در خیابان گدایی کند.
خاطره یک پسر ۲۸ ساله دارد، اما بهگفتهی او، این پسر پس از ازدواج از وی جدا شده و به او گفته است که دیگر توانایی تأمین هزینههای زندگیاش را ندارد. به همین دلیل، خاطره سه سال است که برای زنده ماندن به خیابانها روی آورده است.
او میگوید: «مجبور شدم بیرون گدایی کنم. بهخاطری که هیچکس کمک نمیکند. وقتی پسر من کاری برای من نکرد، از دیگران چه امید میتوانم داشته باشم. اگر گدایی نکنم، نانی به خانه نداریم و چگونه زنده بمانیم؟»
خاطره نیز مانند بسیاری از شهروندان فقیر بلخ معتقد است که طالبان به جای ساخت مسجدهای بیشتر، باید منابع مالی را برای کمک به خانوادههای نیازمند، زنان بیوه و ایجاد فرصتهای شغلی اختصاص دهند.
او میگوید: «ما مسجد زیاد داریم. چه نیاز است وقت بروند نماز بخوانند ولی از حال زنی مثل من خبر نگیرند. خداوند هرگز اینها را نمیبخشد. ما از گرسنگی جان میکنیم اما طالبان هر روز شکمکلان میشوند. مسجد به کی نان میدهد؟»
