در بخشهایی از ولایت پنجشیر، بهدلیل کاهش جمعیت و کوچ اجباری باشندگان، برای شماری از دانشآموزان صنفهای درسی جدید تشکیل نمیشود و به همین دلیل آنان از رفتن به مکتب محروم شدهاند. در دوران حاکمیت مجدد طالبان بر افغانستان، فشارهای نظامی در پنجشیر افزایش یافته است و به همین دلیل بخشهایی از باشندگان این ولایت ناچار به ترک محل زندگی خود شدهاند.
در روستای «دره پارنده» در مرکز ولایت پنجشیر، دستکم پنج پاسگاه نظامی طالبان وجود دارد و این گروه نظارت شدیدی بر روستا اعمال میکند. باشندگان میگویند که این وضعیت باعث کاهش جمعیت روستا شده و در نتیجه برخی صنفهای درسی در مکاتب تشکیل نمیشود و دانشآموزان در وضعیت نامعلومی قرار گرفتهاند.
نقیبالله (نام مستعار)، یکی از باشندگان دره پارنده، میگوید که برادرش نمیتواند به مکتب برود؛ زیرا بهدلیل کاهش جمعیت، صنف درسی برای او تشکیل نشده است.
نقیبالله به روزنامه اطلاعات روز گفت که در زمان جمهوریت بیش از ۱۵۰ خانواده در روستای «دره پارنده» زندگی میکردند، اما در دوران حاکمیت طالبان بهدلیل فشارهای نظامی، شمار خانوادهها به کمتر از ۵۰ خانواده رسیده است.
او افزود: «حالا در مکتب ابتدائیه پارنده صنفهای دو، چهار و سه خالی از شاگرد اند. برادر من صنف چهار است و امسال دو نفر از همصنفیهایش خود را به کابل تبدیل کردند. آنان فعلا سه نفر شدهاند و ادارهی مکتب برای آنان صنف چهار تشکیل نداد.»
او میگوید که از محروم ماندن برادرش از آموزش ناراحت است و خانوادهاش بهدلیل مشکلات مالی نمیتوانند به کابل بروند تا برادرش بتواند به مکتب خود ادامه دهد.
نقیبالله میگوید که یکی از دلایل عمدهی کاهش جمعیت، عملکرد طالبان است؛ زیرا این گروه باشندگان روستای «دره پارنده» را به بهانههای مختلف بازداشت و زندانی میکند و مردم به همین دلیل روستا را ترک کردهاند.
او از طالبان میخواهد که هم حضور نظامی خود را کاهش دهند و هم دست از بازداشت باشندگان این روستا بردارند تا زمینهی بازگشت مردم فراهم شود و از ادامهی کوچ اجباری جلوگیری گردد.
صنفهای خالی و حسرت دانشآموزان
در «دره شابه» در پنجشیر نیز برخی صنفهای درسی بهدلیل کمبود جمعیت تشکیل نمیشود و دانشآموزان در انتظار رفتن به مکتب هستند. دره شابه از جمله درههای جانبی پنجشیر است و در میان دو قله کوه در مرکز این ولایت موقعیت دارد.
ادریس (نام مستعار)، یکی از باشندگان دره شابه، به روزنامه اطلاعات روز میگوید که یک دختر و یک پسرش بهدلیل نبود صنف درسی از رفتن به مکتب ابتدایی «کوه شابه» بازماندهاند.
او گفت: «با آمدن طالبان و درگیریها در منطقهی ما ۸۰ درصد از مردم منطقه را ترک کردند و طالبان هم تشکیلات معارف را در منطقهی ما سه معلم مکتب تأیید کردند و حالا کمتر از ۲۰ شاگرد در صنفهای دو و پنج دری میخوانند.»
او آرزو دارد که کودکانش بتوانند دوباره به مکتب بروند، اما تحقق این آرزو در شرایطی که مردم روستا همچنان در حال کوچ هستند، دشوار به نظر میرسد.
او گفت: «وقتی طالبان آمدند، در زندگی ما بسیار تغییرات منفی آمد. پیش از طالبان زندگی آرام داشتیم و فرزندانم مکتب میرفتند اما اکنون آنان به مکتب نمیروند. این بسیار یک غم کلان بر شانههایم است. خیلی رنج میبرم اما از دستم چیزی برنمیآید.»
ادریس بهدلیل مشکلات اقتصادی و محدود بودن کاروبار زندگیاش به پنجشیر، نمیتواند محل زندگی خود را ترک کند.
کوچ اجباری و محرومیت از آموزش
یما (نام مستعار)، یکی از باشندگان ولسوالی شتل، به روزنامه اطلاعات روز میگوید که طالبان دلیل عمدهی کوچ اجباری مردم از پنجشیر هستند و بیشتر باشندگان روستاهای «روی دره، آرزابه، چشمهآب استفالو و کهندا احمد اندور» به کابل و پروان کوچ کردهاند.
او میگوید که به همین دلیل صنفهای کافی برای دانشآموزان تشکیل نمیشود.
بهگفتهی او، زمانی که خانوادهاش پنجشیر را بهدلیل فشار طالبان ترک کردند، دانشآموز صنف دوازدهم بود. اکنون در شهر چاریکار زندگی میکند، اما او و برادران و خواهرانش از رفتن به مکتب محروم ماندهاند و بهدلیل ترس از بازداشت نمیتوانند به روستای خود بازگردند.
او تصریح کرد: «در سال ۱۴۰۲ درگیریها در ولسوالی شتل بیشتر شد و طالبان هر روز باشندگان این روستاها را به اتهام همکاری با مخالفانشان بازداشت و شکنجه میکردند و از مردم سلاح میخواستند. مکتب روستاهای ما بسته است و ما نتوانستیم که دوباره به روستای خود برویم و همچنین نتوانستیم که سهپارچههای مکتب خود را تبدیل کنیم.»
محرومیت کودکان نظامیان پیشین
فریدون (نام مستعار)، یکی از نظامیان پیشین و از باشندگان ولسوالی دره، سه سال میشود که زادگاه خود را ترک کرده است و نمیتواند سهپارچههای چهار فرزندش را که دانشآموزان صنفهای دوم، چهارم و ششم بودند، از زادگاه خود انتقال دهد. او طالبان را عامل محرومیت کودکانش از آموزش میداند.
فریدون میگوید: «من دوباره به روستای پدری خود رفته نمیتوانم زیرا همهی نظامیان پیشین و مردان منطقه را طالبان بازداشت کردهاند و هر نظامی و یا مردی که از ایران برمیگردد و یا از دیگر ولایتها به منطقه برمیگردد رنجر طالبان پشت دروازه میرسد و آن شخص را با خود میبرد.»
او میگوید که طالبان نظامیان پیشین را با اتهامهای مختلف بازداشت میکنند و به همین دلیل آنان ناچار به ترک زادگاههای خود شدهاند؛ وضعیتی که بر سرنوشت آموزشی کودکانشان نیز تأثیر منفی گذاشته است.
تأیید طالبان
سال گذشته مسئولان معارف طالبان در یک نشست مردمی در ولسوالی عنابه پذیرفته بودند که بهدلیل کاهش شمار دانشآموزان، در برخی مناطق صنفهای درسی تشکیل نمیشود.
حبیبالله نوری قتاده، رییس پیشین معارف پنجشیر، گفته بود که یکی از مکاتب در منطقهی «دربند» ولسوالی عنابه این ولایت تنها نُه دانشآموز دارد.
او گفته بود: «در صنف اول این مکتب هشت شاگرد بود، صنف دو هیچ شاگرد نداشت، در صنف سوم سه شاگرد بود، در صنف چهارم دو شاگرد بود و در کتاب حاضری این صنفها اسم بیست تا بیست پنج شاگرد نوشته بود.»
اما او مشخص نکرده بود که چرا کاهش شمار دانشآموزان در پنجشیر در دوران حاکمیت مجدد طالبان رخ داده است.
پنجشیر از لحاظ جغرافیایی کوچکترین ولایت افغانستان است، اما با این وجود طالبان شمار پاسگاهها، قرارگاهها، ایستهای بازرسی و نیروهای نظامی خود را در این ولایت افزایش دادهاند.
