گزارشگر: مهدی فروتن
در مراسم وداع با پیکر علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی ایران، هم هیأت طالبان و هم هیأتی از مخالفان طالبان شرکت کرده بودند. ملا عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی نخستوزیر طالبان و امیرخان متقی، وزیر خارجهی این گروه، در ترکیب هیأت طالبان و احمد مسعود، رهبر «جبهه مقاومت ملی افغانستان» و محمد محقق، رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان، در ترکیب هیأت مخالفان طالبان در این مراسم حضور داشتند. در حالی که هیأت طالبان در مراسم وداع با پیکر علی خامنهای حضور داشت، گروه موزیک نظامی با اجرای قطعات سوگواری و نوای شیپور، مراسم تشییع را همراهی کرد. این در حالی است که حکومت طالبان نواختن و پخش موسیقی را در افغانستان ممنوع کرده است.
به احتمال زیاد این نخستین مورد از شرکت مشترک طالبان و مخالفانشان در یک مراسم رسمی در طول پنج سال حاکمیت مجدد طالبان در افغانستان است. گردانندهی مراسم وداع با پیکر خامنهای در مصلای امام خمینی در تهران، از هیأت مخالفان طالبان بهعنوان «هیأت عالی مقاومت افغانستان» نام برد: «تالار وداع میزبان هیأت عالی مقاومت افغانستان و جناب آقای احمد مسعود، فرزند قهرمان فقید مبارزات مردم افغانستان احمدشاه مسعود است؛ حضوری که یادآور پیوندهای دیرینهی دو ملت همسایه و احترام مشترک به مجاهد، کرامت و آرمان آزادی است.»
علی خامنهای حدود چهار ماه پیش در حملات هوایی ایالات متحده امریکا و اسرائیل در تهران کشته شد، اما مراسم تشییع پیکر او به تعویق افتاده بود. در آن زمان، وزارت خارجهی طالبان تنها حملات امریکا و اسرائیل به ایران را محکوم کرد، اما از ذکر نام علی خامنهای خودداری کرد.
خشم طالبان
هرچند رژیم طالبان در پیوند به شرکت هیأت مخالفان خود در مراسم وداع با پیکر علی خامنهای ابراز نظری نکرده است، اما برخی از کاربران طالبان از دعوت رسمی مخالفانشان در این مراسم انتقاد کردند.
خیرالله شینواری، از مقامهای وزارت امور خارجهی طالبان، در واکنش به دعوت هیأت مخالفانشان در ایران گفت تهران از کسانی که «حاکمیت ملی و استقلال» افغانستان را به چالش میکشند، میزبانی میکند. او در حساب ایکس خود نوشت: «افغانها هرگز چنین واکنش تحقیرآمیزی را از ایران فراموش نخواهند کرد.»
فیضیان افغان، یکی از کاربران طالبان در شبکه ایکس، در واکنش به دعوت هیأت مخالفان طالبان در مراسم وداع با پیکر خامنهای گفت که ایران با این کار «دشمنی» کرده است و ایران و پاکستان هر دو کشور «دشمن» هستند.
امانالله هوتکی، یکی از کاربران شبکه ایکس و نزدیک به طالبان، مدعی شده است که تهران با دعوت هیأت مخالفان طالبان «منافقت» کرده است. او نوشت: «هنگامی که بین ایران و امریکا تنشها به اوج خود رسید، مقامهای بلندرتبه ایران چنان عاجز و مظلوم شده بودند گويا که در روی زمین از اینها کرده مردمان مظلوم و معصوم وجود ندارند و هر لحظه از حکومت و مردمان افغانستان ستایش میکردند.»
هرچند جمهوری اسلامی ایران روابط نزدیک با حکومت طالبان برقرار کرده است، سفارت و قنسولگریهای افغانستان را به این گروه واگذار کرده و هیأتهای مختلف ایران به افغانستان سفر میکنند و در مقابل، هیأتهای طالبان نیز به این کشور سفر میکنند، اما این به این معنا نیست که جمهوری اسلامی ایران روابط خود را با مخالفان سیاسی و نظامی طالبان کاملا قطع کرده باشد. شماری از مخالفان سیاسی و نظامی طالبان در ایران بودوباش دارند و از طریق رهبران سیاسی و همچنین نظامی در دوران حکومت پیشین، اقامت این نظامیان و مخالفان طالبان تمدید میشود. جمهوری اسلامی ایران کدام ممنوعیتی بر موضعگیری فعالان و اعضای مخالفان سیاسی و نظامی طالبان در این کشور وضع نکرده است و آنان دیدگاهشان را در مورد طالبان ابراز میکنند.
احمد مسعود رهبر «جبهه مقاومت ملی افغانستان» است که فعالیت سیاسی و نظامی علیه طالبان دارد و این جبهه در ماههای اخیر به حملات خود علیه طالبان افزوده است. بخشی از نظامیان پیشین افغانستان عضویت این جبهه را دارند. حکومت طالبان نتوانسته است مانع حملات چریکی «جبهه مقاومت ملی افغانستان» و «جبهه آزادی افغانستان» شود و این دو جبهه به حملات خود علیه طالبان ادامه میدهند و بر دوام آن تأکید دارند.
منافع ملی؛ محور سیاست ایران
اما جمهوری اسلامی ایران در دوران نظام جمهوریت، بهدلیل حضور نظامی امریکا و ناتو در افغانستان، به برقرای تماس با طالبان و سپس حمایت از این گروه اقدام کرد. مقامهای حکومت پیشین افغانستان مدعی بودند که ایران بخشی از گروه طالبان در ولایتهای جنوبی و غربی را حمایت مالی، تسلیحاتی و آموزشی میکند. اما در آن زمان، تهران حمایت از طالبان را رد میکرد. وقتی نظام جمهوری سقوط کرد و طالبان توانستند کنترل افغانستان را به دست بگیرند، جمهوری اسلامی ایران از جمله کشورهایی بود که روابط نزدیک با طالبان برقرار کرد و این روابط با گذشت هر روز بهبود یافته است.
جمهوری اسلامی ایران میخواهد که در کنار تماس و روابط با حکومت طالبان، با مخالفان نظامی و سیاسی طالبان نیز در تماس باشد و براساس همین ارتباط منافع خود را تأمین کند. از سویی هم، حکومت طالبان در انحصار کامل طالبان پشتون و حنفیمذهب قرار دارد و جمهوری اسلامی ایران که داعیه رهبری مسلمانان جهان و بهخصوص شیعیان را دارد، میکوشد حتا در حالی که روابط گرمی با طالبان دارد، پیوند خود با گروههای دیگری را که ممکن است در آینده به قدرت برسند، کاملا قطع نکند.
