نظامیان پیشین در پنجشیر که طالبان در آن ولایت حضور سنگین نظامی دارند، همچنان در معرض بازداشت، ضربوشتم، شکنجه و زندان قرار دارند. طالبان شماری از این نظامیان را به ظن همکاری با جبهههای نظامی مخالف این گروه یا نگهداری سلاحهای باقیمانده از دوران نظام جمهوریت بازداشت میکنند.
بخش بزرگی از نظامیان پیشین پس از بازگشت طالبان به قدرت، پنجشیر را ترک کردهاند؛ اما شماری از آنان که در این ولایت باقی ماندهاند، با ترس و هراس از بازداشت زندگی میکنند و برخی نیز ناچار شدهاند بهگونهی پنهانی به زندگی خود ادامه دهند.
برخی از نظامیان پیشین به روزنامه اطلاعات روز گفتهاند که دورهی بازداشت خود را در زندانهای شخصی طالبان (بازداشتگاههای غیررسمی) سپری کردهاند. بهگفتهی آنان، طالبان پس از آنکه هیچ سندی مبنی بر همکاریشان با جبهههای نظامی مخالف پیدا نکردند و مشخص شد که سلاحی نیز در اختیار ندارند، آنان را به این شرط آزاد کردند که در سکوت کامل زندگی کنند.
در لوای ارتش طالبان در منطقهی «عبداللهخیل»، نیروهای استخبارات این گروه نیز جابهجا شدهاند؛ و این باعث افزایش فشار بر نظامیان پیشین در ولسوالی دره شده است.
فرشاد، یکی از نظامیان پیشین، به روزنامه اطلاعات روز گفت که بهتازگی طالبان بیش از ۳۰ نظامی پیشین را از منطقهی عبداللهخیل به اتهام داشتن سلاح و همکاری با مخالفان این گروه بازداشت کردهاند. او تأکید کرد که پس از بازگشت طالبان به قدرت، نظامیان پیشین وظایف خود را از دست داده و خانهنشین شدهاند؛ اما طالبان همچنان آنان را به بهانههای مختلف تحت فشار قرار میدهند.
او گفت که برادرش، که عضو نیروهای ارتش در حکومت پیشین بوده است، از سوی طالبان بازداشت شده است.
او افزود: «من و برادرم سر زمینها کار میکردیم. دیدیم افراد طالبان با لباسهای سنتی مردم قندهار به سرعت بهسوی ما میآیند. وقتی نزدیک ما شدند، یکی از آنان اسم برادرم را پرسید و گفت کدامتان هستید؟ وقتی او گفت من هستم، از دست برادرم گرفتند و پیش از اینکه او چیزی بگوید، او را با خود بردند. من وقتی به طالبان گفتم که برادر من کاری نکرده است و بیگناه است، طالبان هیچ پاسخ ندادند. از آن روز تا حالا من هیچ احوالی از سرنوشت برادرم ندارم و طالبان فقط گفتند که او را به زندان لوا انتقال دادهاند.»
اتهام سنگین
پس از هر حمله به طالبان در پنجشیر، فشار و سختگیری این گروه بر باشندگان این ولایت، بهویژه نظامیان پیشین، تشدید میشود. حدود دو ماه پیش، روند سبز به رهبری امرالله صالح، معاون پیشین ریاستجمهوری، مسئولیت حمله به یک موتر نظامی طالبان در روستای «منجنستو»، در «دره عبداللهخیل» پنجشیر را بر عهده گرفت. پس از این حمله، طالبان شماری از نظامیان پیشین را به ظن همکاری با روند سبز بازداشت کردند.
طالبان حملات نظامی و تحرکات مخالفان خود را به نظامیان پیشین پیوند میدهند. منابع میگویند هرگاه در هر نقطهای از ولایت پنجشیر حمله یا اقدام نظامی علیه طالبان صورت میگیرد، این حملات برای بازداشت نظامیان پیشین به بهانهای در دست طالبان تبدیل میشود.
محمد (نام مستعار)، یکی از باشندگان ولسوالی پریان پنجشیر، گفت که یکی از اعضای استخبارات طالبان از سوی یکی از جبهههای نظامی مخالف این گروه در منطقهی «کوجان» ولسوالی پریان کشته شد؛ اما طالبان پس از آن سه نظامی پیشین را بازداشت کردند.
محمد روایت میکند که وقتی منتقدان و موسفیدان منطقه برای رهایی این نظامیان پیشین نزد طالبان رفتند، طالبان درخواست آنان را رد کردند و فرماندهان این گروه به آنان گفتند: «دشمنان اصلی ما نیروهای حکومت پیشین هستند. آنان با ما بیست سال جنگ کردهاند و ما نظامیان جمهوریت را دشمن و مخالف درجهیک خود میبینیم.»
او گفت که طالبان این سه نظامی پیشین را یک ماه در زندان نگه داشتند و پس از آنکه هیچ سندی مبنی بر همکاری آنان با جبهههای نظامی مخالف خود پیدا نکردند، آنان را آزاد کردند. او روایت میکند که آثار شکنجه و ضربوشتم بر بدن این سه نظامی پیشین دیده میشد.
زندگی در ترس
با سقوط حکومت پیشین به دست طالبان، بخش بزرگی از نظامیان پیشین پنجشیر افغانستان را ترک کردهاند. بااینحال، نظامیان پیشینی که در پنجشیر باقی ماندهاند یا پس از مدتی اقامت در بیرون، غالبا در ایران، به این ولایت بازگشتهاند، همچنان تحت فشار و سختگیری طالبان قرار دارند.
جمیل (که اسم اصلیاش در این گزارش ذکر نمیشود) به اطلاعات روز گفته است که از ترس بازداشت احتمالی از سوی طالبان، از شرکت در مراسمهای عروسی و فاتحه و همچنین حضور در اماکن عمومی خودداری میکند و در طول پنج سال گذشته بهگونهی پنهانی زندگی کرده است.
او تأکید دارد که با هیچ جبهه نظامی مخالف طالبان ارتباط ندارد؛ اما برای طالبان، تنها عضویت در نظام پیشین، بهویژه خدمت در ارتش و پولیس، بهانهای برای بازداشت نظامیان پیشین است.
جمیل میگوید که در طول پنج سال گذشته هیچگاه پنجشیر را ترک نکرده و در تمام این مدت بهگونهی پنهانی زندگی کرده است؛ «هنگامی که خبر بازداشت نظامیان پیشین را میشنوم، ترس در وجودم جا میگیرد و احساس میکنم روزی من نیز در چنگ طالبان خواهم افتاد و بازداشت خواهم شد. چندین هممسلک پیشین من از سوی طالبان، بدون اینکه کدام گناهی داشته باشند، بازداشت شدند.»
زندان و شکنجه
یافتههای روزنامه اطلاعات روز در پنجشیر نشان میدهد که هر قرارگاه و کندک ارتش طالبان زندانهای جداگانه دارد و نظامیان پیشین بهگونهی خودسرانه و بدون اینکه روند قضایی را طی کنند یا حکمی از سوی دادگاه طالبان دربارهی آنان صادر شده باشد، در بازداشت نگهداری میشوند.
منابع در پنجشیر به اطلاعات روز گفتهاند که بازداشت و نگهداری افراد در این زندانها مبتنی بر هیچ قانون مشخصی نیست و فرماندهان و نیروهای طالبان براساس خواست خود، نظامیان پیشین را مورد بازجویی، ضربوشتم و شکنجه قرار میدهند.
شماری از فرماندهان و نیروهای طالبان، نظامیان پیشین را به بهانههای مختلف بازداشت میکنند و سپس از آنان سلاح میخواهند. طالبان این افراد را متهم میکنند که سلاحهای دوران نظام جمهوریت را نگهداری کردهاند و باید این سلاحها را به نیروهای این گروه تحویل دهند.
منابع مردمی به اطلاعات روز گفتهاند که برخی از نظامیان پیشین تحت فشار طالبان مجبور میشوند از بازار سیاه سلاح بخرند و سپس آن را به فرماندهان و نیروهای این گروه تحویل دهند. بهگفتهی منابع، طالبان پس از دریافت این سلاحها، بدون اینکه سندی به نظامیان پیشین بدهند، آنان را آزاد میکنند.
این منابع تأکید کردهاند که یک نظامی پیشین چندینبار بازداشت شده است و طالبان در هر بار بازداشت از او سلاح خواستهاند. او نیز مجبور شده است هر بار از بازار سیاه سلاح بخرد و به طالبان تحویل دهد.
نوید (نام مستعار)، نظامی پیشین در پنجشیر، دو هفته پیش از سوی نیروهای ویژه ارتش طالبان بازداشت شد و یک هفته را در زندان طالبان در ولسوالی عنابه سپری کرد. طالبان در جریان بازداشت از او خواستند سلاح خود را بازگرداند. نوید پس از سقوط نظام جمهوریت، سلاح خود را به طالبان تحویل داده و از این گروه برگهای بهعنوان تأیید تحویل سلاح دریافت کرده بود؛ اما این سند برای طالبان قابل قبول نبود و نیروهای این گروه بار دیگر از او خواستند که سلاحی به آنان تحویل دهد.
نوید به اطلاعات روز گفت: «من خط تسلیمی سلاح خود را به طالبان نشان دادم؛ اما طالبان قبول نکردند و من را در زیرزمین یک خانهی مسکونی زندانی کردند. طالبان حرف من را گوش نمیکردند. با چوب من را لتوکوب کردند و بعد گفتند که این شکنجه آسان است و اگر به آنان سلاح ندهم، من را بیشتر شکنجه خواهند کرد.»
نوید مدعی است که بعدا در این زندان شخصی طالبان با شوک برقی، قنداق تفنگ و کیبل برق مورد ضربوشتم قرار گرفته است؛ اما پس از آنکه این گروه مطمئن شدند که او هیچ سلاحی ندارد، وی را آزاد کردند. بااینحال، طالبان به او هشدار دادهاند که سرگذشت خود در زندان را با هیچکس در میان نگذارد.
نوید با پادرمیانی بزرگان قوم و متنفذان از زندان طالبان آزاد شد؛ اما زخمهای ناشی از شکنجه و ضربوشتم برای مدتی طولانی بر بدن او باقی خواهد ماند و احتمالا تاریکی زندان و برخورد طالبان را هیچگاه از یاد نخواهد برد.
حکومت طالبان حضور و فشار سنگین نظامی خود را در پنجشیر حفظ کرده است. براساس روایت باشندگان این ولایت، حضور نیروهای ارتش و استخبارات طالبان در پنجشیر گسترده است و این گروه با گذشت حدود پنج سال از بازگشت به قدرت در افغانستان، نه حضور نظامی خود را در این ولایت کاهش داده و نه از فشار بر نظامیان پیشین کاسته است.
