برای نخستینبار در پنج سال حاکمیت دربارهی طالبان، کنترل یک ولسوالی برای چندین ساعت از دست این گروه خارج شد. بامداد ۲۶ سرطان، نیروهای جبههای موسوم به «سپاهیان میهن» به مرکز ولسوالی یفتل در ولایت بدخشان، در شمالشرق افغانستان، حمله کردند و توانستند کنترل ساختمان ولسوالی و فرماندهی طالبان را به دست بگیرند. این جبهه پرچم طالبان را پایین کشید و پرچم خود را بر ساختمان فرماندهی طالبان در یفتل برافراشت.
برافراشتهشدن این پرچم بر ساختمان فرماندهی طالبان، یادآور حملات خود طالبان در دوران نظام جمهوری بود؛ زمانی که طالبان پس از سقوط ولسوالیها، حتا اگر برای مدت کوتاهی هم کنترل آنها را در اختیار میگرفتند، پرچم خود را بر فراز ساختمان ولسوالی یا فرماندهی پولیس نصب میکردند و سپس عکسها و ویدیوهای آن را در شبکههای اجتماعی منتشر میکردند. اکنون همین سناریو از سوی جبههای موسوم به «سپاهیان میهن» در بدخشان تکرار شده است.
این نخستینبار طی پنج سال حاکمیت مجدد طالبان در افغانستان است که کنترل ساختمان یک ولسوالی برای چندین ساعت از دست طالبان خارج میشود؛ آن هم در ولایتی که طی دو هفتهی گذشته ملا یعقوب، وزیر دفاع طالبان، قاری فصیحالدین فطرت، رییس ستاد ارتش طالبان، و مولوی امانالدین منصور، والی طالبان در هلمند، به آن سفر کرده بودند. پیش از آن نیز ملا تاجمیر جواد، معاون استخبارات طالبان، به بدخشان رفته و از طالبان تاجیکتبار خواسته بود که از تمامی دستورهای ملا هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان، پیروی کنند.
از سوی دیگر، طی دو ماه گذشته قطعه هزار نفری تأمین امنیت معادن، که بیشتر اعضای آن را طالبان پشتونتبار تشکیل میدهند، به بدخشان اعزام شدهاند. همچنین شمار نیروهای استخبارات و ارتش طالبان در این ولایت افزایش یافته است. بااینحال، حضور مقامهای ارشد طالبان و افزایش نیروهای نظامی در بدخشان نتوانست به تقویت موقعیت نظامی این گروه در این ولایت منجر شود و ولسوالی یفتل برای چندین ساعت از کنترل طالبان خارج شد.
یفتل؛ شکستن یک تابو
یک عکس منتسب به نیروهای «جبهه سپاهیان میهن» در شبکههای اجتماعی منتشر شده است که نشان میدهد یکی از جنگجویان این جبهه در میان سلاحهای بهدست آمده از طالبان عکس گرفته است. این تصویر بهگونهی گسترده در شبکههای اجتماعی منتشر شده است.
در اعلامیهی «جبهه سپاهیان میهن» بر ادامهی حملات نظامی علیه طالبان تأکید شده است. در اطلاعیهی این جبهه آمده است: «این عملیات سرنوشتساز ساعت دو بامداد با برنامهریزی دقیق و آمادگی کامل آغاز گردید. در جریان این عملیات، شماری از نیروهای طالبان به اسارت رزمندگان جبهه سپاهیان میهن درآمدند و تمامی سلاحها، مهمات و تجهیزات نظامی آنان به دست نیروهای جبهه افتاد.»
فرماندهی عملیات «جبهه سپاهیان میهن» را قیوم ملنگ، از کماندوهای حکومت پیشین افغانستان، برعهده داشت. او عضو پیشین «جبهه مقاومت ملی افغانستان» بوده و در جنگهای رودررو و چریکی علیه طالبان تجربه دارد.
این در حالی است که پیش از حملهی «جبهه سپاهیان میهن» در بدخشان، نام این جبهه بهطور گسترده در فضای عمومی و رسانهای مطرح نشده بود. اما حملهی نیروهای این جبهه به مرکز ولسوالی یفتل باعث شد نام آن به سرعت در شبکههای اجتماعی بازنشر شود و توجه کاربران را به خود جلب کند. همزمان، شماری از مخالفان طالبان از این حمله اعلام حمایت کردند.
بخشی از اعضای «جبهه سپاهیان میهن» را نظامیان پیشین افغانستان تشکیل میدهند. بهباور شماری از تحلیلگران نظامی، این جبهه با حمله به مرکز ولسوالی یفتل نخستین گام خود را در مبارزهی مسلحانه با طالبان با قدرت برداشت و توانست نام خود را بهعنوان یکی از جریانهای تازهی مخالف طالبان مطرح کند.
بدخشان زیر ذرهبین
حملهی «جبهه سپاهیان میهن» به مرکز ولسوالی یفتل شوک بزرگی به طالبان وارد کرد. به همین دلیل، قاری فصیحالدین فطرت، رییس ستاد ارتش طالبان، به ولسوالی یفتل اعزام شد و بر بازپسگیری این ولسوالی تأکید کرد.
او مدعی شد: «نیروهای مختلفی هستند که تنها به نام اعلام موجودیت میکنند و گویا ما موجود هستیم و گویا یگان وقت یکجا بیرق و یک سر و صدا بالا میکنند و به نام جبهه مقاومت و جبهه آزادی، و سپاهی میهن همینطور. قسمی که از اینها تحقیق شده، گویا سپاهی میهن بودند و همچنین نامها داشتند. کوشش میکنند که یک نام و یک صدا در یکجا، اگرچه که توانمندی این را ندارند که با نیروهای امنیتی ما مقاومت و مقابله کنند و یک نام است، یکجا صدا بلند میکنند و اینجا هم بلند کردند که الحمدالله در مدت بسیار کم مهار شدند.»
بدخشان حوزه نفوذ قاری فصیحالدین فطرت به شمار میرود و نیروهای او در بخشهای مختلف این ولایت مستقر هستند. نخستین سقوط یک ولسوالی در دوران حاکمیت مجدد طالبان نیز در همین حوزه نفوذ و در منطقهی تحت کنترل فرماندهی او رخ داده است.
این در حالی است که در دوران نظام جمهوری، قاری فصیحالدین فطرت و نیروهایش بارها در بدخشان کنترل ولسوالیها را به دست گرفته بودند، اما اکنون خود با سناریویی مشابه روبهرو شدهاند.
به نظر میرسد سقوط چندساعتهی ولسوالی یفتل باعث کاهش اقتدار قاری فصیحالدین فطرت در صفوف طالبان شود. این در حالی است که طی ماههای اخیر شمار نیروهای طالبان پشتونتبار در بدخشان افزایش یافته بود. بااینحال، سقوط چندساعتهی یفتل به احتمال زیاد زمینهی اعزام نیروهای بیشتر طالبان، بهویژه نیروهای پشتونتبار، به بدخشان و ولسوالی یفتل را فراهم خواهد کرد.
شوک به طالبان
پس از حملهی «جبهه سپاهیان میهن» به ولسوالی یفتل، طالبان چندین نفر را به اتهام عضویت و همکاری با این جبهه در بدخشان بازداشت کردند.
قدیر غفوری، ولسوال طالبان در ولسوالی یفتل، گفته است که دستکم ۱۵ نفر از جوانان بدخشان را به اتهام سقوط این ولسوالی بازداشت کردهاند. او مدعی شد که این جوانان «فریب دشمن» را خورده بودند.
بااینحال، منابع مردمی در ولسوالی یفتل به اطلاعات روز گفتهاند که افراد بازداشتشده هیچ پیوندی با «جبهه سپاهیان میهن» نداشتهاند.
طالبان با کمبود نیرو و همچنین امکانات نظامی در سطح ولسوالیها روبهرو هستند. در شماری از ولسوالیهای افغانستان، این گروه از نظر نیروی انسانی و تجهیزات نظامی با محدودیت مواجه است و همین مسأله میتواند آسیبپذیری این مناطق را در برابر حملات جبهههای نظامی مخالف طالبان، از جمله حمله به یفتل افزایش دهد.
البته حفظ و کنترل دوامدار ولسوالیها، بهویژه در مناطق دوردست و کمجمعیت، همواره دشوار بوده است. حکومت پیشین افغانستان نیز در برابر حملات طالبان به ولسوالیهای دورافتاده، هرچند در آغاز تلاش میکرد این مناطق را دوباره بازپس گیرد، اما بهدلیل هزینههای سنگین نظامی و افزایش تلفات انسانی، در نهایت بخشی از ولسوالیها برای مدت طولانی در کنترل طالبان باقی ماند. اکنون حکومت طالبان نیز با همان چالش روبهرو شده است.
حملهی «جبهه سپاهیان میهن» نشان داد که طالبان نیز در حفظ و کنترل ولسوالیها با مشکلات جدی مواجهاند و این مناطق میتوانند در معرض سقوط قرار گیرند.
سقوط چندساعتهی ولسوالی یفتل همچنین نشان داد که با وجود گذشت پنج سال از حاکمیت دوبارهی طالبان و با وجود ادعای این گروه دربارهی افزایش توان و ظرفیت نظامی، طالبان همچنان در برابر حملات غافلگیرانهای مانند حمله به یفتل آسیبپذیر هستند و ممکن است کنترل برخی ولسوالیها را، هرچند به صورت موقت، از دست بدهند.
هرچند طالبان توانستند با اعزام صدها نیرو کنترل ولسوالی یفتل را دوباره به دست بگیرند، اما مخالفان طالبان از این حمله استقبال کردند و آن را زمینهساز افزایش حملات آینده علیه طالبان و عاملی برای تقویت روحیه جنگی نیروهای مخالف این گروه دانستند.
