در حالی که طالبان خود را در آستانهی پنجمین سالگرد سقوط کابل برای نمایش ثبات و تسلط آماده میکنند، حملات پیدرپی جبهههای مخالف در بدخشان و اعزام نیرو و تجهیزات بیشتر از سوی طالبان به این ولایت، از عادی شدن رویاروییهای مسلحانه در یکی از استراتژیکترین مناطق افغانستان حکایت دارد.
در سالهای نخست حاکمیت طالبان، حملات جبهههای مخالف بیشتر محدود، پراکنده و کوتاهمدت بود. اما در ماههای اخیر، بهویژه در بدخشان، نشانههایی از افزایش هماهنگی، تکرار حملات و توانایی تصرف موقت برخی مناطق دیده میشود. هرچند این تحولات هنوز تهدید وجودی برای حکومت طالبان محسوب نمیشود، اما از بازگشت تدریجی جنگ به بخشی از واقعیت روزمرهی افغانستان حکایت دارد.
در هفتهی گذشته، ولسوالی یفتل برای چندین ساعت از کنترل طالبان خارج شد. «جبهه آزادی افغانستان» نیز به بخشهایی از ولسوالی زیباک حمله کرده است. این دو حمله در آستانهی پنجمین سالگرد سقوط کابل و برگشت طالبان به قدرت انجام شده است.
بدخشان در شمالشرق افغانستان، بهدلیل هممرز بودن با پاکستان، چین و تاجیکستان و همچنین برخورداری از منابع غنی معدنی، از جمله طلا، برای طالبان اهمیت ویژهای دارد. جبهههای نظامی مخالف طالبان در هفتههای اخیر فشارهای خود را بر نیروهای این گروه در بدخشان افزایش دادهاند.
در یک تصویر، بیش از ۱۰ نفر از نیروهای طالبان گرداگرد جسد یکی از نیروهای جبهههای نظامی مخالف طالبان ایستادهاند و شماری از آنان لبخند میزنند. نیروهای طالبان این عکس را بهعنوان هشداری برای کسانی منتشر کردهاند که علیه آنان حملات نظامی انجام میدهند. حتا برخی از نیروهای طالبان در ایکس، با اشاره به اینکه یکی از نیروهای طالبان در این عکس هنگام نگاه کردن به جسد این نیروی جبههی نظامی مخالف طالبان نوشابه مینوشد، نوشتهاند که نوشیدن نوشابه پس از کشتن «بغاوتگران» کیف دیگری دارد.
طالبان با انتشار این عکس مدعی شدند که حمله به ولسوالی زیباک را دفع کردهاند. مسئولیت این حمله را «جبهه آزادی افغانستان» به رهبری جنرال یاسین ضیا، رییس ستاد ارتش حکومت پیشین افغانستان، بر عهده گرفته است. این حمله پس از سقوط چندینساعتهی ولسوالی یفتل (بهدست نیروهای «جبهه سپاهیان میهن») انجام شده است.
این دو حمله علیه طالبان در بدخشان در حالی انجام شده است که حکومت طالبان در حال آمادگی برای برگزاری پنجمین سالگرد سقوط کابل به دست این گروه است.
طالبان برای مقابله با نیروهای «جبهه آزادی افغانستان» در ولسوالی زیباک بدخشان از یک چرخبال بلکهاوک، از تجهیزات به جامانده از ارتش پیشین افغانستان، استفاده کردند؛ نشانهای از اهمیتی که این گروه برای جلوگیری از گسترش درگیریها در بدخشان قائل است.
غافلگیر شدن طالبان
ویدیوهایی که طالبان از جریان درگیری منتشر کردهاند، نشان میدهد که فرماندهان این گروه ناچار شدهاند از طریق بیسیم نبرد را هدایت و نیروهای بیشتری را به خطوط مقدم اعزام کنند. یکی از فرماندهان طالبان در منطقهی «توپخانه»ی ولسوالی زیباک، از طریق مخابره (بیسیم) با نیروهایش که در جنگ با نیروهای «جبهه آزادی افغانستان» قرار دارند، ارتباط برقرار کرده و جنگ را رهبری میکند. او در نوار ویدیویی که طالبان منتشر کردهاند و در حالی که صدای شلیک و درگیری در آن شنیده میشود، به نیروهای تحت امرش دستور میدهد که به جنگ ادامه دهند.
او میگوید: «گوش کن، امامنظر را همراه چهار نفر خوب پیش روان کن، امنیت را بگیرد و ساحهی دید خود را برابر کند، شما هم پیش بروید. به یکجا ننشینید و نفر پیش روان کنید و به دشمن خود را برساند و به نزدیکی ۱۰ متری خود را برساند.»
بدخشان بهدلیل هممرز بودن با پاکستان، چین و تاجیکستان، جغرافیای کوهستانی، راههای دشوارگذر و پراکندگی روستاها، از معدود ولایتهایی است که کنترل کامل آن حتا برای طالبان نیز آسان نیست. همین ویژگیها سبب شده بود طالبان در دوران جنگ با حکومت پیشین، ابتدا در ارتفاعات و مناطق دورافتاده پایگاه ایجاد کنند و سپس به تدریج دامنهی نفوذ خود را گسترش دهند. اکنون به نظر میرسد بخشی از مخالفان مسلح طالبان نیز همان الگو را دنبال میکنند؛ تثبیت حضور در مناطق صعبالعبور و افزایش تدریجی فشار بر مراکز تحت کنترل طالبان.
«جبهه آزادی افغانستان» مسئولیت حمله در ولسوالی زیباک بدخشان را بر عهده گرفته است. در اطلاعیهی این جبهه آمده است که یک رشته عملیات هدفمند را علیه پایگاهها و قطعات نظامی طالبان از چندین استقامت در ولسوالی زیباک سازماندهی کرده است.
در این اطلاعیه آمده است: «این عملیات از صبح روز (پنجشنبه، ۱ اسد) ۱۴۰۵ خورشیدی آغاز شده است. مبارزان آزادی، تروریستان طالب را از پایگاهها و مواضعشان در ارتفاعات اطراف کندک سرحدی زیباک عقب راندهاند.» در این اطلاعیه آمده است که دستکم ۲۱ نیروی طالبان، بهشمول چند سردستهی آنان، کشته و دستکم ۳۷ نفر دیگر زخمی شدهاند و توسط چرخبال به مراکز درمانی منتقل شدهاند. «جبهه آزادی افغانستان» اعلام کرده است که در جنگ با طالبان، یک نیروی این جبهه جان باخته است.
روایت طالبان
حکومت طالبان معمولا دربارهی حملات چریکی جبهههای نظامی مخالف، از جمله «جبهه آزادی افغانستان»، ابرازنظر نمیکند، اما در مورد درگیریهای زیباک بدخشان اعلامیه منتشر کرده است.
«فرقه ۲۱۹ عمر ثالث» طالبان مدعی شده است که حمله به منطقهی توپخانه ولسوالی زیباک بدخشان را دفع کرده است.
در اطلاعیهی این فرقه ادعا شده است: «شب گذشته عناصر نیابتی، شریر و کرایی پاکستان که قصد داشتند از چترال و خط دیورند وارد منطقهی توپخانه ولسوالی زیباک ولایت بدخشان شوند، از سوی نیروهای بیدار امارت اسلامی هدف حمله قرار گرفتند که در نتیجه پنج نفر شان کشته شدند و سایر آنان دوباره به چترال فرار کردند.»
نیروهای طالبان همچنین مدعی شدهاند که نیروهایی که با آنان در منطقهی توپخانه ولسوالی زیباک جنگیدهاند، از منطقهی چترال پاکستان وارد افغانستان شده و سپس به این منطقه گریختهاند.
پس از افزایش تنش میان حکومت طالبان و پاکستان، دستگاه تبلیغاتی طالبان این روایت را ترویج میدهد که پاکستان از شاخهی خراسان دولت اسلامی (داعش) و همچنین بخشی از نظامیان پیشین افغانستان، بهویژه نیروهای پولیس محلی، در جنگ با حکومت طالبان استفاده میکند.
طالبان تا کنون هیچ مدرکی برای اثبات این ادعا منتشر نکردهاند. بااینحال، این روایت با سیاست تبلیغاتی اخیر این گروه همخوانی دارد؛ سیاستی که پس از تشدید تنش با اسلامآباد، میکوشد مخالفان مسلح را به پاکستان پیوند دهد و مشروعیت داخلی آنان را زیر سؤال ببرد.
پاکستان از حامیان اصلی به قدرت رسیدن دوبارهی طالبان در افغانستان بود و پس از سقوط حکومت طالبان در حملهی ائتلاف جهانی به رهبری ایالات متحدهی امریکا در سال ۲۰۰۱، به نیروهای طالبان امکان ازسرگیری فعالیتهای نظامی و ادامهی جنگ علیه حکومت پیشین افغانستان و متحدان غربی آن را داد. اما پس از آنکه طالبان در برابر تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) به درخواستهای پاکستان اعتنایی نکردند، تنش میان طالبان و اسلامآباد افزایش یافت. اکنون دستگاه تبلیغاتی طالبان در صدد ترویج این روایت است که پاکستان حامی مخالفان نظامی این گروه است.
صرفنظر از درستی ادعاهای دو طرف دربارهی تلفات و دامنهی عملیات، افزایش حملات در بدخشان، اعزام نیرو و تجهیزات بیشتر از سوی طالبان و حساسیت تبلیغاتی این گروه نسبت به این درگیریها، نشان میدهد که بدخشان به یکی از فعالترین صحنههای رویارویی نظامی با طالبان تبدیل شده است. اینکه این حملات بتواند به تغییر موازنهی جنگ منجر شود، هنوز روشن نیست، اما برخلاف تصویری که طالبان از پایان جنگ ارائه میکنند، درگیری مسلحانه در این ولایت نهتنها ادامه دارد، بلکه نشانههایی از گسترش نیز در آن دیده میشود.
