خالد محمدی
در ویدیویی که اخیرا منتشر شده، یکی از افراد طالبان هنگام اذان گفتن در مسجد، سلاحی بر شانهی خود دارد که انتظار نمیرفت در دسترس طالبان باشد- تفنگ کوتاه و سیاهرنگ که مشخصات ظاهری آن با کارابین «KCR۷۳۹» ساخت شرکت ترکی «کالهکالیپ» مطابقت دارد. دیده شدن این سلاح در دست طالبان، این پرسش را در میان میآورد که آنان چهگونه به این سلاح دست یافتهاند.
این ویدیو از حسابی با نام «خالد انس الافغانی» در شبکه اجتماعی ایکس منتشر شده است؛ حسابی که بیش از ۴۴ هزار دنبالکننده دارد. در تصاویر، این فرد پشت به کمره و کنار منبر مسجد ایستاده و چهرهاش پوشیده است. سلاح نیز با بند از شانهی او آویزان است و قنداق قابل تنظیم، خشاب خمیده، بدنهی کوتاه و دستهی جلویی آن دیده میشود. بااینحال، نام این فرد، محل مسجد و زمان ضبط ویدیو از تصاویر موجود مشخص نیست.
شکل بدنه، قنداق و محل قرارگرفتن خشاب این سلاح، با تصاویر رسمی KCR۷۳۹ سازگار است. با وجود این شباهتها، نوشتههای روی بدنهی سلاح در تصاویر موجود خوانا نیست و نمیتوان مدل و نسخهی دقیق آن را تعیین کرد. از همینرو، شناسایی آن بهعنوان KCR۷۳۹ بر مقایسه ویژگیهای ظاهری با نمونههای معرفیشده از سوی سازنده استوار است. این مدل با تفنگهای امریکایی M۴ و M۱۶ که در دوران جمهوریت در اختیار نیروهای امنیتی و دفاعی افغانستان قرار داشتند، تفاوت دارد.
دیده شدن این سلاح، احتمال دسترسی برخی اعضای طالبان به منابعی فراتر از ذخایر شناختهشدهی نیروهای حکومت پیشین را مطرح میکند. روشن نیست این سلاح از کجا و از چه مسیری به دست این جنگجوی طالبان رسیده است.

نمایش تجهیزات متفاوت در ویدیوهای دیگر
ویدیوی مسجد تنها تصویری نیست که تجهیزات متفاوتی را در دست نیروهای طالبان نشان میدهد. در ویدیوی دیگری که از حساب «سهیل حقانی» منتشر شده است، مجموعه خاکیرنگ با قنداق میانخالی، دوربین نصبشده بر ریل بالایی و خشابی بیرونزده از بخش جلو دیده میشود. همین مجموعه در نمای دیگری، کنار دو تفنگ سیاهرنگ قرار دارد که ظاهرا از نوع M4 یا نمونههای همطرح آن اند.
قاب خاکیرنگ این مجموعه از نظر ظاهری با «میکرو رونی» مطابقت دارد. میکرو رونی خود یک سلاح مستقل نیست، بلکه قابی است که تفنگچه درون آن قرار میگیرد. این قاب به تفنگچه قنداق و دسته جلویی میدهد و امکان نصب دوریین و دیگر وسایل جانبی آن را فراهم میسازد. در تصاویر کاتالوگ این محصول نیز نمونههای با همین شکل کلی بدنه و قنداق دیده میشود.
در چنین مجموعهای خشاب اصلی در دستهی خود تفنگچه قرار دارد و مرمی از همانجا وارد سلاح میشود. بخش جلویی قاب، افزون بر آنکه نقش دسته را دارد، جای نگهداریخشاب اضافی نیز است. خشابی که در این قسمت قرار میگیرد، به بخش تغذیه تفنگچه وصل نیست و تنها برای استفادهی بعدی حمل میشود. بنابراین، دیده شدن دو خشاب در این مجموعه به معنای وجود دو سلاح نیست؛ یکی به تفنگچه وصل است و دیگری در جای مخصوص خشاب اضافی نگهداری میشود.
شرکت اسرائیلی «CAA» سازندهی اصلی «میکرو رونی» است و در معرفی رسمی محصولاتش نیز بر تولید آنها در اسرائیل تأکید دارد. قاب دیدهشده در دست نیروی طالبان، از نظر شکل بدنه و قنداق با همین طراحی مطابقت دارد. چگونگی تهیه این قاب و مسیری که از طریق آن به دست این نیروی طالبان رسیده است، همچنان روشن نیست.
این در حالی است که طالبان با اسرائیل روابط رسمی و دیپلماتیک ندارند و افغانستان نیز این کشور را بهرسمیت نشناخته است. پس از بازگشت طالبان به قدرت، بارها گردهماییهایی در حمایت از فلسطین و اعتراض به حملات اسرائیل در افغانستان برگزار شده است. ملا عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی نخستوزیر طالبان و امیرخان متقی، وزیر خارجهی این گروه، نیز در جوزای ۱۴۰۳ در تهران با اسماعیل هنیه، رییس وقت دفتر سیاسی حماس، دیدار کردند. چگونگی تهیه قاب دیدهشدهی سلاح در تصاویر و مسیر رسیدن آن به دست این نیروی طالبان همچنان روشن نیست.
پرسشها دربارهی منشأ سلاح دارای مشخصات ترکی، در شرایطی مطرح میشود که روابط آنکارا با حکومت طالبان، دیدارها و گفتوگوهای امنیتی در سطح مقامهای ارشد را نیز در بر گرفته است.
ابراهیم کالین، رییس سازمان استخبارات ملی ترکیه، در ماه سنبله سال روان همراه با هیأتی به افغانستان سفر کرد و با شماری از مقامهای ارشد طالبان دیدار داشت. عبدالحق وثیق، رییس استخبارات طالبان، عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی نخستوزیر ، ملا یعقوب مجاهد، وزیر دفاع، و سراجالدین حقانی، وزیر داخلهی این گروه، از جمله مقامهایی بودند که با او دیدار کردند.

تحریم تسلیحاتی و مسئولیت انتقال سلاح
دیدهشدن سلاحی با مشخصات یک محصول ترکی در دست نیروی طالبان، در حالی است که افراد و نهادهای مشخص مرتبط با این گروه مشمول تحریم تسلیحاتی شورای امنیت اند و کشورها موظف اند از رسیدن سلاح و تجهیزات نظامی به آنها جلوگیری کنند.
چارچوب جداگانهی تحریمهای مرتبط با طالبان با تصویب قطعنامه ۱۹۸۸ در سال ۲۰۱۱ شکل گرفت. شورای امنیت در قطعنامه ۲۲۵۵، مصوب سال ۲۰۱۵، کشورها را موظف کرد از عرضه، فروش و انتقال مستقیم یا غیرمستقیم سلاح و اقلام مرتبط به افراد و نهادهای درجشده در فهرست تحریمها جلوگیری کنند. این ممنوعیت، مهمات، وسایط و تجهیزات نظامی، پرزههای اضافی و مشوره، کمک و آموزش تخنیکی مرتبط با فعالیتهای نظامی را نیز شامل میشود. انتقال از طریق واسطه یا کشور سوم نیز از دایره این محدودیتها بیرون نیست.
شورای امنیت در قطعنامه ۲۸۱۶، مصوب ۱۲ فبروری ۲۰۲۶، بار دیگر بر ادامهی این محدودیتها تأکید و مأموریت تیم نظارت بر تحریمها را تا فبروری ۲۰۲۷ تمدید کرد. براساس معیارهای این نظام تحریمی، کسانی که برای افراد و گروههای موضوع این مقررات سلاح فراهم کنند، بفروشند یا انتقال دهند، نیز میتوانند در فهرست تحریمها قرار گیرند.

قاچاق و سرنوشت نامعلوم سلاحهای امریکایی
در کنار پرسشها دربارهی منشأ تجهیزات دیدهشده در این ویدیوها، سرنوشت بخش بزرگی از تسلیحات حکومت پیشین افغانستان نیز همچنان روشن نیست. طالبان پیش از سقوط نظام جمهوریت و در جریان جنگ با نیروهای امنیتی و دفاعی افغانستان و متحدان غربی آنها، به بخشی از سلاحهای این نیروها، از جمله تفنگهای M۴ و M۱۶ و راکتهای امریکایی، دست یافته بودند.
با سقوط حکومت جمهوریت در آگست ۲۰۲۱، بخش بزرگی از انبارهای سلاح و تجهیزات نظامی نیز به دست طالبان افتاد و دسترسی این گروه به تسلیحات نیروهای پیشین بهگونهی چشمگیری افزایش یافت. اما آشفتگی ماههای نخست پس از سقوط و خرید و فروش غیررسمی سلاح، نگرانیهایی را دربارهی سرنوشت این ذخایر ایجاد کرد.
دشواری ترمیم و فعال نگهداشتن تجهیزات
طالبان در حالی ذخایر بزرگی از تجهیزات حکومت پیشین را در اختیار دارند که ترمیم و فعال نگهداشتن بخشی از آنها، بهویژه چرخبالها و وسایط نظامی امریکایی، به قطعات مورد نیاز برای ترمیم تجهیزات، کارمندان مسلکی و خدمات تخنیکی نیاز دارند. در اختیار داشتن این تجهیزات، به تنهایی به معنای توانایی استفادهی متدوام از آنها نیست.
روابط سیاسی و دیپلماتیک طالبان با متحدان منطقهای امریکا، از جمله امارات متحده عربی، قطر و عربستان سعودی، نیز بهخودیخود دسترسی این گروه به خدمات پشتیبانی تجهیزات امریکایی را تضمین نمیکند. تأمین پرزه و خدمات تخنیکی این تجهیزات، موضوعی جدا از برقراری روابط سیاسی با این کشورها است و این کشورها تا اینک هیچ تمایلی برای همکاری نظامی با حکومت طالبان نشان ندادهاند.
با ادامهی استفاده و فرسودگی تدریجی تجهیزات، نیاز به ترمیم، تعویض پرزهها و جایگزینی وسایل ازکارافتاده بیشتر میشود. در نتیجه، طالبان برای حفظ توان عملیاتی این تجهیزات، به یافتن منابع اکمالاتی و راههای تازهی تأمین پرزه و خدمات تخنیکی نیاز دارند.