[su_label]دیپلمات/ انکیت پاندا[/su_label]
[su_label]ترجمه: معصومه عرفانی[/su_label][su_divider top=”no” text=”رفتن به بالای صفحه” style=”dotted” size=”2″ margin=”0″]
حسنروحانی، نخستین رییسجمهور ایران است که در طی 14 سال گذشته از پاکستان دیدار کرد. اگرچه دیدار او به توافقات و فرصتهای متعددی برای ایجاد رابطهیی نزدیکتر با مقامات پاکستانی انجامید، اما در سفر روحانی به اسلامآباد، یک رویداد بهشکل خاصی برجسته شد. رییس ستاد ارتش پاکستان، جنرال راحیلشریف، در آخر هفته با روحانی ملاقات داشت و بهشکل غیرمنتظره، موضوع فعالیتهای استخباراتی هند در بلوچستان را با رییسجمهور ایران مطرح کرد. گفتوگو میان این دو نفر، مدت کوتاهی بعد از جنجالی گسترده میان دهلینو و اسلامآباد بر سر زندانی و متهمشدن یک هندی در پاکستان به جرم جاسوسی برای «بخش تحقیق و تجزیهی ادارهی اطلاعات خارجی هند» اتفاق افتاد. روحانی بحث در این زمینه با پاکستان را انکار کرده و میگوید، «هر بار ایران با پاکستان روابط نزدیکی برقرار میکند، چنین شایعاتی پراکنده میشوند».
بهگفتهی رییس روابط عمومی ارتش پاکستان، جنرال عاصم بجوا، شریف «چالشهایی را که پاکستان با آن مواجه است برجسته ساخته و در رابطه با مداخلهی هند در امور داخلی پاکستان، بهویژه در بلوچستان، بحث کرده است». همچنین بجوا اشاره کرده است که «نگرانی جدی در زمینهی حضور ادارهی اطلاعات خارجی هند در پاکستان و مخصوصاً در بلوچستان وجود دارد و اینکه این اداره گاهی از خاک کشور برادر ما، ایران، استفاده میکند». بجوا افزوده است که ظاهراً شریف به روحانی گفته است که «آنها (ادارهی اطلاعات خارجی هند) باید این فعالیتها را متوقف کند و اجازه بدهد پاکستان به ثبات برسد».
تصمیم ارتش پاکستان برای افشای عمومی این مسأله که شریف موضوع فعالیتهای سازمان استخباراتی کشور سومی در خاک پاکستان را در طی یک ملاقات خصوصی با رییس دولت ایران مطرح کرده است، بهراستی شگفتآور است. در واقع، آنچه از این افشاسازی برداشت میشود، در بهترین حالت این است که شریف اشاره به همکاری ایران با هند برای جاسوسی در پاکستان میکند، و در بدترین حالت این است که تهران فعالانه دهلینو را به انجام این کار تشویق میکند.
این برخورد شریف و روحانی، میتواند یادآور این نکته باشد که اگرچه مرزهای پاکستان با هند و افغانستان بیثباتیهای زیادی را ایجاد میکنند و در راس اخبار قرار میگیرند، اما مرز بلوچستان میان ایران و پاکستان نیز از ثبات چندانی برخوردار نیست. گروههای شبهنظامی خشونتآمیز سنی، بیشترین استفاده را از خلاء قدرت در این ایالت کردهاند و به تکرار برای مقامات مرزی ایران در بلوچستان مشکل خلق میکنند. در سال 2014، میان ایران و پاکستان آتش راکت ردوبدل شد. در همان سال، مقامات ایرانی بهشکل عمومی تهدید کردند که برای آزادساختن سربازان ایرانی گروگانگرفتهشده توسط گروه شبهنظامی سنی رادیکال بهنام «جیشالعدل» نیروهایش را به پاکستان خواهد فرستاد. بیثباتی داخلی بلوچستان یکی از نگرانیهای اصلی اسلامآباد است، اما مشکل مرزی با ایران معمولاً در اولویت نبوده است.
پس از آن، مسألهی جاسوسی هند در بلوچستان مطرح میشود. در خبرگزاری «ایندین اکسپرس»، رجا موهان نگاه روشن و خاصی به این موضوع دارد و جوهر اصلی اختلافات را بهبحث گرفته و دلایل منطقی را برجسته میسازد که چرا هند ممکن است بخواهد در خاک پاکستان جاسوسی کند. مقامات و تفسیرگران پاکستانی اغلب ادارهی استخباراتی هند را به دسیسهچینی در بلوچستان متهم میکنند، اما حقیقت احتمالاً سادهتر از اینها باشد. شکی در این وجود ندارد که هند در پاکستان جاسوسی میکند، درست همانطور که پاکستان در هند جاسوسی میکند. هر کشوری در کشورهای دیگر جاسوسی میکند. پس این یک روند عادی است. احتمالاً آخرین جنجالها بر سر هندی متهم به جاسوسی، جرقهی گفتوگوی صریح غیرمعمول و غیرمنتظرهی شریف با روحانی نبوده است. باوجود هیجانآمیزبودن یافتن ردپاهایی برای این داستانها، همکاری مستقیم ایران برای جاسوسی هند در بلوچستان با آنچه درمورد وسعت همکاریهای امنیتی میان هند و ایران شناخته شده است همخوانی ندارد.
روابط غیرقابل پیشبینی و بیثبات میان ایران و پاکستان
علیرغم گفتوگوها میان شریف و روحانی، روابط ایران و پاکستان بر سر مرز بلوچستان ظاهراً در حال بهبود است. دیدار روحانی از پاکستان بهیقین به دستاوردهای گستردهیی منجر شده است که نقاط اتصال میان دو کشور همسایه را افزایش خواهد داد. مهمتر از همه، این ملاقات شتاب حرکتی را به خط لولهیی میان ایران و پاکستان داد که زمانی در حال فراموششدن بود. پاکستان اکنون قرار است کار روی 1000 کیلومتر آخر از این لوله را به پایان برساند تا به بخش پایانی این خط از سمت ایران برسد و در نتیجه به منبع گاز طبیعی ایرانی با قسمتی مناسب دسترسی پیدا کند.
همچنین، گرچه مشکلاتی ازجمله سوءمدیریتهای بروکراتیک در دولت پاکستان و بیثباتی در بلوچستان در گذشته مشکلات جدی برای این خط لوله ایجاد کردند، اما درحال حاضر، متغیر مهم دیگر، سرمایهگذاری بزرگ 46 میلیارد دالری چین در پاکستان، در پروژهی گذرگاه اقتصادی چین و پاکستان است. برای تقویت این گذرگاه که در بندر گوادر پاکستان در بلوچستان پایان میگیرد، پاکستان بهطور قابلتوجهی مقررات امنیت داخلی در این ایالت را افزایش داده است.
علاوه بر گذرگاه اقتصادی چین و پاکستان، نتیجهی موفقیتآمیز طرح جامع اقدام مشترک میان ایران و قدرتهای جهان، تحریمهای اقتصادی مربوط به برنامهی هستهای بر ایران را حذف کرده است. توانایی ایران بر نظارت بر منطقهی بیثبات مرزی بلوچستان در ایران افزایش یافته است. درنهایت، عامل پیچیده و بااهمیت دیگر در رویکرد اسلامآباد، گذشتن از طناب میان عربستان سعودی و ایران، پس از اختلافات شدید این دو کشور در اوایل امسال و پس از اعدام روحانی شیعه شیخ باقرالنمر در عربستان سعودی است. هر دو نفر، جنرال شریف و نخستوزیر پاکستان، در دیدارهایی جداگانه از ایران بازدید کردهاند و تلاش میکنند با ایفای نقش یک میانجی بیطرف روابط دوجانبه را بهبود بخشند. +
