تحلیل‌گران می‌گویند که پاکستان نیز با کمک به طالبان برای به‌دست‌آوردن قدرت و جایگاه سیاسی کلان‌تر در کابل پس از خروج نیروهای خارجی، از این مذاکرات برای تأمین منافعش در افغانستان استفاده می‌کند. مدیحه افضل از «موسسه بروکینگز» و نویسنده کتاب «پاکستان تحت محاصره: افراط‌گرایی، جامعه و دولت» می‌گوید: «پاکستان از اهمیت استراتژیک خود به خوبی آگاه است.»

رادیوی عمومی ملی (ان‌پی‌آر) ـ ضیا حدید
ترجمه: جلیل پژواک

بمبی که زیر منبر مولوی در مسجدی در کویته‌‌ی پاکستان جاسازی شده بود، احتمالا یک هدف مهم داشت: برادر رهبر طالبان. طالبان این بمب‌گذاری را که در ۱۶ آگست در حومه‌ی شهر کویته در نزدیکی مرز افغانستان رخ داد، به‌عنوان هشداری برای متوقف‌کردن مذاکرات‌شان با ایالات متحده دیدند. موقعیت این بمب‌گذاری مسأله‌ی دیگری یعنی جایگاه قدرت‌مند و دشوار پاکستان را در این مذاکرات برجسته کرد. کویته به‌طور گسترده‌ای به‌عنوان پایگاه رهبری طالبان افغانستان دانسته می‌شود. منتقدان از دیرزمانی بر این باورند که پاکستان -اگر نه با حمایت صریح و آشکار- با ارائه‌ی پناه‌گاه به طالبان از میزانی نفوذ بر این گروه برخوردار است.

اکنون پاکستان در حال تسهیل مذاکرات بین واشنگتن و طالبان است؛ مذاکراتی که احتمالا شاهد خروج بیش‌تر سربازان خارجی از افغانستان خواهد بود. در بدل، طالبان احتمالا تعهد خواهند کرد که اجازه نمی‌دهند از خاک افغانستان در آینده برای برنامه‌ریزی حملات تروریستی جهانی استفاده شود.

مقامات طالبان گفته‌اند که آن‌ها در آستانه‌ی نهایی‌کردن توافق‌نامه هستند. زلمی‌ خلیل‌زاد نیز از نزدیک‌شدن دو طرف به توافق نهایی خبر داده است. او هفته‌ی گذشته پیش از شروع دور نهم مذاکرات در تویتی گفت که تیم وی «سعی خواهند کرد در مورد مسایل باقی‌مانده به نتیجه برسند.» پس از این توافق‌نامه، حکومت افغانستان و طالبان گفت‌وگوهای خودشان را آغاز خواهند کرد؛ امری که طالبان هنوز با آن موافقت نکرده‌اند، زیرا آن‌ها حکومت افغانستان را نامشروع می‌دانند.

تحلیل‌گران می‌گویند که پاکستان نیز با کمک به طالبان برای به‌دست‌آوردن قدرت و جایگاه سیاسی کلان‌تر در کابل پس از خروج نیروهای خارجی، از این مذاکرات برای تأمین منافعش در افغانستان استفاده می‌کند. مدیحه افضل از «موسسه بروکینگز» و نویسنده کتاب «پاکستان تحت محاصره: افراط‌گرایی، جامعه و دولت» می‌گوید: «پاکستان از اهمیت استراتژیک خود به خوبی آگاه است.»

همچنین پاکستان ممکن است در تلاش این باشد تا از نقش خود در مذاکرات صلح افغانسان برای اعمال فشار و مداخله خارجی در درگیری‌اش با هند بر سر منطقه مورد مناقشه کشمیر، استفاده کند. اما هند میانجی‌گری و مداخله‌ی خارجی را رد می‌کند.

هند در اوایل ماه آگست خودمختاری بخش‌هایی از کشمیر تحت کنترلش را لغو کرد. این امر باعث ایجاد تنش‌های جدید با پاکستان شد. پاکستان می‌ترسد که این اقدام هند می‌تواند ادعای پاکستان بر منطقه‌ی کشمیر را تضعیف کند. مقامات پاکستانی هشدار داده‌اند که ممکن است آن‌ها نیروهای‌شان را از مرز غربی این کشور با افغانستان دوباره در مرز شرقی این کشور با هند مستقر کنند.

عبدالباسط، دیپلمات بازنشسته‌ی پاکستانی و رییس «انستیتوت مطالعات منازعه و امنیت پاکستان» مستقر در اسلام‌آباد، می‌گوید: «ما ظرفیت محدودی داریم. غرب و ایالات متحده باید از نفوذشان بر هند استفاده کنند تا از ایجاد مشکلات بیش‌تر در مرز شرقی ما خودداری کند. [مسأله‌ی کشمیر] به ناچار باعث ایجاد مشکلات بیش‌تری خواهد شد و توجه‌ی ما را از تلاش‌های ایالات متحده-طالبان منحرف خواهد کرد.»

پاکستان برای کمک به مذاکرات ایالات متحده و طالبان، بی‌سروصدا یکی از بنیان‌گذاران طالبان را از زندان کراچی آزاد کرد. ملا عبدالغنی برادر از آن زمان به‌عنوان معاون رهبر سیاسی و مذاکره‌کننده‌ی اصلی طالبان در میز گفت‌وگو با ایالات متحده، عمل کرده است.

مقامات پاکستان بنا به درخواست رییس‌جمهور ترمپ در دسامبر سال گذشته، درست چند ماه پس از انتصاب زلمی خلیل‌زاد برای رهبری مذاکرات و از رمق‌افتادن گفت‌وگوها، شورشیان طالب را ترغیب کردند تا مذاکرات را جدی‌تر بگیرند.

در ماه جون، وزیر خارجه‌ی پاکستان میزبان رهبران اپوزیسیون افغانستان بود و نخست‌وزیر عمران خان، از رییس‌جمهور اشرف‌ غنی در اسلام‌آباد میزبانی کرد. خان پس از ملاقات با ترمپ در ماه گذشته در کاخ سفید، گفت که وی سران طالبان را به اسلام‌آباد دعوت می‌کند.

نشست عمران خان در ۲۲ جولای با دونالد ترمپ در کاخ سفید، نقطه‌عطف قابل‌توجهی در روابط اسلام‌آباد و واشنگتن بود. ترمپ در یک کنفرانس مطبوعاتی مشترک با خان گفت: «فکر می‌کنم پاکستان می‌خواهد به ما کمک کند تا خودمان را [از مسأله افغانستان] خلاص کنیم.»

پیش از آن روابط پاکستان با ایالات متحده به سردی گراییده بود زیرا رییس‌جمهور ترمپ صدها میلیون دالر کمک نظامی واشنگتن به اسلام‌آباد را به حالت تعلیق در آورده بود و چندین بار در تویتر بر پاکستان تاخته و این کشور را متهم کرده بود که در خاکش به شبه‌نظامیانی پناه داده که ایالات متحده در افغانستان با آن‌ها در حال جنگ است.

اما «استفن تانکل»، از «دانشکده خدمات بین‌المللی دانشگاه امریکن» و نویسنده کتاب «با ما و علیه ما: چگونه شرکای امریکا به جنگ علیه ترور کمک و سنگ‌اندازی می‌کنند» می‌گوید که میزان نفوذ پاکستان بر طالبان نامعلوم است. او معتقد است که پاکستان «از دیرزمانی به این‌سو در عین‌حال که تلاش می‌کند حمایتش از طالبان را کم‌اهمیت جلوه دهد، تلاش می‌کند تا استدلال کند که هرگونه توافق با طالبان باید از اسلام‌آباد عبور کند. و با توجه به استقبال کاخ سفید از عمران خان، به نظر می‌رسد که دست‌کم بعضی‌ها در دولت ترمپ متوجه شده‌اند که پاکستان برای هرگونه توافق [با طالبان] مهم است.»

عبدالباسط می‌گوید که این انتظارات نگران‌کننده است: «ما شاید تا حدی ابزار فشار داشته باشیم اما این‌که بگوییم پاکستان باید توافق موقت را سامان دهد، غیرمنصفانه است.»

شهید لطیف، افسر بازنشسته قوای هوایی پاکستان می‌گوید آنچه که پاکستان از دخالتش در مذاکرات می‌خواهد ثبات در آن‌سوی مرز و حکومتی در افغانستان است که طالبان را نیز شامل شود. با این‌که ممکن است بعضی‌ها نفوذ پاکستان بر طالبان را کم‌اهمیت جلوه دهند، لطیف با اشاره به انتظارات، نقش و ترجیحات پاکستان می‌گوید که «پاکستان از طالبان حمایت می‌کند» تا بخشی از سیاست عادی افغانستان باشد. او تاکید می‌کند: «آن‌ها باید بخشی از حکومت باشند. می‌توان در مورد فرمول و گزینه‌های مختلف در خصوص میزان مشارکتی که طالبان نیاز دارند، کار کرد.» او می‌گوید که طالبان و پاکستان پیشاپیش می‌توانند در مورد همه‌ی این مسایل مذاکره کنند. او با اشاره به حکومت و ارتش پاکستان می‌گوید: «ما باید با طالبان صحبت کنیم، با آن‌ها به یک راه‌حل دوستانه برسیم و بعد براساس عملی‌بودن آن راه‌حل، باید به امریکایی‌ها نزدیک شویم.»

دست‌یابی به یک «راه‌حل دوستانه» برای مقامات پاکستانی که شورشیان را احتمالا نماینده منافع خود و مخالف پیشنهادهای هند می‌دانند، منطقی به‌نظر می‌رسد. لطیف می‌گوید که سیاست‌مدارانِ تحت حمایت غرب در کابل، از جمله رییس‌جمهور اشرف غنی، از نظر پاکستان دوستان هند هستند. این مسأله پاکستان را ناراحت می‌کند.

لطیف می‌گوید: «هر حکومتی [در افغانستان] که وابسته و مرتبط با هند باشد، مطمیینا احساس خوبی نسبت به پاکستان نخواهد داشت، بنابراین، بدیهی است که [برای پاکستان] پذیرفتنی نیست. ما نمی‌گوییم که [در افغانستان] باید حکومتی وجود داشته باشد که با هند دشمنی کند، اما در عین‌حال، نباید به پاکستان سیگنال منفی بفرستد.»

عبدالباسط می‌گوید که پاکستان به احتمال زیاد برای به تعویق‌انداختن انتخابات ریاست‌جمهوری افغانستان ـ که برای ۲۸ سپتامبر برنامه‌ریزی شده است ـ و توافق تقسیم قدرت تلاش می‌کند. او توضیح می‌دهد: «اگر انتخابات برگزار شود و ما رییس‌ جمهور جدیدی [در افغانستان] داشته باشیم، وضعیت بیش‌تر از پیش پیچیده می‌شود.» او با اشاره به تویت خلیل‌زاد، می‌گوید که «مرحله‌ی بعدی» از نظر وی «به تعویق انداختن انتخابات و تشکیل یک حکومت وحدت ملی است.»

بسیاری از افغان‌ها از چنین نتیجه‌ی به‌شدت می‌ترسند. آن‌ها مدت‌هاست که از دخالت پاکستان در امور کشورشان، به‌ویژه حمایت پاکستان از طالبان خشمگین‌اند. افغان‌ها می‌ترسند که مذاکرات کنونی طالبان را تشجیع خواهند کرد تا دموکراسی شکننده افغانستان را نابود کنند و قدرت را درست در زمانی به‌دست بگیرند که امنیت این کشور به‌دلیل خروج نیروهای خارجی آسیب‌پذیر است.

شهرزاد اکبر، رییس‌ کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان در مقاله‌ای برای سی‌ان‌ان نوشته است: «بهترین سناریو می‌تواند بازگشت غیردموکراتیک طالبان به عرصه سیاسی باشد. اگر حکومت طالبان در مناطق تحت نفوذ فعلی‌شان نشانه‌ای باشد، [بازگشت طالبان] می‌تواند به معنای پس‌رفت شدید [افغانستان] در مورد حقوق فردی باشد. بدترین سناریو می‌تواند بازگشت [افغانستان] به جنگ داخلی و هرج‌ومرج باشد.»

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  
Notify of