د امریکا د نیومکسیکو ایالت یوه قاضي د مېټا شرکت، چې د فېسبوک، انسټاګرام او واټساپ مالک دی، د ۲۵ میلیارد ډالرو جریمې ورکړې ته محکوم کړی دی. دا جریمه د امریکا په تاریخ کې له تر ټولو لویو مالي مجازاتو څخه ګڼل کېږي.
د رویټرز د راپور له مخې، دغه حکم وروسته له هغه صادر شو چې منصفه پلاوي دې پایلې ته ورسېد چې مېټا شرکت د کاروونکو د محرمیت او د هغوی د شخصي معلوماتو د خوندیتوب په اړه کاروونکي تېرباسلي دي.
دا قضیه د بریتانیا د سیاسي مشورتي شرکت «کمبریج انالیتیکا» لهخوا د میلیونونو فېسبوک کاروونکو معلوماتو ته، د هغوی له رضایت پرته، د لاسرسي په اړه ده.
د نیومکسیکو لوی څارنوال په ۲۰۲۱ کال کې وروسته له هغه د مېټا پر ضد دعوه ثبت کړه چې څرګنده شوه کمبریج انالیتیکا د یوه درېیم لوري اړوند اپلېکېشن له لارې د فېسبوک د شاوخوا ۸۷ میلیون کاروونکو شخصي معلومات راټول کړي وو.
دغه ایالت مېټا تورنه کړه چې د هغو کسانو په اړه یې کاروونکو ته دروغ ویلي چې په نیومکسیکو کې یې د فېسبوک کاروونکو معلوماتو ته لاسرسی درلود. همدارنګه، شرکت تورن شو چې په دې پلاتفورم کې یې د کرکې پاروونکو څرګندونو او ناسمو معلوماتو د خپرېدو پر وړاندې د خپل چلند په اړه هم کاروونکي غولولي دي.
په دعوه کې ادعا شوې وه چې مېټا پوهېده درېیمو لورو د کاروونکو معلوماتو ته پراخ لاسرسی درلود. همدارنګه، کله چې د کرکې پاروونکو څرګندونو یا نورو زیانرسوونکو محتواوو خپرېدل د شرکت په مالي ګټه تمامېدل، نو شرکت به یې پر وړاندې زغم کاوه.
کمبریج انالیتیکا، چې اوس منحل شوی شرکت دی، له دغو معلوماتو څخه د رایه ورکوونکو د پېژندپاڼو او شخصي پروفایلونو د جوړولو او پر هغوی د هدفمندو تبلیغاتو لپاره کار اخیست.
د دې قضیې قاضي، فرانسیس متیو، په خپل حکم کې لیکلي دي: «د فېسبوک سرغړونې چې کلونه یې دوام درلود او په منظم ډول خلکو ته څرګندېدې، د دې شرکت د سوداګریزو کړنلارو له اساسي برخې سره تړاو لري.» دغه حکم د منصفه پلاوي د پرېکړې تر اعلان څه باندې درې اوونۍ وروسته صادر شو.
متیو د ایالتي قوانینو په استناد وویل چې له ۲۱۹ میلیاردو ډالرو څخه د زیاتې جریمې لګول هم توجیه کېدای شي؛ خو په پای کې یې د جریمې اندازه ۲۵ میلیاردو ډالرو ته راکمه کړه.
د مېټا د حقوقي چارو مشر، سي. جي. ماهوني، په یوه اعلامیه کې ویلي چې شرکت ډاډه دی د استیناف په پړاو کې به بریالی شي.
ماهوني وویل: «دا حکم او د لوی څارنوال لهخوا د قانون د پلي کولو تګلاره په نیومکسیکو ایالت کې سوداګري نږدې ناممکنه کوي. په اصل کې، دا دعوه د بیان پر ازادۍ د مالیې لګولو په لټه کې ده، څو د هغو نویو مقرراتو د پلي کولو زمینه برابره کړي چې ټاکي خلک په انلاین فضا کې څه ویلای شي.»
د نیومکسیکو لوی څارنوال، رائول تورېز، د حکم له صادرېدو وروسته په یوه اعلامیه کې وویل چې دا جریمه د امریکا په تاریخ کې د یوه شرکت پر وړاندې له تر ټولو لویو مالي مجازاتو څخه ده.
هغه د چهارشنبې په ورځ د البوکرکي ښار په یوه خبري غونډه کې وویل: «ډېر وخت یې ونیو چې د ټکنالوژۍ لوی شرکتونه د خپلو کړنو په اړه ځواب ویونکي شي. زما په اند، د نن ورځې حکم له تېر وضعیت سره یو څرګند پرېکون دی او د دې برخې فعالانو او تر هغوی ورهاخوا نورو ته یو روښانه خبرداری دی چې موږ د خپلو خلکو او مصرفوونکو د ساتنې اراده لرو.»
مېټا تر دې مخکې هم په ۲۰۱۹ کال کې د کمبریج انالیتیکا د رسوایۍ له امله د امریکا د فدرالي سوداګرۍ کمېسیون لهخوا د پنځو میلیاردو ډالرو له جریمې سره مخ شوې وه.
د امریکا شپږو نورو ایالتونو هم د کمبریج انالیتیکا د قضیې په تړاو خپلې دعوې د مېټا لهخوا د ټولټال ۴۵۹.۲ میلیون ډالرو په ورکړې حل کړې وې.
دا هوکړه د څو ایالتونو د یوې پراخې هوکړې برخه وه چې ارزښت یې ۱۷.۱ میلیارد ډالرو ته رسېده. مېټا دغه هوکړه د اګست په میاشت کې د هغو ادعاوو د حل لپاره کړې وه چې ویل یې د دې شرکت پلاتفورمونه د تنکیو ځوانانو رواني روغتیا ته زیان رسوي.
دا نوی حکم په داسې حال کې صادر شوی چې مېټا د تنکیو ځوانانو پر رواني روغتیا د انسټاګرام او فېسبوک د اغېزو په اړه له زرګونو قضايي دعوو او د قانون جوړوونکو له فشارونو سره مخ ده. ټاکل شوې ده چې راتلونکې اوونۍ په همدې تړاو یوه بله محاکمه هم پیل شي.
نیومکسیکو د روان کال په لومړیو کې هم په دوو جلا قضیو کې د مېټا پر وړاندې ټولټال ۹۴۲ میلیون ډالر ترلاسه کړي وو.
دغه قضیې له هغو ادعاوو سره تړاو درلود چې له مخې یې مېټا د انسټاګرام او فېسبوک له لارې د ځوانانو د جنسي ناوړه ګټې اخیستنې زمینه برابره کړې وه او مصرفوونکي یې د دغو پلاتفورمونو د خوندیتوب په اړه غولولي وو.
