چین به دنبال چه توافقاتی در اقیانوس آرام است و چرا همه این‌قدر نگران هستند؟
AFP/Getty Images

چین به دنبال چه توافقاتی در اقیانوس آرام است و چرا همه این‌قدر نگران هستند؟

در بحبوحه‌ی نگرانی‌های غرب در مورد جاه‌طلبی‌های پکن در منطقه، وزیر امور خارجه‌ی چین سفری مهم به کشورهای اقیانوس آرام را آغاز کرده است.

نویسنده: هلن لیوینگستون

چرا همه ناگهان در مورد چین در اقیانوس آرام صحبت میکنند؟

جاه‌طلبی‌های چین در اقیانوس آرام برای اولین‌بار در ماه مارچ، زمانی که اخباری در مورد پیش‌نویس توافق‌نامه امنیتی به بیرون درز کرد، دوباره در مرکز توجه قرار گرفت؛ براساس این توافق‌نامه، ارتش و پولیس چین در حد چشم‌گیری امکان دسترسی به جزایر سلیمان خواهند داشت. این خبر استرالیا و نیوزلند، شرکای امنیتی قدیمی سلیمان و هم‌چنین سایر کشورهای اقیانوس آرام و ایالات متحده را غافل‌گیر کرد. این هفته وانگ یی، وزیر امور خارجه‌ی چین سفری ۱۰ روزه به اقیانوس آرام را آغاز کرده و قرار است طی آن از هشت کشور منطقه دیدار کند؛ هم‌زمان، اخباری بر این مبنا منتشر شده که پکن به دنبال دستیابی به توافق امنیتی اقتصادی گسترده‌ای با ۱۰ کشور است؛ این توافق به معنای گسترش چشم‌گیر نفوذ این کشور در این منطقه است.

چرا استرالیا، نیوزلند و ایالات متحده نگران هستند؟

هر سه کشور ابراز نگرانی کرده‌اند که افزایش حضور امنیتی چین در اقیانوس آرام باعث بی‌ثباتی منطقه می‌شود، و بزرگ‌ترین ترس در مورد توافق سلیمان این است که چین در نهایت بتواند یک پایگاه نظامی در این جزایر، تنها در دو هزار کیلومتری سواحل شرقی استرالیا، ایجاد کند. پکن و هونیارا چنین طرحی را رد کرده‌اند.

در عین حال، طبق گزارش‌ها تمایل چین به بستن توافق‌نامه‌ی مشابه با کیریباتی، به دلیل منابع ماهی‌گیری و موقعیت ژئواستراتیژیک آن در مرکز اقیانوس آرام، نگران‌کننده بوده است. کیریباتی و جزایر سلیمان هر دو تا سال ۲۰۱۹، پیش از آن‌که چین را به رسمیت بشناسند، با تایوان روابط دیپلماتیک داشتند.

اخبار سفر وانگ و توافق امنیتی و اقتصادی چندجانبه‌ی بالقوه زنگ خطر جدیدی را در واشنگتن، کانبرا و ولینگتون به صدا درآورده است.

ریچارد مک گرگور، کارشناس ارشد مؤسسه لاوی استرالیا، می‌گوید: «وقتی به وسعت منافع جهانی چین و اندازه‌ی نسبتا کوچک کشورهای اقیانوس آرام توجه می‌کنید، بلافاصله نتیجه می‌گیرید که پکن برنامه‌های بلندمدت جاه‌طلبانه‌ای در منطقه دارد.»

اقدامات اتخاذ شده‌ی این کشورها در این مورد چیست؟

پنی وانگ، وزیر خارجه‌ی جدید استرالیا در روزهای اول انتصاب خود، به صراحت اعلام کرد که اقیانوس آرام یکی از اولویت‌های کانبرا پس از سال‌ها اصطکاک روابط بین اقیانوس آرام و دولت قبلی ائتلاف لیبرال-ملی خواهد بود. او بلافاصله پس از آغاز سِمت خود، یک سخنرانی ویدیویی برای رهبران منطقه ضبط کرد و متعهد شد که آب‌وهوا را در اولویت قرار دهد و استرالیا شریکی «سخاوت‌مند، محترم و قابل‌اعتماد» باشد. او روز پنج‌شنبه (۵ جوزا) سفر رقابتی خود را به اقیانوس آرام آغاز کرد. نشستی با فرانک باینیماراما، نخست‌وزیر فیجی، و سخنرانی در مجمع جزایر اقیانوس آرام در سووا در دستور کار این سفر است.

ایالات متحده ماه گذشته هیئت بلندپایه‌ای به منظور ابراز نگرانی‌های خود در مورد توافق با چین به جزایر سلیمان فرستاد. سفیر دانیل کریتنبرینک، دستیار وزیر امور خارجه در امور شرق آسیا و اقیانوسیه، بعدا دست‌زدن به اقدام نظامی در صورت ایجاد پایگاه در جزایر سلیمان توسط چین را رد کرد.

نیوزلند رویکرد ملایم‌تری اتخاذ کرده است. جاسیندا آردرن، نخست‌وزیر این کشور این هفته گفت: «این وظیفه‌ی ما نیست که به نمایندگی از سایر کشورهای اقیانوس آرام صحبت کنیم.» اما ولینگتون «آماده‌ی پاسخ‌گویی» به نیازهای امنیتی در منطقه است.

چین چه قراردادهایی در اقیانوس آرام امضا کرده و چه مواردی در حال انجام است؟

قرارداد سلیمان اولین توافق‌نامه امنیتی دوجانبه‌ی آشکار پکن در اقیانوس آرام است. انتظار می‌رود چین در طول سفر وانگ، توافق‌های بیشتری را با جزایر سلیمان امضا کند و در طول سفر نیز به دنبال امضای توافق‌نامه‌هایی با سایر کشورهای اقیانوس آرام باشد.

تبورو تیتو، سفیر کیریباتی در ایالات متحده و سازمان ملل متحد، این هفته به گاردین گفت که چین اصولا با تأمین مالی بازسازی باند جنگ جهانی دوم در جزیره‌ی کانتون موافقت کرده، اما گزارش‌های دیگر مبنی بر این‌که توافق امنیتی گسترده‌تری در حال انجام است را رد کرد.

این نگرانی وجود دارد که کیریباتی قراردادی با چین امضا کند و به این کشور حقوق ویژه‌ی ماهی‌گیری در «منطقه‌ حفاظت‌شده‌ی جزایر فونیکس» (PIPA) بدهد. این منطقه پیش از آن‌که دولت کیریباتی سال گذشته اعلام کند که آن را به روی ماهی‌گیری تجاری باز خواهد کرد، یکی از بزرگ‌ترین مناطق حفاظت‌شده‌ی دریایی در جهان بود.  

وانواتو به تازگی قراردادی را با چین برای ساخت باند جدید در میدان هوایی پکوآ در جزیره‌ی سانتو امضا کرده تا امکان دسترسی به هواپیماهای بزرگ‌تر را فراهم کرده و آن را برای ارسال کمک‌های بشردوستانه آماده کند.

آیا استرالیا، نیوزلند و ایالات متحده از این منطقه غافل مانده‌اند؟

جزایر اقیانوس آرام مدت‌ها است استرالیا را متهم می‌کنند که نگرانی‌های‌شان را در مورد آب‌‌وهوا -که از نظر آن‌ها تهدیدی جدی برای حیات است- جدی نمی‌گیرد. رهبران کانبرا هم‌چنین نگرانی‌ این کشور را در مورد اقیانوس آرام به باد تمسخر می‌گیرند. در سال ۲۰۱۵، تونی ابوت، نخست‌وزیر وقت و پیتر داتون، وزیر مهاجرت او، افزایش سطح آب دریاها در این منطقه را به شوخی گرفتند. پس از جلسه‌ی مجمع جزایر اقیانوس آرام در سال ۲۰۱۹، چندین رهبر، اسکات موریسون، نخست‌وزیر وقت را به رفتارهای توهین‌آمیز و تحقیر‌آمیز متهم کردند و باینماراما به گاردین گفت که چنین نگرش تحقیرآمیزی از سوی او اقیانوس آرام را به سمت چین سوق خواهد داد.

نیوزلند رابطه‌ی مثبت‌تری دارد و ۶۰ درصد کمک‌های خارجی‌اش به این منطقه می‌رود. با این حال، نفوذ این کشور نیز در سال‌های اخیر کاهش یافته است. دکتر آنا پاولز، مدرس ارشد مرکز مطالعات دفاعی و امنیتی در دانشگاه ماسی بر این باور است که «پیش‌فرض‌هایی مبنی بر این که استرالیا و نیوزلند برای حفظ برتری محرز خود در منطقه نیازی به تلاش قابل‌توجهی ندارند» دلیل این کاهش نفوذ است.

ایالات متحده هم‌چنین به بی‌تفاوتی و تمرکز بر تضعیف چین به جای پاسخ به خواسته‌های رهبران اقیانوس آرام متهم شده است.

این توافقات چه معنایی برای اقیانوس آرام دارد؟

این نگرانی وجود دارد که این توافقات نه تنها به معنای از دست‌دادن حاکمیت کشورهای جزیره‌ای باشد، بلکه آن‌ها را ناخواسته به مرکز رقابت ژئواستراتیژیک تبدیل کند. برخی از خونین‌ترین نبردهای جنگ جهانی دوم در اقیانوس آرام اتفاق افتاد. در جزایر سلیمان نیز این نگرانی وجود دارد که ارتش یا پولیس چین برای سرکوب اعتراضات وارد عمل شوند.

دیوید پانوئلو، رئیس ایالات فدرال میکرونزی که قرار است با وانگ دیداری مجازی داشته باشد، در نامه‌ای به ۲۱ رهبر اقیانوس آرام که به‌دست رویترز رسیده، گفت کشورش استدلال خواهد کرد که توافق چندجانبه‌ی پیشنهادی باید رد شود، زیرا او می‌ترسد که چنین توافقی بتواند جرقه‌ی یک «جنگ سرد» جدید بین چین و غرب باشد.